nieuws

De impact van brexit op food: 5 vragen (UPDATE)

Wetgeving & Toezicht

Het ziet er naar uit dat de uittreding van het Verenigd Koninkrijk op 29 maart uit de Europese Unie wordt uitgesteld. Hoe gaat die precies verlopen: met of zonder akkoord? Niemand die het weet. Intussen bereiden overheidsinstanties zich voor op een worstcasescenario. Voedingsmiddelenbedrijven kijken vooral de kat uit de boom, hopend dat het niet tot een harde brexit komt. Dit baart de NVWA zorgen.

“Vragen? Nee, was het maar zo. Ik sta regelmatig te kijken naar een zaal met vragende ogen.” Hoewel de brexit met rasse schreden nadert, lijken voedingsmiddelenbedrijven zich nog niet zo druk te maken om de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Die staat gepland op 29 maart. De kans bestaat nog altijd dat de Britten de EU verlaten zonder akkoord, zonder dat er verder zaken geregeld worden.

Brexitcoördinator NVWA

Het baart hem zorgen dat het agentschap nauwelijks vragen krijgt van voedingsmiddelenbedrijven, zegt Peter Verbaas, sinds 1 december brexitcoördinator van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Ze lijken vooral de kat uit de boom te kijken en hopen op een goede afloop. Verbaas hoopt dat bedrijven op tijd wakker worden en hun zaakjes gaan regelen. Groot Brittannië is straks een derde land en dan gelden de normen van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Dan zijn bijvoorbeeld exportcertificaten nodig om spullen aan de overkant van het Kanaal te krijgen. Maar wat de exacte eisen vanuit de Britse kan zijn is nog niet duidelijk.

export_vlees_onder_WTO-regels2

De export van vlees onder WTO-regels

Brexitloket

De Nederlandse overheid bereidt zich intussen voor op een harde brexit, het zwartste scenario. De NVWA, Kamer van Koophandel, de Douane, Belastingdienst en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland zijn allemaal betrokken bij het brexitloket (www.brexitloket.nl) dat de overheid in 2017 oprichtte. Hier kunnen bedrijven terecht met vragen. Online kunnen ze de Brexit Impact Scan doen: wat voor impact heeft het vertrek van Groot Brittannië uit de EU op hun bedrijf? Met welke problemen kunnen voedingsbedrijven na een brexit te maken krijgen? 5 vragen.

1) Wat nu als het op een no-deal brexit uitdraait?

Van de een op de andere dag verandert het Verenigd Koninkrijk (VK) dit jaar in een zogeheten derde land. Net als bij landen als India of Zuid-Korea zijn dan exportcertificaten nodig om handel te drijven. De hoeveelheid van deze documenten neemt dan in één keer met een derde toe, aldus Verbaas. “De eisen vanuit de EU zijn duidelijk: het VK is een derde land waarop de WTO-normen van toepassing zijn. Van de Britse kant zijn de eisen niet duidelijk. Als er geen beleid is voor dit zwartste scenario, dan vullen wij vullen dat naar eer en geweten in”, zegt de brexitcoördinator van de NVWA. Bij een no-deal veranderen de data-uitwisseling, invoerheffingen en de douaneregels tussen het VK en Europa, weet adjunct-directeur Murk Boerstra van de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI). Dit komt omdat het VK dan een derde land is geworden.

Specifieke eisen voor voedselveiligheid en import en export liggen in de lijn der verwachting. Zo komt er een gezondheidsverklaring voor dierlijke en plantaardige producten. Voor bewerkte en verpakte levensmiddelen stellen de Britten vooralsnog geen aanvullende eisen. Douaneregels gaan er ook anders uitzien, geeft Boerstra aan. “Goederen die voor het VK bestemd zijn, moeten nu worden uitgeklaard uit de EU en worden ingeklaard in het VK. Hiervoor is een registratie bij de Nederlandse douane vereist. Dezelfde procedure die andere derde landen volgen.”

2) Ontstaan er door de brexit lange files en opstoppingen aan de grenzen?

Ondanks alarmerende berichten in de media over chaos aan de grenzen, is de NVWA hier absoluut niet bang voor. Er komen door de brexit niet ineens meer auto’s die naar de overkant van het Kanaal willen. Hoogstens zijn de wachttijden in bijvoorbeeld Hoek van Holland voor de veerpont wat langer vanwege de toegenomen hoeveelheid papierwerk. “Aan de grens kijken ze alleen maar naar paspoorten en niet naar producten. We geven gezondheidscertificaten af. Die zijn nodig voor inklaring aan de overkant. Als er al problemen ontstaan, dan gebeurt dat in het VK. De douane hier gaat om de benodigde documenten vragen”, vertelt brexitcoördinator Verbaas. Gaan de Britten heel moeilijk doen als er bepaalde zaken niet of deels kloppen? Hij verwacht van niet. Groot Brittannië is voor 60% afhankelijk van import. De Britten snijden zichzelf in de vingers als ze te rigide de regels gaan handhaven, denkt Verbaas. Aan de Nederlandse kant van de grens kan de druk ook groter worden na de brexit. Omdat deze zogeheten keurpunten verspreid zijn door Nederland, spreid je ook de druk, benadrukt hij.

exporttabel

De zeven sectoren in de voedingsmiddelenindustrie met de hoogste uitvoerwaarde naar het VK in 2018. Bron CBS.

3) Zijn Nederlandse voedingsmiddelenbedrijven wel goed voorbereid op de brexit?

De Kamer van Koophandel (KvK) ziet sinds dit jaar steeds meer bedrijven een beroep doen op de Brexit Impact Scan. Vorig jaar waren bedrijven er nog niet zo mee bezig, constateert Marc Groothuijse van de Kamer van Koophandel. “De scan zorgt ervoor dat ondernemers zich bewust worden van de impact van de brexit op hun bedrijf en dat ze daarna in gesprek gaan met hun accountant, bankiers, klanten, afnemers, kopers maar ook met (toe)leveranciers, brancheorganisatie en ministerie. Maar wacht niet tot 29 maart, want dan is het te laat.” In het ergste geval betekent dit dat de handel in ieder geval tijdelijk stilligt. Bedrijven moeten dus op tijd hun exportdocumentatie aanvragen, vult Verbaas van de NVWA aan. Veel voedingsmiddelenbedrijven hopen dat er toch geen harde brexit komt, is zijn ervaring. “Onze zorg is dat bedrijven te laat wakker worden.”

Meer dan honderdduizend mkb-bedrijven doen zaken met het Verenigd Koninkrijk. Door de brexit doen circa vijfendertigduizend bedrijven die fysieke producten importeren en/ of exporteren voor het eerst zaken met een derde land. “Bedrijven moeten hier wel intern klaar voor zijn”, voegt Groothuijse eraan toe. Beschikken de medewerkers wel over de juiste kennis die zakendoen met een derde land vereist? Bij deur-tot-deurlevering ben je in een derde land verantwoordelijk voor ‘de hele keten’: transport, wel of geen verzekering, uitklaren, inklaren, invoerrechten, lokale btw en andere belastingen. “Neem ook je in-of verkoopcontract en leveringscondities dus goed door en zorg dat je aansprakelijkheid goed geregeld is na de brexit. Blijf vooral geen zaken doen op het automatische pilot.”

In de food- en agrisector gaan enorme bedragen rond, weet de adviseur van de KvK. Sommige bedrijven zijn voor meer dan 50% afhankelijk van de export naar het VK. “Ik vraag bedrijven die denken dat het allemaal met een sisser afloopt: heeft u een plan B. Wij zeggen altijd: van uitstel komt afstel.” Dus? Groothuijse: “Ga je EORI-nummer aanvragen als je importeert (en exporteert) uit het Verenigd Koninkrijk. En je moet naast invoerrechten ook Nederlandse btw vooruitbetalen. Als je voor € 100.000 spullen koopt, dan moet je € 21.000 betalen. Regel je niets, dan moet je dus 21% btw voorfinancieren. Wil je dit voorkomen, doe dan een beroep op de btw-verleggingsregeling (artikel 23 Wet OB).”

4) Verslechtert de concurrentiepositie door de brexit?

‘Vooral de concurrentiepositie van de voedingsmiddelenindustrie wordt zwakker.’ Deze conclusie van de studie ‘Kortetermijngevolgen van de brexit’ van het Planbureau voor de Leefomgeving, laat aan duidelijkheid niets te wensen over. De slechtere concurrentiepositie heeft vooral te maken met hogere kosten die voedingsmiddelenbedrijven moeten maken door handelsbarrières. Murk Boerstra herkent dit beeld. “Hoe dan ook zal de voedingsmiddelenindustrie, net als vele andere sectoren, geraakt worden door de no-deal brexit. Zo zullen in heel Europa naar verwachting de exportprijzen stijgen en de omzetten dalen.

Voor de Nederlandse voedingsmiddelenindustrie is het VK een belangrijke afzetmarkt, waar men veel concurreert met bedrijven uit het VK. Een tarief op voedingsmiddelen heeft daarom grote gevolgen voor de concurrentiepositie van deze sector.” Een verzachtende omstandigheid is dat de onderzoekers van het Planbureau voor de Leefomgeving uitgaan van een harde brexit. Rabobank is zeer uitgesproken over de impact van de brexit op de Nederlandse voedingsmiddelenindustrie. “Die is enorm.” Nederland geldt als een van de belangrijkste leveranciers aan Groot Brittannië, dat maar voor 60% zelfvoorzienend is qua voedsel. Veel zal afhangen van de uitkomst van de onderhandelingen tussen de EU en het VK over het toekomstig handelsbeleid, aldus de bank.


Voedingsmiddelenindustrie: verdiensten export goederen en diensten naar VK (2017)

Export goederen uit productie: €765 miljoen

Wederuitvoer: € 11 miljoen

Export diensten: €33 miljoen

Bron: CBS


5) Verandert er nog iets aan etikettering en voedselveiligheidseisen?

De naam van de importeur uit de EU zal op etiketten van Britse voedingsmiddelen komen te staan en voor voedingsmiddelen uit het Verenigd Koninkrijk zal de EU-etiketteringswetgeving gelden, legt etiketteringsexpert Jaap Kluifhooft van Précon uit. De Britse overheid beschrijft op haar website waar voedingsmiddelenproducenten op moeten letten als ze naar de EU exporteren. Gaat het om verpakte voedingsmiddelen, dan dient er een EU-adres van de zakenpartner of importeur op de verpakking te staan. Mocht het tot een harde Brexit komen, dan is gebruik van het Britse biologische logo niet meer toegestaan. De regering van het Verenigd Koninkrijk stelt waar mogelijk te streven naar een transitieperiode wat betreft verandering in etikettering. Het gaat dan om producten die geproduceerd of geïmporteerd worden en die na 29 maart op de markt komen.

Kluifhooft: “Maar mijn inschatting is dat een juist consumentenetiket van relatief ondergeschikt belang is. Zeker in vergelijking met de gevolgen van de invoering van douaneheffingen voor grondstoffen zoals boter en meel, die berekend gaan worden voor bewerkte producten, en de consequenties daarvan op korte termijn voor de bestaande business.” De NVWA verwacht nauwelijks veranderingen in voedselveiligheidseisen.

Tot slot

Hoek van Holland, waar veel veerboten naar Engeland vertrekken, krijgt naar alle waarschijnlijk nog dit jaar te maken met een harde grens. De opslagcapaciteit bij de terminal is daar niet op berekend. Dit is immers een nieuw proces, legt Verbaas uit. “Hier komt ook een keuringspunt voor levende dieren die vanuit het Verenigd Koninkrijk naar Nederland komen. Eerder was dat nog niet nodig.”

De brexitcoördinator gaat er vanuit dat het VK alles dusdanig gaat inregelen dat logistieke verstoringen aan de grenzen minimaal zijn. Maar meer administratieve lasten voor Nederlandse voedingsmiddelenbedrijven en een langere doorlooptijd zijn door de aankomende brexit nou eenmaal onvermijdelijk.

Reageer op dit artikel