nieuws

‘De Warenwet is een flexibele bejaarde in een veranderende wereld’

Wetgeving & Toezicht

‘De Warenwet is een flexibele bejaarde in een veranderende wereld’

De Warenwet bestaat dit jaar 100 jaar. Is deze wet na 100 jaar nog steeds van waarde? Volgens Angelique Berg, directeur generaal van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, is de Warenwet nog steeds een belangrijke wet voor ons allemaal. Op het voedselintegriteit-evenement van Foodlog legt zij uit waarom.

“We gaan er eigenlijk allemaal vanuit dat het voedsel en de producten die we kopen veilig zijn. We gaan er daarnaast vanuit dat we als consument goede en eerlijke informatie krijgen over wat er in de verpakking zit. Dat doen we dag in dag uit en dat vinden we ook allemaal heel vanzelfsprekend,” vertelt Berg.

Gesjoemel met eten

Maar volgens Berg is het helemaal niet zo vanzelfsprekend. We neigen te vergeten dat honderd jaar geleden gebrekkige voedselhygiëne een van de hoofdoorzaken was van ziekte en sterfte. “Ondeugdelijk voedsel en gesjoemel met eten was honderd jaar geleden de concrete aanleiding voor de Warenwet,” legt Berg uit.

Bescherming volksgezondheid

“Met de invoering van de Warenwet kreeg de overheid een belangrijke normerende rol en ging ook toezicht houden op die eisen,” aldus Berg. De Warenwet is vandaag de dag niet meer weg te denken uit de Nederlandse samenleving. “Het is een belangrijke pijler voor de bescherming van de volksgezondheid, voor de veiligheid en voor de bevordering van eerlijke handel,” legt Berg het belang van de Warenwet uit.


“In Nederland is voedsel over het algemeen veilig”


Professionele sector

Grootschalige sterfte en ongevallen door onveilige voedingsmiddelen zijn volgens Berg vandaag de dag niet meer aan de orde. Dat komt volgens de directeur generaal omdat er enerzijds een veel professionelere sector is die veiliger voedsel produceert, en anderzijds omdat er een fijnmazig stelsel van wetgeving is die goed wordt nageleefd.

Europese Verordeningen

Tegenwoordig zijn ook veel wetten en regels vastgelegd in Europese Verordeningen. Deze worden op nationaal niveau vertaald door de Warenwet, vertelt Berg. Dat is een grote verandering die de Warenwet volgens haar de afgelopen jaren heeft doorgemaakt. “We hebben er de afgelopen honderd jaar voor gezorgd dat het wetgevingsstelsel erg stevig staat. Het wordt continue doorontwikkeld.”

Veranderende consumenteneisen

Maar volgens Berg zijn er, ondanks de doorontwikkeling, nog grote uitdagingen in het systeem. De huidige maatschappij stelt volgens haar nieuwe eisen aan hoe we voedsel produceren. Consumenten willen daarbij steeds meer weten over voedsel. “We kopen steeds minder bij de bakker, slager en groenteboer omdat alles in de supermarkt te verkrijgen is.”

“Grondstoffen zijn niet meer herkenbaar. Voedsel komt uit een pakje waarbij twintig ingrediënten geen uitzondering meer zijn. Het is een uitdaging hoe we in deze tijd, maar ook in de toekomst, met die Warenwet omgaan,” vindt Berg.

Incidenten niet uit te sluiten

Volgens Berg is het voedsel in Nederland over het algemeen veilig. Het uitgangspunt is volgens de directeur generaal dat bedrijven primair verantwoordelijk zijn voor het produceren van veilig voedsel. “Toch is een incident niet uit te sluiten, dat komt zo nu en dan voor. Wij zien vaak dat bedrijven niet helemaal goed weten welke spullen ze gebruiken in hun bedrijf en of dat dan in hun uiteindelijke producten terecht komt,” vertelt Berg. Daarmee doelt ze op de Fipronilcrisis van twee jaar geleden.

Bijkomende kosten

Een andere uitdaging zijn volgens Berg de bijkomende kosten. “Meer en betere controles en verdere aanscherpingen van het kwaliteitssysteem komen niet gratis. Scherpere aandacht voor kwaliteit en veiligheid, dat kost nu eenmaal geld. En wij vinden het de verantwoordelijkheid van de hele keten om die prijs te betalen. Dus ook afnemers moeten die verantwoordelijkheid nemen.”


“Scherpere aandacht voor kwaliteit en veiligheid, dat kost nu eenmaal geld”


Sluitende borging voedselveiligheid

“De borging van de voedselveiligheid moet sluitend zijn in de hele voedselketen voor de prijs die daarvoor nodig is,” stelt Berg. Dit is volgens haar niet zomaar geregeld. Daarover is de overheid met de sector en andere partijen in gesprek. Partijen die niet deelnemen aan voedselveiligheidssystemen mogen ook gewoon hun producten verkopen, tegen een goedkopere prijs. “Helemaal sluitend is die keten dus nog niet en daar zijn ook geen gemakkelijke oplossingen voor.”

Te hoge verwachtingen

Volgens Berg heeft de overheid ook veel geïnvesteerd in versteviging van het voedselveiligheidssysteem. NVWA is daarbij de toezichthouder, maar die kunnen niet overal zijn volgens Berg. 50% van alle medewerkers houden zich bezig met voedselveiligheid. “We mogen hoge verwachtingen hebben van toezichthouders, maar soms zijn de verwachtingen wel iets te hoog”, concludeert Berg.


“We mogen hoge verwachtingen hebben van toezichthouders, maar soms zijn de verwachtingen wel iets te hoog”


Betere samenwerking

Daarentegen moeten volgens Berg binnenkomende signalen wel goed en snel door toezichthouders worden opgepakt. “Daar heeft de NVWA de organisatie ook flink op aangepast naar aanleiding van de Fipronilcrisis.” Daarnaast concludeert Berg dat de samenwerking tussen de instanties die zich bezighouden met opkomende voedselveiligheidsrisico’s beter moet. Dat was volgens Berg ook het advies van de Onderzoekraad voor Veiligheid (OVV).

Whole Genome Sequency

Die samenwerking gaat volgens Berg tot stand komen door een platform van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) waarbij alle instanties elkaar virtueel op de hoogte houden. Een belangrijke ontwikkeling is volgens Berg dat we steeds beter in staat zijn ziektegevallen te koppelen aan de bron van besmetting.

“Met een nieuwe onderzoekstechniek, Whole Genome Sequency (WGS), zijn het RIVM en de NVWA in staat monsters en patiënten aan elkaar te koppelen,” legt Berg uit. “Dit soort technieken, ik verwacht dat dit nog wel doorgaat, zijn een volgende stap in de aanpak om ziekte en sterfgevallen door onveilig voedsel te voorkomen,” gaat Berg verder.

Beheersing voedselveiligheid

Voedsel in Nederland is over het algemeen veilig, vindt Berg. Maar het kan volgens haar nog veiliger. “Door een betere beheersing van voedselveiligheid door bedrijven via de kwaliteitssystemen. Onder leiding van Bart-Jan Krouwel wordt daar nu in alle sectoren al aan gewerkt. Ik denk dat we die aandacht nodig blijven hebben.”

“Verder kan door scherpere signalering en de toepassing van nieuwe technieken, zoals WGS, door de overheid de veiligheid op een hoger plan komen.

Voedselproducenten, handelaren en de overheid hebben allemaal een rol in het verbeteren van het systeem van voedselveiligheid,” stelt Berg.

Voedselfraude

Ook vandaag de dag is er nog steeds sprake van fraude met voedingsmiddelen. Volgens Berg zijn daar verschillende redenen voor. “Ons voedsel komt overal vandaan. Daardoor is niet meer goed zichtbaar hoe die stromen lopen. En hoe ingewikkelder het systeem is, hoe groter de mogelijkheden voor fraude. Ook worden vaak producten in een hoger marktsegment verkocht, zoals biologisch, terwijl ze dat niet zijn.”

Goedkoop voedsel

Volgens Berg worden bedorven producten wel eens gecamoufleerd door kleurstof toe te voegen. “Ten slotte is ons voedsel nog altijd goedkoop. Misschien zelfs te goedkoop? De consument blijft gevoelig voor prijs waardoor ondernemers naar goedkope ingrediënten zoeken.” Om dit tegen te gaan moeten zowel bedrijven als de overheid alert zijn, concludeert de directeur generaal.

Europese samenwerkingen

De NVWA zet zich ook in om fraude tegen te gaan. Dit lukt volgens Berg steeds beter door het inzetten van moderne intelligentietechnieken en samenwerkingen met Interpol en Europol. “Stevige wetgeving om fraude aan te pakken blijft dus nodig,” aldus Berg. Komende jaren gaat er volgens Berg meer geïnvesteerd worden in de Europese samenwerkingen aangaande het voorkomen van fraude.

Regulier Overleg Warenwet

Overheid en bedrijfsleven zijn volgens Berg van elkaar afhankelijk. “Alleen als iedereen zijn rol voldoende pakt kan het systeem voedselveiligheid garanderen. Wij maken nooit wetgeving zonder van te voren betrokkenen goed te raadplegen,” legt Berg uit. Dit gebeurt via het Regulier Overleg Warenwet (ROW), wat volgens Berg erg belangrijk is.

Toekomst Warenwet

Veel zaken zijn nu, heel anders dan vroeger, in de Europese wetgeving opgenomen. Daarbij blijft de Warenwet volgens Berg een belangrijk instrument om nationaal voedselveiligheid te garanderen. “De Warenwet is het instrument om te kunnen sanctioneren. Voor de NVWA biedt de Warenwet daarbij een belangrijk kader voor de toekomst op grond waarvan zij kan ingrijpen,” aldus Berg.

Circulaire economie

“We zullen moeten inspelen op nieuwe ontwikkelingen, zoals ontwikkelingen vanuit de circulaire economie. Hergebruik van reststromen is heel goed maar brengt ook nieuwe risico’s met zich mee. Het moet wel aan de basisvoorwaarden voor voedselveiligheid voldoen. Toezicht op internetaankopen is ook een uitdaging,” gaat Berg Verder.

“Kortom, de Warenwet is en blijft nodig, voor veilig voedsel, veilige producten en eerlijke informatie aan de consument,” sluit Berg haar verhaal af.

Reageer op dit artikel