artikel

Markttucht factor van belang bij misleiding

Wetgeving & Toezicht

KENNISPARTNER – In het voedingsmiddelenrecht in Nederland is de markt zelf een belangrijke factor bij de uitleg en naleving van de wet. In de praktijk is er een systeem ontwikkeld waarbij producenten, retailers en consumenten vaststellen hoe bepaalde voedingsmiddelenrechtelijke vragen moeten worden beantwoord. Markttucht is erg belangrijk bij misleiding. Dit artikel verschijnt in VMT 6.

Markttucht factor van belang bij misleiding

Dit onderwerp komt aan bod op het Food Law Event op 20 juni. Klik hier voor programma en registratie.

Het beeld dat in Nederland alle wetten duidelijk zijn en iedereen zich aan die wetten kan en wil houden is geen realiteit. Complexe regelgeving en moeilijk benaderbare toezichthouder en rechters leiden ertoe dat de markt in het Nederlandse voedingsmiddelenrecht zijn eigen geschillen gaat oplossen. Deze vorm van zelfregulering, met name op het vlak van misleiding, staat centraal in deze bijdrage in aanloop naar het Food Law Event. Daar wordt een sessie besteed aan misleiding bij voedingsmiddelen.

Misleiding is op basis van de wet niet toegestaan. Dit geldt in het algemeen op grond van het Burgerlijk Wetboek, maar specifiek voor het voedingsmiddelenrecht ook in Europese wetgeving, waaronder de Algemene Levensmiddelen Verordening, de Voedingsinformatie voor Consumenten Verordening en de Voedings- en Gezondheidsclaims Verordening. Deze wetgeving verbiedt bijvoorbeeld misleiding voor wat betreft samenstelling, hoeveelheid, houdbaarheid en de algemene presentatie van een product.

Wat is misleiding

Het is in de praktijk moeilijk te bepalen wat nu precies misleidend is. Misleiding schuurt namelijk aan tegen de gebruikelijke overdrijving die inherent is aan het willen aanprijzen van een product. Zo zal een diepvriespizza ‘naar origineel recept’ niet snel leiden tot misleiding omdat sprake is van een aanprijzing – met waarschijnlijk enige overdrijving. Als de aanprijzing wordt uitgebreid tot ‘naar origineel Napolitaans recept’ kan er eerder sprake zijn van misleiding. De Napolitaanse pizza heeft namelijk een beschermd recept, met bijvoorbeeld een dikte in het midden van 0,4 cm (± 10%).

Of sprake is van misleiding is tevens afhankelijk van de plaatselijke markt, omdat bij de beoordeling wordt gekeken naar de gemiddelde consument. Wat onder misleiding moet worden verstaan is door rechters enigszins uitgewerkt, maar het blijft steeds weer een nieuwe beoordeling van het product, de plaatselijke omstandigheden en de markt. De gemiddelde Italiaan of Napolitaan weet waarschijnlijk dat een Napolitaanse pizza circa 0,4 cm dik is; de gemiddelde Nederlander, Ier of Fin waarschijnlijk niet. In zulke gevallen is misleiding afhankelijk van de locatie en de lokale bevolking.

Als er sprake is of lijkt te zijn van misleiding, moet er ook altijd ergens een goede ingang bestaan om te kunnen klagen. Van oudsher zijn de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de rechter dit niet. De NVWA niet omdat zij met beperkte middelen een groot pakket aan taken heeft en etikettering geen prioriteit heeft, en de rechter niet omdat een gerechtelijke procedure lang duurt en veel kosten met zich meebrengt.

Reclame Code Commissie

De Reclame Code Commissie (RCC) heeft zich in het kader van de zelfregulering ontwikkeld als een vorm van tucht van de markt, waarbij een orgaan van producenten, consumenten en adverteerders klachten behandelt en uitspraken doet. Dit gaat op een relatief snelle en informele manier. Helaas is ook deze vorm van geschillenbeslechting geen feilloze manier.

Gevaarlijke deur

De Reclame Code Commissie heeft geoordeeld dat van de gemiddelde consument niet kan worden verwacht dat hij de complexe Europese regelgeving en jurisprudentie beheerst. Dit is een gevaarlijke deur die wordt opengezet, want daarmee rijst de vraag wat hij dan wel weet van de wetgeving en welke punten de producent extra duidelijk moet benadrukken. Dat betekent dat de producent soms meer moet toelichten op een etiket dan de wet vereist.

Een voorbeeld van de onvolmaaktheden van de RCC-beslechting is de uitspraak over de Optimel Vla Vanille van de RCC – in hoger beroep – vorige maand, in mei. De vraag speelde, heel kort gezegd, of een product vanillevla of een vergelijk bare benaming mag hebben als er helemaal geen vanille (-extract of -aroma) in zit. De RCC oordeelde dat dit niet mag zonder dat voldoende duidelijk is dat vanille ontbreekt.

De uitkomst is misschien niet verwonderlijk. De RCC neemt echter in haar uitspraak allerlei overwegingen en oordelen op die meer vragen oproepen dan beantwoorden of niet helemaal goed zijn onderbouwd.

 

Stellig oordeel

De RCC oordeelt bijvoorbeeld dat de gemiddelde consument niet op de hoogte zal zijn van de betekenis en toepassing van het woord ‘aroma’ op grond van de Europese wet- en regelgeving. Dit is een vrij stellig oordeel van een zelfregulerend orgaan, nu dat op de stoel van de Europese rechter gaat zitten om uit te leggen hoe een gemiddelde consument over aroma’s denkt. De Europese rechter heeft hierover nog niet geoordeeld en het gevaar bestaat dat wij in Nederland nu iets als uitgangspunt bij etikettering nemen wat over enkele jaren door de Europese of Nederlandse rechter teniet kan worden gedaan.

Ook is het bijzonder dat de NVWA zich blijkbaar in deze discussie heeft gemengd door een verklaring af te geven voor Foodwatch, waarin zij zich achter de positie van Foodwatch lijkt te scharen. Als de NVWA iets misleiding vindt, dient zij dit publiekrechtelijk op te volgen in plaats van zich in een geschil tussen twee andere partijen te mengen. Door deze handelswijze geeft de autoriteit ergens een oordeel over zonder dat dit door een rechter kan worden getoetst.

Food Law Event

Ook de zelfregulering in Nederland geeft over de vraag wanneer sprake is van misleiding niet de gewenste duurzame duidelijkheid. Toch komen bij de RCC wel de meeste oordelen vandaan. Dat biedt in ieder geval tot nader order de handvatten die we in Nederland mede moeten toepassen bij de bepaling wanneer sprake is van misleiding bij voedingsmiddelen. In de sessie over mis leiding bij het Food Law Event op 20 juni worden deze handvatten uitgebreid en praktisch behandeld en toegelicht. Voor informatie: foodlaw.vmt.nl

Reageer op dit artikel