artikel

VMT jaaroverzicht 2008

Algemeen

Groot en klein leed, onomkeerbare ontwikkelingen en vervlogen feitjes, ernstige kwesties en leuke nieuwtjes…. Wat hield u en ons allemaal ook alweer bezig in 2008? VMT maakte een gevarieerde selectie uit het food-nieuws van het afgelopen jaar.

Januari
Het jaar begint met schokkende berichten over probiotica. Bij onderzoek onder leiding van het UMC Utrecht vallen 24 doden. Probiotica krijgen direct een nare bijsmaak. Dat het om een zeer kwetsbare ernstig zieke groep ging die de probiotica rechtstreeks en in hoge dosering toegediend kreeg, blijft soms onvermeld. Ook dat het om andere stammen gaat dan de ingrediënten in producten als Yakult, Vifit en Danone Activia is niet altijd duidelijk voor de consument. Maar gelukkig is er ook goed nieuws. Een uniek, nooit eerder vertoond plan: Unilever wil een fabriek overdragen aan ontslagen personeel. Ontslagen werknemers van de drie Unilever-fabrieken in de Randstad kunnen mede-eigenaar worden van een nieuwe fabriek. Het gaat vooral om oudere werknemers die moeilijk een andere baan vinden.

Pas op met kauwgom, waarschuwen Duitse wetenschappers. Mensen die te veel snoepjes en kauwgom met sorbitol eten kunnen veel gewicht verliezen en last krijgen van diarree. De Europese Commissie wil consumenten helpen orde te scheppen in de labels op verpakkingen en doet dat met een folder, getiteld ‘Hoe lees ik een etiket?’. Op acht pagina’s staan tien verschillende onderdelen van een verpakking uitgelegd. Een uitleg over alle categorieën E-nummers is achter in de folder te vinden. En zijn VWA-controles straks niet meer nodig? Hugo de Sitter, Hans Beuger en Cor Groenveld vormen de projectgroep die nagaat hoe de VWA meer vertrouwen krijgt in het HACCP-certificaat.

Verder deze maand: Suikerunie sluit Groningse fabriek; hoogleraar Martijn Katan beschrijft feiten en fabels over gezonde voeding in ‘Wat is nu gezond?’; meerderheid van de aandeelhouders schaart zich achter het bod van €816 miljoen van Grolsch op SABMiller; de Europese Commissie presenteert een voorstel voor de nieuwe Etiketteringsrichtlijn voor voedsel.

Februari
Terwijl de probiotica nog nasudderen waarschuwt Milieudefensie voor bestrijdingsmiddelen op groenten en fruit en lanceert de ‘Weet wat je eet Gifmeter’. Vooral voor jonge kinderen. Het CBL spreekt van een ‘lastercampagne’ en ziet een taak weggelegd voor de overheid om daar een einde aan te maken. De Voedsel en Warenautoriteit (VWA) heeft geldgebrek. In een uitgelekte brief erkent de instantie te weinig geld te hebben om de controle op vlees goed uit te voeren. De knelpunten zitten vooral in het toezicht op veetransporten, slachterijen en vleesverwerking en bij de controle van diervoer. Kamervragen zijn het gevolg. Er loopt al een onderzoek naar het functioneren van de instantie door de commissie Hoekstra.

Zeven onderzoekers van Wageningen Universiteit maken zich druk over voedingsclaims. In een ingezonden brief in NRC Handelsblad waarschuwen ze voor de vloedgolf van gezondheidsclaims die consumenten over zich heen krijgen. Hoogleraar epidemiologie Hans Brug zegt in tijdschrift J/M dat “de voedingsmiddelenindustrie moet ophouden de boel te belazeren”. Hij vindt dat consumenten te veel vertrouwen tonen in de voedingsmiddelenindustrie als het gaat om lightproducten of kant-en-klaarmaaltijden.

Verder deze maand: de eerste berichten van stijgende voedselprijzen; Unilever neemt de grootste ijsfabrikant van Rusland over; UMC Groningen ontwikkelt voedselallergietest; verssupermarkt Marqt opent in Amsterdam; Gezondheidsraad wil foliumzuur in de basisvoeding; de Vereniging voor de Bakkerij- en Zoetwarenindustrie (VBZ) presenteert een toolbox om het gehalte verzadigd vet in bakkerijproducten met 33% te verlagen.

Maart
Terwijl de hele wereld valt over Fitna zorgt ook de verpakkingsbelasting voor een golf van kritiek. De heffing is te snel ingevoerd en kost veel tijd en geld. De Belastingdienst ziet 2008 als een overgangsjaar, waarbij alle problemen rondom de verpakkingsbelasting de revue zullen passeren.
In de strijd tegen het kankerverwekkende acrylamide worden vorderingen gemaakt. Het wassen en onderdompelen van aardappels voor ze te frituren is een simpele manier om de vorming van acrylamide tegen te gaan. Dat blijkt uit een studie gepubliceerd in ‘the Journal of the Science of Food and Agriculture’.

Voor de praktische toepassing is nog meer onderzoek nodig. Ook de misstanden bij de VWA kunnen niet één, twee, drie worden opgelost. De VWA moet meer geld krijgen en daarmee de controle op de vee- en vleessector strikter maken, concludeert minister Gerda Verburg uit het rapport van Hoekstra. De Consumentenbond maakt zich grote zorgen en stuurt een alarmbrief naar de minister.
Tijdens het VMT Food Event past Katja Gruijters de Cradle to Cradle-filosofie van Michael Braungart toe in een diner. Alles is eetbaar, van de tafelkleedjes tot de borden.

Verder deze maand: internationale commissie herziet de criteria voor het ‘Ik Kies Bewust’-logo; dankzij zuivelhonger boekt Friesland Foods een recordwinst; Unilever opent het eerste Centre of Excellence Structured Emulsions in Vlaardingen; de volkstuin rukt weer op; de Consumentenbond waarschuwt voor te veel zout en verzadigd vet in kant-en-klare stamppotten.

April
Slachthuis Friesland Vlees gaat dicht en het is de schuld van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV), in het bijzonder minister Gerda Verburg, meent directeur Aaldert Wildeboer. Verburg kondigde bij televisieprogramma Buitenhof permanente poortcontrole aan bij het slachthuis in Leeuwarden. Korte tijd later beschuldigden anonieme bronnen bij het TROS-programma Radar het slachthuis van misstanden. De Belg Piet Vanthemsche krijgt daarna van minister Gerda Verburg de opdracht de problemen bij de VWA in kaart te brengen.

Terwijl de VWA met de billen bloot gaat maakt de EFSA zich zorgen. Bacteriën als Campylobacter en Salmonella worden steeds resistenter tegen antibiotica en komen vooral via voedsel bij mensen terecht. Een gespecialiseerd EFSA-panel roept daarom in een publieke consultatie belanghebbenden op om te komen met aanvullende wetenschappelijke informatie in hoeverre resistente bacteriën in de voedselketen kunnen komen. Uit een heel ander vaatje komt het nieuwe tapsysteem van Grolsch: Cheersch. Het is een eenmalig aan te schaffen tap die de consument op een bijbehorende 2-liter PET-fles aansluit. Het systeem past in de deur van de koelkast.

Verder deze maand: de VWA accepteert gevarendatabase RiskPlaza als ketengarantiesysteem; besturen en raden van commissarissen van Friesland Foods en Campina keuren de fusieovereenkomst goed; de Britse FSA wil dat de zes kleurstoffen die na onderzoek verband bleken te houden met hyperactiviteit bij kinderen uit voeding verdwijnen; honderdste deelnemer Ik Kies Bewust-logo; Hoegaarden brouwt weer Hoegaarden.

Mei
Consumenten zien steeds vaker de verpakkingsbelasting op hun kassabon staan en Coca-Cola test de natuurlijke zoetstof Stevia. Truvia is de naam van de zoetstof die Cargill ontwikkelde uit bladeren van de Stevia-plant. Coca-Cola verkent de mogelijkheden om deze stof in zijn producten toe te passen. En bij het probiotica-onderzoek blijkt een statistische fout gemaakt te zijn, zeggen twee statistici. Onderzoeksleider, hoogleraar chirurgie Hein Gooszen, betwijfelt die zienswijze. Of de fout voorkomen had kunnen worden durven de statistici niet te zeggen.

Verder deze maand: de Nederlandse vertaling van Michael Pollan’s ‘In defense of food’ verschijnt; Minister Van der Hoeven stelt €9,5 miljoen beschikbaar voor innovatieve projecten in de voedingsmiddelenindustrie; de leden van Friesland Foods en Campina stemmen in met het voorstel tot fusie.

Juni
Nederland kleurt Oranje en de EK-producten ploppen als paddenstoelen uit het winkelschap. Het Nederlands elftal begint hoopgevend en de welpies vliegen AH uit. Maar Rusland maakt een einde aan het feestgedruis en schopt Oranje tijdens de kwartfinale uit het toernooi. De verwachte extra omzet van supermarkten van €45 miljoen valt daarmee een stuk lager uit. De teller stopt bij €31 miljoen. Lage melkprijzen zorgen voor stakingen onder melkveehouders. Enkele fabrieken worden geblokkeerd. De zuivelschappen dreigen leger te worden. De rechter wordt ingeschakeld om de blokkades op te heffen.

Verder deze maand: komen er rechte bananen?; de Europese Commissie wil handelsnormen voor 26 groenten en vruchten schrappen; NIZO food research bestaat zestig jaar en opent Food Application Centre; uit cijfers van het CBS blijkt dat voedselprijzen blijven stijgen.

Juli
De langverwachte Voedingsnota oogst kritiek en lof. Het Voedingscentrum en de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) zijn vol lof over de nota die het kabinet presenteert. De Consumentenbond kritiseert het document. “Het is vooral pappen en nathouden”, zegt een woordvoerder. Het Europese Parlement stemt in met een waarschuwing op het etiket van levensmiddelen waar een van de zes azokleurstoffen in zit die vorig jaar geassocieerd werden met verhoogde activiteit bij kinderen. Levensmiddelenfabrikanten moeten binnen twee jaar besluiten of ze de kleurstoffen blijven gebruiken of dat ze een waarschuwing op de verpakking plaatsen.

De mogelijkheden voor het decontamineren van pluimveekarkassen om Campylobacter jejuni te reduceren, moeten zo snel mogelijk worden onderzocht. Dit pleidooi hield Arie Havelaar, hoogleraar Microbiologische risicoschattingen, tijdens zijn oratie. Daarnaast vroeg Havelaar blijvende aandacht voor voedselveiligheid en verbetering van de wiskundige modellen waarmee de ziektelast van microben kan worden voorspeld.

Verder deze maand: het Ik Kies Bewust-logo wordt niet altijd correct gebruikt: bij controles zijn vier producten aangetroffen met een afwijkende voedingswaarde; de Europese Commissie (EC) vreest een te grote concentratie van macht bij de voorgenomen fusie tussen Friesland Foods en Campina en stelt een diepgaand onderzoek in; Verkade gaat over op eerlijke chocolade.

Augustus
Het volgende sportevenement vraagt de aandacht. De kaaskoppen weten zeven keer goud te behalen tijdens de Olympische Spelen in Beijing. Maar aan het einde van de maand weten we niet meer wat nou wel en niet kaas is. Op pizza’s en cheeseburgers wordt zogenaamde analoogkaas gebruikt, leert het programma Keuringsdienst van Waarde ons. Dat is een mengsel van palmvetolie, zetmeel, melkeiwit en zouten. Deze variant is goedkoper dan echte kaas en heeft goede smelteigenschappen.

EFSA publiceert zijn meedogenloze mening over de eerste acht voedingsclaims. Van zeven claims vindt de Europese voedselveiligheidsorganisatie het wetenschappelijk bewijs voor gezondheidsvoordelen onvoldoende. Alleen de claim van Unilever over plantaardige sterolen keurde de instantie in afgezwakte vorm goed. Het oordeel van EFSA is een advies aan de Europese Commissie en aan de lidstaten van de EU. Naast acrylamide vinden Duitse onderzoekers de kankerverwekkende stof glycidamide in friet. VWA, Voedingscentrum en FNLI zien geen reden voor paniek. En blijven hun aandacht vestigen op acrylamide. PepsiCo volgt Coca-Cola en kiest voor Whole Earth Sweetener Company om een zoetstof gemaakt van de Stevia-plant op de markt te brengen. Purevia heet de stof. Pepsico wil Purevia gebruiken in een nulcalorieëndrankje genaamd SoBe Life, dat in eerste instantie in Peru op de markt komt.

Verder deze maand: Unilever mag reclame blijven maken voor rookworsten zonder E-nummers: volgens de Reclame Code Commissie is de reclame van de multinational niet misleidend; de roodwitgeblokte pop van Sultana, Mr. Jummy, is binnen twee maanden niet meer verkrijgbaar; het Voedingscentrum wil snackbars in de buurt van scholen verbieden.

September
We hadden dit jaar al probiotica en nepkaas gehad. Deze maand wordt het woord melamine aan schandaal gekoppeld. In korte tijd overlijden in China vier baby’s door vervuild melkpoeder. Het melkpoeder bevat melamine om te verhullen dat het aangelengd is. De baby’s stierven aan acuut nierfalen. Daarnaast zijn duizenden baby’s ziek. Over de hele wereld worden producten uit de schappen gehaald. Ook Friesland Foods ontspringt de dans niet en Unilever haalt uit voorzorg producten uit de schappen.

De Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) wil bedrijven meer inzicht geven in welke gevaren zij belangrijk vindt. Daarom deelt de instelling haar kennis over voedselveiligheid in een online databank.
Friesland Foods Kievit kreeg encapsulatie door sproeidrogen beter onder controle met behulp van inktjettechnologie. Hiermee zijn in de toekomst ook kwetsbare ingrediënten als probiotica te encapsuleren.

Verder deze maand: Sonja Bakker komt met een eigen tijdschrift; hoogleraar Martijn Katan waarschuwt in Trouw voor een dreigend jodiumtekort; in Canada overlijden zeker twaalf mensen aan de gevolgen van een Listeriabesmetting afkomstig van de Canadese vleesverwerker Maple Leaf; de Nederlander Paul Polman volgt Patrick Cescau op als bestuursvoorzitter van Unilever; Jan Maat volgt Driek Vergouwen op als algemeen directeur van Top Institute Food and Nutrition (TIFN).

Oktober
Banken vallen met bosjes tegelijk om en de ene kapitaalinjectie na de andere wordt gegeven. De kredietcrisis is de keiharde waarheid. In dezelfde maand wordt het plan van Unilever realiteit en mogen oud-werknemers van de gesloten Knorr-fabriek zich mede-eigenaar van inpakbedrijf Suppack noemen. Unilever droeg financieel bij aan de totstandkoming van het bedrijf. Albert Heijn opent de aanval op A-merken door te verkondigen dat huismerken goedkoper en beter zijn. Unilever en Friesland Foods slaan terug met paginagrote advertenties.

Nanodeeltjes hebben mogelijk specifieke risico’s, omdat ze zo klein zijn en een groot oppervlak hebben. Hierdoor kunnen ze vrijer dan andere deeltjes in het lichaam bewegen en hebben ze een hogere reactiviteit, concludeert EFSA. Herman Koëter waarschuwt in een afscheidsbrief dat de onafhankelijkheid en kwaliteit van het EU-agentschap voor veilige voeding, EFSA, in gevaar komen. De Nederlander die tot voor kort topman was van het agentschap haalt keihard uit naar het management.

Verder deze maand: de Industriële week staat in het teken van kosten- en energiebesparing; consumenten die denken allergisch te zijn voor een voedingsmiddel kunnen dit in de toekomst bij Albert Heijn laten testen met ‘De Allergie Check’; Newtricious wint de Food Valley Award voor eieren verrijkt met carotenoïden ter preventie van blindheid; de Gezondheidsraad stelt dat veel Nederlanders te weinig vitamine D binnenkrijgen.

November
Dé naam van november: Barack Obama. De nieuwe Amerikaanse president, die erom bekendstaat dat hij food miles telt, moet voor verandering zorgen. Ook bij het Restaurant van de Toekomst van Wageningen UR moet er wat veranderen. Het project blijkt een financiële tegenvaller en een reddingsplan is noodzakelijk. Naast de primeur van de eerste Afro-Amerikaanse president, kent levensmiddelenland ook een primeur. Fabrikanten in de Benelux hoeven voor hoge druk pasteuriseren (HPP) niet meer naar Spanje. Sinds kort staat in Nederland een HPP-unit op industriële schaal. De installatie is met 55 liter groot genoeg voor productie voor nichemarkten en voor grote batches voor productontwikkeling.

De FNLI presenteert het Actieplan Zout. De hoeveelheid zout in voedingsmiddelen zal in 2010 gemiddeld met 12% zijn verminderd. De Consumentenbond laat in een reactie weten 12% weinig ambitieus te vinden en staakt de zoutdiscussie met de FNLI.

Verder deze maand: Verkade wordt uitgeroepen tot het krachtigste levensmiddelenmerk van 2008, het Voedingscentrum plaatst vraagtekens bij eetlustremmers die het hongergevoel moeten weghalen, de Britse regering gaat akkoord met het voorstel van de Food Standards Agency (FSA) om zes kunstmatige kleurstoffen die het gedrag van jonge kinderen mogelijk negatief beïnvloeden uit voeding te bannen voor eind 2009.

December
Lees het nieuws van december op vmt.nl onder Jaaroverzicht.

Reageer op dit artikel