artikel

Nieuwe zoetstoffen veroveren terrein

Algemeen

Cyclamaat, aspartaam en acesulfaam-K hebben hun glorietijd gehad. Nieuwe zoetstoffen doen hun intrede. Splenda verovert in hoog tempo marktaandeel. Smaak, advertentiecampagnes en gezondheidsaspecten zijn de inzet van hevige concurrentie.

De oudste kunstmatige zoetstof is het in 1879 ontdekte saccharine. Nadeel van saccharine is de bittere, metaalachtige nasmaak. Dat was ook de reden van het snelle succes van aspartaam dat in 1981 in de VS werd toegelaten. Aspartaam breekt echter af bij hoge temperaturen en wordt daarom alleen toegepast in frisdranken en tafelsuikers. In 1988 deed een volgende zoetstof zijn intrede: acesulfaam-K (Sunett) van Nutrinova. Acesulfaam is bestand tegen hitte, maar smaakt enigszins bitter. Aspartaam is, met een jaarlijkse verkoop van 2.000 ton, nog steeds marktleider in Europa, gevolgd door acesulfaam-K.

In de VS is sucralose sinds 1998 toegestaan. Sucralose is ontwikkeld binnen een samenwerkingsverband tussen McNeil Nutritionals en de grote Britse suikerfabrikant Tate & Lyle. PepsiCo, General mills en Unilever behoren tot de klantenkring. Het product wordt verkocht onder de merknaam Splenda. Splenda verdrong al snel andere tafelsuikers. De stof heeft nu in het tafelzoetstoffensegment een marktaandeel van 50,4%. Equal (aspartaam, Merisant Co) is tweede met 18,5% en Sweet ’n Low (saccharine) derde met 15,2%.

In 2004 werden, gelijktijdig met het besluit om in Europa het gebruik van cyclamaat te beperken, sucralose (E 955) en het zout van aspartaam-acesulfaam K (E 962) als nieuwe intensieve zoetstoffen toegelaten.

Aspartaam
Monsanto kocht in 1985, enkele jaren na de toelating van aspartaam, een goudmijn toen het producent The NutraSweet Company overnam. Aspartaam is toegelaten in 100 landen, wordt toegepast in 5.000 producten en wordt regelmatig geconsumeerd door 250 miljoen mensen. De grote Colamerken in de VS gebruiken allemaal aspartaam, in Engeland gebruikt meer dan 80% de stof.

In de VS loopt de commotie rond deze intensieve zoetstof echter hoog op. De actiegroep Mission Possible International voert een hevige strijd tegen aspartaam. Dat leidde tot hoorzittingen in het congres. De FDA hield aanvankelijk de toelating van aspartaam 16 jaar tegen. Na goedkeuring in 1981 bleek dat 85% van de consumentenklachten die de FDA binnenkrijgt ging over bijwerkingen van aspartaam. Ook in Nederland voeren actiegroepen campagnes tegen aspartaam (www.aspartaam.nl). Het Voedingscentrum en de Consumentenbond verklaren daarentegen dat aspartaam veilig is.

Vanwege de tegenstand en om niet te worden geconfronteerd met eventuele schadeclaims van consumenten wilde Monsanto in de jaren negentig weer van NutraSweet af. In 2000 nam het Japanse Ajinomoto de Europese activiteiten en Merisant de Amerikaanse activiteiten over. Eind vorig jaar kondigde Ajinomoto aan de productiecapaciteit uit te breiden tot 10.000 ton. Het bedrijf geeft aan dat vooral buiten de VS en Europa de vraag naar producten met aspartaam nog toeneemt.
Het Nederlandse DSM, dat ook al enkele decennia aspartaam levert, profileert zich in tegenstelling tot concurrent NutraSweet niet nadrukkelijk als leverancier en probeert zo uit de wind te blijven. Op de verpakkingen van voedingsmiddelen zijn nooit teksten verschenen als ‘aspartaam inside’ of ‘sweetened by DSM’. The NutraSweet Company eiste wel dat de merknaam NutraSweet goed zichtbaar was op de verpakking. Door die eis niet te stellen won DSM klanten, aldus DSM-directeur Fijbesma in FEM Business in september 2004.

Sucralose
De introductie van Splenda, de zoetstof sucralose, betekent grote concurrentie voor aspartaam. De verkoop van Splenda steeg in 2004 met 33% van $ 130 naar $ 173 miljoen. Volgens Datamonitor werd het product wereldwijd in 2004 in 1.436 nieuwe producten toegepast tegen 573 in 2003. De groei is te danken aan de agressieve marketingcampagne waarin het als natuurlijk en ‘gemaakt van suiker’ geprofileerd wordt (zie kader). Belangrijkste verkoopargument is dat het meer naar suiker smaakt dan andere intensieve zoetstoffen en niet de vlakke, holle smaak van aspartaam heeft.

Dat de belangen groot zijn, blijkt wel uit het feit dat Coca-Cola in februari aankondigde met een nieuwe Cola-light te komen, waarin Splenda in plaats van aspartaam wordt gebruikt. De toelating in Europa zal de verkoop verder doen groeien. Tate & Lyle neemt echter geen nieuwe klanten aan voordat de twee nieuw te bouwen fabrieken in 2007 klaar zijn. Nadeel voor de afnemers is dat sucralose tien keer zo duur is als aspartaam.

Amerika zou Amerika niet zijn als er geen anti-Splenda-lobby zou zijn. Vooral dr. Joseph Mercola wijst er op dat sucralose (trichlorogalactosucrose) tot verkleining van de thymus en vergroting van de lever en nieren leidt in proefdieren (www.mercola.com). Ook de Sugar Association (Amerikaanse suikerstichting) sluit zich aan bij de kritiek met een forse publiekscampagne op haar website www.truthaboutsplenda.com.

Acesulfaam-K
Acesulfaam-K wordt in 4.000 producten toegepast. Nutrinova is op dit moment in Europa actief om haar marktaandeel veilig te stellen. Zij maakt de Europese industrie duidelijk dat cyclamaten goed zijn te vervangen door haar product acesulfaam-K. Het zou, in combinatie met sucralose, de smaak van suiker beter benaderen.

Voorheen werd de combinatie met aspartaam nogal gepropageerd omdat de zoetstoffen synergetisch werken: in combinatie is er veel minder van nodig dan van de stoffen afzonderlijk. Nutrinova heeft ook uitgebreide testen gedaan om door een combinatie met cyclamaat, het gehalte aan cyclamaat in frisdranken terug te dringen tot de nieuwe niveaus van 250 ml/l, zonder extra kosten te maken en met behoud van smaak.

Neotaam
Nog meer nieuwe zoetstoffen staan aan de poort te dringen. The NutraSweet Company, die in de jaren tachtig succesvol was met de introductie van aspartaam, wedt nu op een nieuw paard: “We willen dit succes herhalen met neotaam, zodra we toelating hebben van diverse wetgevers over de hele wereld.”

Neotaam is een zoetstof van de nieuwe generatie die wordt gekenmerkt door een schone, zoete, suikerachtige smaak. Het is een dipeptide, gevormd uit de aminozuren fenylalanine en aspartinezuur en is 8.000 maal zo zoet als glucose. De verwachting is dat het van grote waarde kan zijn voor de voedingsmiddelen- en drankindustrie aangezien het de gehaltes intensieve zoetstoffen aanzienlijk kan verlagen. Neotaam, dat sterk verwant is aan a spartaam, werd in 2002 in de VS toegelaten en is ver gevorderd in de Europese procedure.

Reageer op dit artikel