‘Door nieuwe grondstoffen en technologische ontwikkelingen is het mogelijk om dit soort nieuwe producten te maken’, legt Mathieux Maillette de Buy Wenniger uit, wetenschappelijk expert bij Lavetan (GBA Group). ‘Maar nieuwe ingrediënten kunnen onder andere ook nieuwe risico’s introduceren. Voedselveiligheid is dus een belangrijk aspect dat ook zeker door de autoriteiten in de toelatingsprocedure getoetst zal worden.’

Is ieder nieuw ingrediënt een novel food?

Volgens Maillette de Buy Wenniger is het helaas niet zo eenvoudig. In de verordening (EU) 2015/2283 staat een uitgebreide definitie, vertelt hij: ‘Kort gezegd is een novel food een nieuw levensmiddel, een nieuw ingrediënt of een levensmiddel met een nieuw ingrediënt dat vóór 15 mei 1997 niet of nauwelijks werd geconsumeerd in de Europese Unie en onder een van de in de verordening genoemde categorieën valt. En als levensmiddelenbedrijf ben je zelf verantwoordelijk om vast te stellen of je product wel of niet een novel food is en of je al dan niet een toelatingsprocedure moet opstarten. Een product dat als novel food wordt aangemerkt, mag pas op de markt worden gebracht nadat het is toegelaten en in de Unielijst is opgenomen.’

Om te beoordelen of een ingrediënt onder de novel food-verordening valt, kan na controle van het toepassingsgebied en de gebruiksgeschiedenis de Unielijst (Uitvoeringsverordening (EU) 2017/2470) worden geraadpleegd. Maillette de Buy Wenniger licht toe: ‘Daarbij moet steeds worden gecontroleerd of de vermelding betrekking heeft op exact hetzelfde ingrediënt, plantendeel of preparaat. Is het ingrediënt niet opgenomen in de Unielijst? Dan bieden de Novel Food Status Catalogue en – voor botanicals – de BVL Substance List aanvullende ondersteuning. Blijft de status onduidelijk? Dan kan een officiële Novel Food Status Consultation worden aangevraagd. Voor een praktische uitwerking van de statusbepaling raadpleeg je het Handboek Nieuwe Voedingsmiddelen van de NVWA.’

Food safety in de toelatingsprocedure

‘Bij de toelatingsprocedure kun je niet over één nacht ijs gaan’, benadrukt Maillette de Buy Wenniger. ‘De EFSA heeft een Scientific Guidance gepubliceerd waarin staat welke wetenschappelijke informatie voor de veiligheidsbeoordeling moet worden aangeleverd en waarom. Het doel is om te beoordelen of de beschikbare gegevens de veiligheid van het product onder de voorgestelde gebruiksomstandigheden voldoende onderbouwen.’

De veiligheid van een novel food wordt niet beoordeeld op basis van één enkele studie, maar via een integrale risicobeoordeling op basis van de totale bewijslast ('weight of evidence'). De EFSA beoordeelt onder meer de karakterisering van het product, de blootstelling, de toxicologie, de voedingskundige aspecten, het gedrag in het lichaam (ADME) en het allergene potentieel. Daarbij kijkt de EFSA onder andere of het nieuwe productieproces een risico op nieuwe contaminanten of metabolieten in zich heeft. Maillette de Buy Wenniger: ‘De recente recalls van babyvoeding waarin cereulide werd aangetroffen, zijn daar een goed voorbeeld van. Op zich is dit geen novel-foodprobleem, maar wel een goed voorbeeld van een onverwacht contaminatierisico dat via een ingrediënt in verschillende eindproducten terecht kan komen (ARA-olie).’

Karakteriseren van producten

‘Je moet je product minutieus karakteriseren wat betreft identiteit, samenstelling, specificaties, batchvariatie en stabiliteit’, zegt Maillette de Buy Wenniger. ‘Hierdoor kan worden beoordeeld welke eigenschappen van het product samenhangen met de herkomst van de grondstof en welke het gevolg zijn van het productieproces. Om de natuurlijke variatie zichtbaar te maken, moet de samenstelling worden bepaald op minimaal vijf representatieve en onafhankelijk geproduceerde batches, bij voorkeur met alle analyses op dezelfde batches.’

Voor de analyses gebruik je gevalideerde, bij voorkeur nationaal of internationaal erkende methoden. In het dossier neem je ook informatie op over de accreditatiestatus en -scope van het laboratorium. Laat je analyses uitvoeren door een niet-geaccrediteerd laboratorium, dan moet je motiveren waarom. ‘Betrouwbare gegevens vormen immers de basis van een betrouwbare risicobeoordeling’, vult Maillette de Buy Wenniger aan.

'De EFSA beoordeelt vervolgens alle beschikbare gegevens in samenhang, waaronder humane gegevens en studies. Daarbij kijkt de EFSA naar eventuele onzekerheden en geïdentificeerde risico’s in relatie tot de verwachte blootstelling en de beoogde doelgroep. Voor relevante stoffen vergelijkt de EFSA de verwachte blootstelling, waar mogelijk, met beschikbare gezondheidskundige grenswaarden of referentiepunten.'

Informatie over de bron

De EFSA vraagt informatie over de bron van het novel food, omdat de gebruiksgeschiedenis en bekende eigenschappen van die bron belangrijke aanwijzingen kunnen geven voor mogelijke veiligheidsrisico's en noodzakelijke voorzorgsmaatregelen. ‘Hiervoor heeft de EFSA een aantal hulpmiddelen beschikbaar gesteld’, vervolgt Maillette de Buy Wenniger.

‘Voor botanicals kun je het EFSA Compendium of Botanicals raadplegen voor informatie over van nature voorkomende stoffen die mogelijk gezondheidsrisico’s opleveren. Het Compendium is online toegankelijk via het interactieve Botanical Summary Report en als downloadbare dataset. Deze laatste verwijst naar Zenodo waar de Excel- en CSV-bestanden kunnen worden gedownload. Het Compendium identificeert mogelijke risicostoffen in botanicals. OpenFoodTox kun je gebruiken om de toxicologische eigenschappen van een stof te beoordelen.’

Deze uitgebreide beoordeling is veel werk, zowel voor de producent als voor de autoriteiten, erkent ook Maillette de Buy Wenniger. ‘Maar hoe eerder je de risico’s in kaart hebt gebracht, hoe eerder en effectiever je ze kunt minimaliseren. En dat ondersteunt uiteindelijk de conclusie dat het novel food onder de vastgestelde gebruiksvoorwaarden veilig kan worden gebruikt. Voedselveiligheid wordt namelijk niet aangetoond met één analyse, maar met een samenhangend pakket aan gegevens.’

Dit artikel is gesponsord door Lavetan (GBA Group).