MOSH (Mineral Oil Saturated Hydrocarbons) en MOAH (Mineral Oil Aromatic Hydrocarbons) zijn geen individuele stoffen, maar verzamelbegrippen voor grote mengsels van koolwaterstoffen die afkomstig kunnen zijn uit minerale olie. Ze kunnen via verschillende routes in voeding terechtkomen, bijvoorbeeld via smeermiddelen, transport, verpakkingsmaterialen of proceshulpmiddelen.
Vooral de MOAH-fractie krijgt aandacht, omdat sommige aromatische componenten mogelijk genotoxische eigenschappen hebben. Tegelijk ontbreekt nog steeds volledig geharmoniseerde Europese regelgeving. Daardoor moeten bedrijven vaak zelf beoordelen wat een meetresultaat precies betekent.
Geen individuele stoffen
'Een MOSH/MOAH-analyse meet eigenlijk geen individuele stoffen', zegt Bas van Driel, marketing & sales director Benelux bij Lavetan. 'Wat je meet, is een verzameling koolwaterstoffen die binnen een bepaald bereik vallen.'
Dat maakt de analyse anders dan bij veel andere contaminanten. Waar bij pesticiden of mycotoxinen meestal individuele stoffen worden gemeten, gaat het bij MOSH/MOAH om het bepalen van een hele fractie van koolwaterstoffen.
Een gemeten waarde betekent niet automatisch dat er sprake is van minerale olie-verontreiniging”
Wat een standaardanalyse werkelijk laat zien
In de meeste laboratoria gebeurt de screening met een LC-GC-FID-methode. Daarbij worden eerst de MOSH- en MOAH-fracties gescheiden en vervolgens gemeten met een detector die alle koolstofverbindingen registreert.
'Het resultaat is geen reeks scherpe pieken, maar twee brede signalen in het chromatogram — vaak omschreven als humps', vertelt Van Driel. 'Dat komt doordat het mengsel uit zeer veel verschillende componenten bestaat.'
Het voordeel van deze methode is dat er relatief snel grote aantallen monsters gescreend kunnen worden. Tegelijk heeft de detector volgens Van Driel een belangrijke beperking: hij kan niet onderscheiden waar een verbinding vandaan komt. Ook natuurlijke componenten uit bijvoorbeeld plantaardige oliën, wassen of aromatische stoffen kunnen bijdragen aan het signaal. 'Een gemeten waarde betekent dus niet automatisch dat er sprake is van minerale olie-verontreiniging.'
Waarom resultaten soms verschillen
Een tweede complicatie zit in de monsterbewerking. Afhankelijk van het type product, passen laboratoria verschillende zogenoemde clean-up stappen toe om natuurlijke interferenties te verminderen. 'Bij MOSH gebruiken we bijvoorbeeld aluminiumoxide om natuurlijke wassen en vetten te verwijderen', zegt Axel Möller, afdelingsmanager residuen en contaminanten bij GBA Group. 'Bij MOAH kunnen epoxy-kolommen worden ingezet om storende stoffen met dubbele bindingen weg te vangen.'
Deze stappen maken het chromatogram beter interpreteerbaar, maar hebben ook een keerzijde. 'Je kunt daarbij ook een deel van de verbindingen verliezen die je juist wilt meten. Daarom is het belangrijk dat een analyserapport duidelijk vermeldt welke clean-up stappen zijn toegepast', aldus Möller. Voor kwaliteitsmanagers verklaart dit ook waarom resultaten van verschillende laboratoria soms moeilijk direct te vergelijken zijn.
Wanneer verder kijken nodig is
Bij complexe matrices — denk aan kruiden, cacao of bepaalde supplementen — kan een screeningsanalyse onvoldoende duidelijkheid geven. In dat geval kan een confirmatieanalyse worden uitgevoerd met tweedimensionale gaschromatografie gecombineerd met massaspectrometrie (GC×GC-TOF-MS).
Daarmee wordt de brede hump uit de screening als het ware uit elkaar getrokken in tientallen of honderden afzonderlijke componenten. Van Driel: 'Wat eerst één grote berg lijkt, verandert ineens in een landschap met losse pieken. Dan kun je veel beter beoordelen of je werkelijk naar MOAH kijkt of naar natuurlijke verbindingen.'
Binnen GBA Group is deze confirmatietechniek inmiddels technisch gevalideerd. De methode wordt voorbereid voor formele accreditatie en kan worden ingezet wanneer een screeningsresultaat nadere interpretatie vraagt. Omdat deze analyse complexer en kostbaarder is dan een standaard screening, gebeurt dit meestal alleen wanneer daar een duidelijke aanleiding voor is.
Het is belangrijk dat een analyserapport duidelijk vermeldt welke clean-up stappen zijn toegepast, want je kunt daarbij ook een deel van de verbindingen verliezen die je juist wilt meten”
Van analyse naar interpretatie
Voor kwaliteitsmanagers begint het echte werk vaak pas na de analyse, aldus Van Driel. 'Een getal op een rapport zegt op zichzelf weinig. De context is minstens zo belangrijk. Komt de waarde overeen met wat normaal is voor dat type product? Is er een mogelijke bron in grondstoffen, verpakking of proces? En gaat het om een incident of om een structureel patroon?'
Hulpmiddelen uit de sector kunnen daarbij helpen. Zo heeft FoodDrinkEurope een praktische toolbox opgesteld met maatregelen om overdracht van minerale olie naar voeding te voorkomen. Daarnaast publiceren Duitse brancheorganisaties benchmarkwaarden die bedrijven kunnen helpen om gemeten niveaus beter in perspectief te plaatsen.
Steeds meer grip
MOSH en MOAH blijven voorlopig een onderwerp waar analyse, regelgeving en praktijk nog in ontwikkeling zijn. Tegelijk worden analysetechnieken verfijnder en groeit de kennis over achtergrondniveaus in verschillende productgroepen. Voor kwaliteitsmanagers betekent dat vooral: resultaten nooit los zien van hun context. Of zoals Van Driel het samenvat: 'Een MOSH/MOAH-analyse is geen simpel ja-of-nee antwoord. Het is een hulpmiddel om risico’s te begrijpen en beheersbaar te maken.'
Dit artikel is gesponsord door Lavetan (member GBA Group).
