Verordening (EG) 1924/2006 bepaalt aan welke voorwaarden voedings- en gezondheidsclaims moeten voldoen. Verordening (EU) 432/2012 stelt de Europese lijst van toegestane algemene gezondheidsclaims vast. “De wetenschappelijke beoordeling en de juridische toelating zijn daarbij twee verschillende stappen”, legt Mathieux Maillette de Buy Wenniger uit, wetenschapper bij GBA Group.
“De EFSA beoordeelt of een verband tussen een stof en een gezondheidseffect voldoende wetenschappelijk is onderbouwd. De Europese Commissie beslist vervolgens over de toelating en de voorwaarden waaronder een claim gebruikt mag worden”, aldus Mathieux. “Een positief EFSA-advies geeft een producent dus niet automatisch toestemming om die claim op zijn etiket te plaatsen.”
Waarom staan botanische claims nog on hold?
De lidstaten dienden destijds circa 44.000 gezondheidsclaims in. Na samenvoeging van vergelijkbare claims bleven 4.637 hoofdclaims over. Volgens de stand van juli 2011 had EFSA er 2.758 beoordeeld, waren 331 claims ingetrokken en had de Europese Commissie 1.548 botanische claims aangehouden. Een deel daarvan is wel wetenschappelijk beoordeeld, maar er is nog geen definitief besluit over genomen. “De opschorting houdt onder meer verband met de discussie over de wetenschappelijke onderbouwing van botanische claims, waarbij traditioneel gebruik bij kruidengeneesmiddelen anders wordt meegewogen dan bij gezondheidsclaims voor levensmiddelen”, licht Mathieux toe.
“Botanicals zijn plantaardige stoffen en preparaten, zoals kruiden en plantenextracten”, vervolgt hij. “Voor een groot aantal bijbehorende gezondheidsclaims geldt nog een overgangsregeling uit artikel 28 van Verordening 1924/2006. Zij kunnen onder bepaalde voorwaarden worden gebruikt zonder op de lijst van toegestane claims te staan. ‘On hold’ betekent echter niet automatisch toegestaan. De producent moet nagaan of de specifieke claim onder de overgangsregeling valt én of aan de overige wettelijke voorwaarden wordt voldaan.”
In april 2025 bevestigde het Europese Hof van Justitie dat botanische gezondheidsclaims waarvan de Europese beoordeling nog niet is afgerond, niet zonder meer mogen worden gebruikt. In de betreffende zaak voldeed een producent van voedingssupplementen niet aan de voorwaarden van de overgangsregeling, omdat een vereiste aanvraag te laat was ingediend en een andere aanvraag ontbrak. Het Hof bevestigde tegelijkertijd dat botanische claims die wél aan de toepasselijke overgangsbepalingen voldoen, voorlopig gebruikt kunnen blijven worden.
Bewijs voor de claim én het product
Artikel 6 van Verordening 1924/2006 verlangt dat gezondheidsclaims gebaseerd zijn op algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs. Voor botanische claims die onder een overgangsregeling worden gebruikt, vervalt die eis niet. Daarnaast moet de stof waarop de claim betrekking heeft in voldoende hoeveelheid en, waar relevant, in een voor het lichaam beschikbare vorm aanwezig zijn.
“Een toegestane gezondheidsclaim over vitamine C mag bijvoorbeeld niet zonder meer worden gebruikt voor ieder supplement waarin vitamine C voorkomt”, legt Mathieux uit. “Ook aan de gebruiksvoorwaarden en het vereiste gehalte moet zijn voldaan.”
Volgens hem gaat het bovendien om de precieze formulering: “Een claim dat een stof bijdraagt aan een normale lichaamsfunctie kun je niet zomaar veranderen in de boodschap dat die stof deze functie stimuleert of optimaliseert. Daarmee verander je mogelijk de betekenis van de toegestane claim.”
Analytisch onderzoek kan vervolgens helpen om de identiteit en het gehalte van relevante stoffen in het eindproduct vast te stellen. Daarbij spelen natuurlijke variatie, productieproces, opslag en meetonzekerheid een rol. Een gemeten gehalte vormt echter geen bewijs dat het geclaimde gezondheidseffect optreedt. Dat vergt afzonderlijke wetenschappelijke onderbouwing. Ook contaminantenonderzoek heeft een andere functie: het draagt bij aan de beoordeling van de veiligheid van het supplement, niet aan het bewijs van werkzaamheid.
Producenten moeten niet alleen controleren of ze een gezondheidsclaim mogen gebruiken, maar ook of hun product daadwerkelijk aan de voorwaarden voor die claim voldoet”
Hoe controleer je een gezondheidsclaim?
Het EU Register of Health Claims van de Europese Commissie vermeldt de toegestane en afgewezen claims, inclusief gebruiksvoorwaarden. Voor botanische claims waarover nog geen definitief besluit is genomen, zijn aanvullende overzichten en de toepasselijke overgangsbepalingen nodig. Ook nationale voorschriften zijn van belang. In Nederland geeft de NVWA in het Handboek Voedings- en gezondheidsclaims nadere uitleg over de toepassing van de regelgeving, waaronder het gebruik van botanische claims die nog on hold staan.
“Producenten moeten niet alleen controleren of ze een gezondheidsclaim mogen gebruiken, maar ook of hun product daadwerkelijk aan de voorwaarden voor die claim voldoet. Dat vraagt om betrouwbare informatie over de samenstelling van het eindproduct. Laboratoriumonderzoek kan daarin een belangrijke rol spelen”, aldus Bas van Driel, marketing & sales director Benelux bij Lavetan. “Daarmee blijft de verantwoordelijkheid bij de producent: de claim, de wetenschappelijke onderbouwing en de samenstelling van het product moeten op elkaar aansluiten.”
Dit artikel is gesponsord door Lavetan.
