artikel

Blockchain maakt foodketen veiliger

Voedselveiligheid & Kwaliteit

Blockchain maakt foodketen veiliger

Fraude is van alle tijden en zal nooit helemaal te voorkomen zijn. Maar in een sector waarin de risico’s alleen maar groter worden, moet er gekeken worden naar radicalere manieren om die risico’s te verminderen. Een veelbelovende ontwikkeling is blockchain, waarmee individuele dieren door de hele keten zijn te volgen. Dit artikel komt uit de printuitgave van VMT 14.

De Nederlandse fipronilaffaire en de misstanden bij de grootste Britse leverancier van kippenvlees laten zien dat voedselfraude een probleem is waarop partijen in de keten nog onvoldoende grip hebben. Ook overheden en hun inspectiediensten worstelen met de juiste aanpak en de invulling van hun verantwoordelijkheden. De consument is tegenwoordig via social media snel op de hoogte van de laatste schandalen en voert de druk op voor alle partijen in de keten om orde op zaken te stellen. Fraude is nooit compleet uit te bannen, maar nieuwe technologie kan wel helpen de risico’s drastisch te verminderen. Het Noord-Ierse bedrijf Arc-net heeft technologie ontwikkeld op basis van blockchain die toepasbaar is binnen de voedselketen. In een partnership met PwC Nederland komt de techniek beschikbaar voor de sector.

Wantrouwen

Blockchain wordt alom gezien als een zogenoemde disruptieve technologie, die hele systemen en werkwijzes zoals we die tot dusverre hanteerden radicaal kan veranderen. Mogelijkheden om blockchain te benutten, worden inmiddels niet alleen in de financiële wereld onderzocht, maar ook in sectoren als de zorg, logistiek en industrie. Binnen de voedingswereld worden op dit vlak ook de eerste stappen gezet, met grote consequenties voor de bestaande systemen. Anders dan de huidige certificeringssystemen gaat een op blockchain gebaseerd systeem niet uit van vertrouwen. Integendeel, het omarmt juist wantrouwen. Hoewel dat gek klinkt, vormt het juist de kracht. De controle in een blockchain gebeurt niet door een centrale instantie, maar via een netwerk van gebruikers. Een transactie wordt pas uitgevoerd als het netwerk die transactie als betrouwbaar bestempelt, inclusief relevante gegevens over kwaliteit, tijden en eigenaren. Het overzicht van transacties dat hierdoor ontstaat, creëert het onderlinge vertrouwen. Iedere netwerkdeelnemer bezit een volledige kopie van de blockchain. De reis die bijvoorbeeld een voedingsmiddel aflegt, wordt zo transparant gemaakt: van boer tot bord. PwC noemt dit trust by design.

Hoe werkt het?

Om blockchaintechnologie een effectief traceerinstrument te laten zijn, is het van belang om de fysieke keten onlosmakelijk te koppelen aan de digitale informatieketen. Voor de vleessector maakt het platform van de Arc-net/PwC-oplossing gebruik van DNA van de dieren in combinatie met een RFID-tag (radio-frequency identification). Op basis van dit DNA-sample kan een uniek gegeven, dier-DNA, worden gekoppeld aan andere fysieke gegevens: locatie, geboorte, moeder. Op die manier wordt een unieke digitale identificatie gecreëerd. Dit digitale DNA wordt in iedere stap van de keten voorzien van een cryptografische marker, ofwel een digitaal versleuteld markeerpunt. Anders gezegd: iedere stap in de keten, zoals geboorte, gewichtstoename en verplaatsing naar opfok, wordt versleuteld opgeslagen op het platform en kan niet meer worden veranderd. Het blockchainplatform wordt daarmee een datahost tijdens de hele levenscyclus van een product. Alle informatie kan in geprotocolleerde en gecontroleerde vorm met daarvoor bestemde partijen binnen de keten worden gedeeld. Alle productinformatie is traceerbaar en controleerbaar en kan zelfs met behulp van een smartphone met consumenten worden gedeeld. Een DNA-koppeling is slechts een van de unieke opties. Andere varianten richten zich meer op verpakkingen voor bijvoorbeeld drankenindustrie of meer batchgerichte data voor onder meer gevogelte.

Waardevolle data

Met deze blockchaintoepassing ontstaat een ecosysteem van data-uitwisseling. Door data gestructureerd en geprotocolleerd uit te wisselen tussen ketenpartners, kunnen zogenoemde feedback loops voor alle partners in de keten worden gecreëerd. Een voorbeeld daarvan is een diervoederproducent die via blockchain realtime inzicht krijgt in voedselconversiedata of CO2-uitstootdata van dieren bij een groot aantal boeren. Met deze informatie kan voeder sneller en nog beter afgestemd worden. Die data zijn dus zeer waardevol voor de diervoederproducent, maar bieden ook kansen voor boeren. De boer kan namelijk een prijs rekenen voor deze data of krijgt als tegenprestatie verbeterd farmmanagementsupport van de diervoederproducent waardoor het productieproces efficiënter of milieuvriendelijker ingericht kan worden. Dit leidt tot kostenbesparingen bij verschillende schakels in de keten.

Efficiëntie

Een ander voorbeeld van de waarde van blockchain is de efficiëntie in de keten. Binnen de varkensketen kan door alle varkens te registreren realtime gewichtsinformatie worden doorgegeven naar verschillende partijen verderop in de keten. Daardoor weet een voedselproducent welke dieren op welk moment met welk gewicht binnen gaan komen. Met deze informatie is met behulp van voorspelbaarheidsalgoritmes veel nauwkeuriger te voorspellen hoe de veestapel zich ontwikkelt en welke bezettingsgraden van verschillende productielijnen er verwacht worden. Risico’s binnen de keten kunnen worden gereduceerd omdat de herkomst van producten volledig en in alle ketenstappen herleid baar is aan de hand van het DNA dat bij geboorte van alle individuele gemerkte en geïdentficeerde dieren is vastgelegd.

Fraude vrijwel onmogelijk

Als we dit systeem toepassen, kunnen bestaande kwaliteitssystemen worden vervangen door een beveiligd ecosysteem waarin alle partijen aan elkaar zijn verbonden. Zo’n blockchaincommunity reguleert iedere stap in de keten. Op die manier wordt het ontbreken van specifieke informatie onmiddellijk opgemerkt en wordt fraude vrijwel onmogelijk. De risico’s zullen voor alle partijen en voor de samenleving drastisch verminderen. Ook overheden kunnen onderdeel zijn van deze blokchaincommunity, waardoor het toezicht efficiënter en effectiever ingericht kan worden. De rol van de overheid wordt gereguleerd via het nationaal bestuursorgaan van de community waarin afspraken gemaakt worden op welke manier alle partijen deelnemen aan de blockchain en wie – ook de overheid – op welke wijze toegang tot informatie hebben. Hierdoor ontstaat een realtime inzicht in de hele keten en kan bij afwijkingen direct worden ingegrepen.

Food Safety Event

Fraude staat centraal op 30 november in het middagprogramma van het Food Safety Event in Amersfoort. Onno Nillesen, senior manager Sustainability & Responsible Governance bij PwC gaat uitgebreid in op fraudepreventie. Heb jij al tickets voor het Food Safety Event? Schrijf je nu in!

Bekijk hier het hele programma.

Dit artikel verscheen in de printuitgave van VMT 14 binnen het thema Voedselveiligheid en Kwaliteit.
Reageer op dit artikel