artikel

Op weg naar eerlijke chocolade

Algemeen

De weg naar eerlijke chocolade is lang. De branche is complex en bestaat uit veel kleine en een aantal grote partijen. Al jaren streven betrokkenen naar een duurzamere keten waarin iedereen een eerlijke prijs krijgt voor zijn waar. Langzaam maar zeker komt er steeds meer gecertificeerde chocolade. Maar voor sommigen gaat het niet snel genoeg. Bijvoorbeeld voor de Groene Sint.

Oxfam Novib is zelf verrast over het succes van de Groene Sint. De ontwikkelingsorganisatie riep de groene variant van de goedheiligman twee jaar geleden in het leven om aandacht te vragen voor eerlijke chocolade. Verkocht de Sint in zijn begindagen vooral zelf nog eerlijke groene letters, inmiddels is hij uitgegroeid tot een ware actievoerder. In commercials noemde hij de namen van winkelketens die voornamelijk foute letters verkopen. Ruim 100.000 mensen sloten zich via internet bij de actie aan en steunden de Groene Sint.

Publiekelijke toezegging
Met het rapport ‘Eerlijk duurt het langst’ onder de arm voelde de Sint zich dit jaar gesterkt om de toon van de actie harder te maken. In het rapport licht Oxfam Novib de chocoladebranche door. De actie kreeg veel publiciteit en was volgens Oxfam Novib vooral daarom succesvol. De aangesproken winkelketens wisten niet hoe snel ze publiekelijk moesten toezeggen dat ze gehoor zouden geven aan de oproep van de Groene Sint.

Die publiekelijke toezegging was belangrijk voor Oxfam Novib. “Met Hema waren we bijvoorbeeld al twee jaar in gesprek”, zegt woordvoerder Jules van Os. Het was tijd voor een harde committering, vindt hij. De beschuldigende vingers gingen dit keer vooral naar retailers en niet naar bijvoorbeeld chocoladefabrikanten. Van Os: “Baronie, één van de grootste fabrikanten, die kent niemand. Maar de verschillende retailers kennen mensen wel. Zij zijn toch het contact met de consument.”

Inkoppertje
Het zogenaamde ‘naming and shaming’ werkte. Alleen Aldi deed geen toezegging. Een woordvoerder legt de bal bij de leverancier en zegt hierover: “Het plakken van een labeltje impliceert dat al het andere fout is. Dat is niet waar. De opdracht naar onze leveranciers is dat iedere vorm van misbruik voorkomen wordt.”

Marc Jansen van supermarktkoepel CBL noemt de hele Groene Sint-actie een ‘inkoppertje’ voor Oxfam Novib. Hij ziet het meer als een publiciteitsstunt voor de organisatie zelf. Volgens hem is iedereen al jaren bezig met verduurzaming van de keten. “Dat blijkt uit het feit dat winkels toezeggen volgend jaar al duurzame letters te hebben. Zoiets kost een paar jaar voorbereiding. De cacaoketen is grootschalig met veel kleine producenten en veel tussenhandel. Dat is razend ingewikkeld. Bovendien kopen supermarkten geen cacao. Ze zijn afhankelijk van leveranciers.” Hij illustreert de situatie als volgt: “Je moet het zien als een mammoettanker op weg naar een haven. De stuurman gaat ver voor de haven al aan het stuur draaien. Met deze actie geeft Oxfam Novib vlak voor de haven de stuurman van achter nog even een draai om de oren.”

Als Verkade het kan
Lidl, Hema, V&D en AH beloofden in 2010 alleen nog maar eerlijke (huis)chocoladeletters te verkopen. Kruidvat en Jamin deden dezelfde belofte voor 2012. Is het dan zo makkelijk om over te stappen op eerlijke chocolade? “Verkade heeft laten zien dat het kan”, zegt Oxfam Novib. De A-merkfabrikant stapte begin 2009 met het volledige assortiment over op Fairtrade chocolade. En ook directeur van Max Havelaar, Peter d’Angremond, ziet geen grote problemen.

“Er is voldoende Fairtrade chocolade beschikbaar en ook voldoende Fairtrade suiker. En de recepturen zijn er. Het is mogelijk om kwalitatief goede en eerlijke chocolade te maken. Het pionierswerk is al gedaan door bijvoorbeeld Fair Trade Original. Je kunt de kanalen en kennis van de pioniers gebruiken. Bovendien is het Nederlandse volume niet wereldschokkend. Daar zijn vrij snel stappen in te maken.”

Zowel Van Os als d’Angremond zijn van mening dat zodra de vraag naar duurzame cacao stijgt, de prijs omlaag kan. Nu is duurzame chocolade voor de consument vaak nog duurder. Maar de beschikbaarheid wordt steeds beter. Naast Verkade bekeerden Mars, Cadbury en Kraft zich al publiekelijk tot duurzame chocolade en ook Nestlé gaat Kit Kat in Engeland Fairtrade maken. d’Angremond: “Het is een kwestie van tijd voordat de rest overgaat.”

Volledig duurzaam
De cacaoketen begint bij 3 miljoen boeren in voornamelijk West-Afrika (70%), Indonesië, Brazilië en Ecuador. Maar eenmaal in Europa aangekomen zijn er nog maar een paar grote spelers. Cargill speelt een grote rol in de verwerking van cacao wereldwijd en is een belangrijke leverancier voor Nederland. Het bedrijf stond aan de wieg van UTZ Certified waarbij ook Mars, Nestlé en Ahold zijn betrokken. Het keurmerk geeft geen prijsgaranties, maar aangesloten boeren profiteren van opleidingen waardoor de kwaliteit, kosteneffectiviteit en productiviteit verbetert. En daarmee verbetert het inkomen van de cacaoboeren.

Inmiddels hebben 1.590 boeren de opleiding afgerond en is de eerste lading gecertificeerde cacao aangekomen in Amsterdam. Cargill hoopt volgend jaar 10.000 ton te leveren. “Dat is 1% van de Ivoriaanse oogst”, zegt Harold Poelma, algemeen directeur cacao van Cargill Cocoa & Chocolate. De cacao uit Ivoorkust maakt 40% uit van de totale wereld cacaoproductie . “Dat is nog niet heel veel”, geeft Poelma toe. “Maar we werken al tien jaar aan verduurzaming van de cacaoketen door het verzorgen van trainingen en nu kunnen we de resultaten bewijzen door certificering. Daar vraagt de consument toch om.” Cargill juicht elk initiatief naar duurzamer cacao toe, dus ook de actie van de Groene Sint. Poelma: “Uiteindelijk streven we naar een volledig duurzame keten.” Maar hoe lang dat nog gaat duren durft hij niet te zeggen.

De wil om de volledige chocoladeketen duurzamer te maken lijkt er bij alle partijen te zijn. En ook de consument heeft laten zien de actie van de Groene Sint te steunen. In het voorjaar komt de groene heilige nog even terug om te zien of de winkelketens en supermarkten zich ook aan hun beloftes houden. En eind volgend jaar zullen we zien of de consument ook daadwerkelijk eerlijke letters gaat kopen.

Kamervragen
Niet alleen in de media kreeg de Groene Sint veel aandacht, ook in de Tweede Kamer was er ophef. Waar minister Bert Koenders van Ontwikkelingssamenwerking nog gezegd had dat hij het een goeie actie vond had minister Verburg van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit minder sympathie voor de Groene Sint. “Ik vind Fairtrade heel belangrijk. Maar is Oxfam Novib niet voor andere doelen in het leven geroepen? Daar krijgen ze toch een hoop centjes voor van minister Bert Koenders”, zou ze hebben gezegd. Dit leverde Kamervragen van Hugo Polderman, Krista van Velzen en Ewout Irrgang van SP op. De minister heeft nog niet geantwoord op de vraag.

Uit het rapport ‘Eerlijk duurt het langst’
Jaarlijks worden er ongeveer 23 miljoen chocoladeletters verkocht. In 2009 is 85% hiervan niet gecertificeerd. Ongeveer een derde van de letters wordt onder de merken Verkade, Droste en De Heer (Baronie) aangeboden. De rest van letters wordt als huismerk verkocht. Ongeveer tweederde van de letters ligt bij supermarkten. De rest gaat via andere kanalen, zoals de warenhuizen Hema en V&D, de drogisterijketen Kruidvat en de snoepspeciaalzaak Jamin. Op dit moment is 15% van alle chocoladeletters en 10% van alle repen die in de Nederlandse winkels liggen, duurzaam geproduceerd.

Wereldwijd wordt er jaarlijks ongeveer 3,5 miljoen ton cacaobonen verwerkt tot eindproducten. Ruim 14 miljoen mensen zijn voor hun levensonderhoud afhankelijk van de productie van cacao. Uiteindelijk wordt 30% van de cacao uit West-Afrika in de regio Amsterdam geraffineerd en verwerkt tot chocoladeproducten. Met een productiecapaciteit van 720.000 ton industriële chocolade en chocolade voor consumenten is het Zwitsers-Belgische bedrijf Barry Callebaut de grootste chocoladeproducent ter wereld.

De zes grote chocolade- en snoepfabrikanten Nestlé, Mars, Cadbury, Ferrero, Kraft en Hershey beheersen bijna 60% van de wereldmarkt. In de Verenigde Staten is deze machtsconcentratie nog sterker. De markt is daar voor 80% in handen van drie spelers: Hershey, Mars en Nestlé. De Nederlandse overheid wil met inbreng van bedrijven en maatschappelijke organisaties, waaronder Oxfam Novib, komen tot volledig duurzame cacaoconsumptie in Nederland in 2025.

Reageer op dit artikel