artikel

Voedselkeuzelogo’s onder de loep genomen (longread)

Marketing & Consument

Het debat over voedselkeuzelogo’s is in Nederland in volle gang. Het Franse Nutri-Scorelogo lijkt momenteel erg populair, al zijn er ook kritische geluiden. Willen we dit debat goed kunnen voeren, dan is een robuuste basiskennis van de bestaande Europese voedselkeuzelogo’s essentieel, inclusief hun onderliggende criteria en de toepassing hiervan.

Voedselkeuzelogo’s onder de loep genomen (longread)

Het aantal voedselkeuzelogo’s is wereldwijd sterk toegenomen. Hoewel de Codex Alimentarius er algemene principes voor ontwikkelt, wordt er nog geen strikte regelgeving voor gehanteerd. Veel landen in Europa introduceerden een voedselkeuzelogo vanwege de toenemende obesitasproblematiek. Met deze logo’s willen ze de consument helpen gezonde producten te kiezen en productherformulering stimuleren. Het zou ideaal zijn te komen tot één universeel logo. Maar geen enkel voedselkeuzelogo lijkt perfect. Bovendien zijn de resultaten van de studies naar de invloed op de productkeuze meestal gebaseerd op zelfrapportage of experimentele data. We weten dus nog maar weinig over het effect van deze logo’s op koopgedrag in een daadwerkelijke supermarktomgeving, laat staan op de volksgezondheid. De introductie van nieuwe logovarianten is daarom eerder ongewenst dan gewenst. Wellicht kunnen we beter eerst leren van de logo’s die al in gebruik zijn.

Overzicht van voedselkeuzelogo’s

Met die gedachte kwam tijdens de Fourth European Logo Round Table in januari 2018 het verzoek voor een overzicht. De WHO Europe en vertegenwoordigers van de meeste Europese positieve logo’s waren aanwezig. Negen positieve, negatieve en gemengd positieve/negatieve nationale voedselkeuzelogo’s in Europa en Israël zijn vervolgens vergeleken aan de hand van het Funnel-model. Dit trechtervormige model laat niet alleen op een overzichtelijke manier de onderliggende methodologie en criteria zien, maar ook de visuele aspecten van de logo’s. Hierna volgen de bevindingen.

Positief, negatief en gemengd

Zes positieve logo’s zijn vergeleken: het Keyhole-logo (Zweden, Noorwegen, IJsland, Denemarken, Litouwen, Macedonië), Vim, co Jim (Tsjechië), Choices-logo (Internationaal), Heart Symbol (Finland), Healthy Living-logo (Kroatië) en het Protective Food-logo (Slovenië). De twee gemengde logo’s zijn Nutri-Score (Frankrijk, en binnenkort ook België, Spanje, Portugal) en het Multiple Traffic Light (MTL)-logo (Verenigd Koninkrijk). Het negatieve logo is het Warning-logo (Israël) dat januari 2020 wordt geïmplementeerd.

Figuur 1 en 2 tonen de ingevulde Funnel-modellen voor Nutri-Score en Keyhole.

Figuur 1

Figuur 2

Uit de vergelijking bleek dat het Warning- en het MTL-logo enkel criteria hanteren voor voedingscomponenten die ongunstig zijn voor de gezondheid, terwijl alle positieve logo’s en Nutri-Score criteria hanteren voor gunstige en ongunstige voedingscomponenten. De meest voorkomende gunstige componenten zijn fruit, groente, peulvruchten en voedingsvezel. De meest voorkomende ongunstige zijn de totale hoeveelheid suiker, zout en verzadigd vet.

Methodologie en criteria

De meeste voedselkeuzelogo’s in Europa hanteren specifieke drempelwaarden voor voedingscomponenten, bijvoorbeeld maximumgehaltes voor zout en minimumgehaltes voor voedingsvezel. Nutri-Score wijkt hier enigszins van af omdat het in eerste instantie scores toekent aan gunstige en ongunstige voedingscomponenten en vervolgens pas op basis van drempelwaarden wordt bepaald of een voedingsmiddel een groene A (meest gezond) tot rode E (minst gezond) krijgt.

De drempelwaarden worden bij de meeste logo’s weergegeven per 100 g/100 ml. ‘Per portie’ wordt voornamelijk in specifieke gevallen gebruikt, bijvoorbeeld voor maaltijden (Choices) en bij producten met portiesgroottes die groter zijn dan 100 g of 150 ml (MTL).

Daarnaast gelden de productcriteria van de meeste logo’s voor minstens alle voorverpakte levensmiddelen. Er zijn enkele uitzonderingen. De criteria van Keyhole en het Heart Symbol hebben bijvoorbeeld geen betrekking op snacks en frisdrank. Verder verschillen positieve logo’s op één punt sterk van de rest: ze gebruiken productgroepspecifieke criteria, terwijl Nutri-Score, MTL en het Warning-logo één criteriaset hanteren voor alle productgroepen.

Portiegroottes

Tot nu toe hebben veel voedselkeuzelogo’s de eenheid per 100 g/100 ml aangehouden omdat er nog geen duidelijkheid is over de standaard portiegroottes. Die kunnen soms zelfs verschillen bij soortgelijke producten. Hoewel portiegroottes meer betrekking hebben op onze daadwerkelijke consumptie, zijn ze moeilijk te standaardiseren omdat ze individu- of cultuurspecifiek zijn. Het Evolved Nutrition (stoplicht) Label kreeg dan ook kritiek omdat de portiegroottes zo zouden zijn gekozen dat relatief ongezonde producten veel ‘groen licht’ kregen. Inmiddels is dit initiatief stopgezet vanwege gebrek aan maatschappelijk draagvlak.

Weergave en toepassing

In Europa worden vooral interpretatieve voedselkeuzelogo’s gebruikt die naast het logo geen verdere informatie tonen over de voedingssamenstelling van het product. Een uitzondering is MTL, dat naast de stoplichtkleuren ook informatie over het energie- en nutriëntgehalte van een product weergeeft. Daarnaast wordt meer dan de helft van de voedselkeuzelogo’s in Europa gerund door overheidsinstanties. Vim, co Jim, het Heart Symbol, het Protective Food-logo en Choices worden gerund door non- gouvernementele organi saties (ngo’s). Choices werd oorspronkelijk bestuurd door levensmiddelenproducenten, maar na een reorganisatie maken de industrieleden geen deel meer uit van het bestuur. Tenslotte verschilt het Warning-logo in twee opzichten sterk van de rest. Ten eerste omdat het producten met te veel verzadigd vet, zout en suiker in een negatief daglicht zet en ten tweede omdat het logo verplicht is voor deze producten. Alle andere logo’s worden op vrijwillige basis gebruikt.

Implementatie

Uit de vergelijking van Europese voedselkeuzelogo’s kunnen we opmaken dat elk logo op vele vlakken uniek is, zowel wat betreft de toepassing van de productcriteria als de visuele kenmerken. Hiervoor valt wat te zeggen.(Socio)culturele verschillen kunnen bepalen hoe een logo wordt ontvangen of begrepen. Maar zonder goede implementatiestrategie komt een logo op zich nergens. Educatie is een belangrijk onderdeel van implementatie omdat het invloed kan hebben op hoe geloofwaardig, begrijpelijk en herkenbaar consumenten een logo vinden. Daarnaast draagt monitoring van impact, periodieke revisie van de productcriteria, en borgingsonderzoek bij aan optimalisatie. Ten slotte worden de criteria van logo’s die in meerdere landen worden gebruikt soms aangepast op basis van nationale voedingsrichtlijnen. Choices International begeleidt landen wereld wijd bij de aanpassing van de internationale criteria, terwijl de Keyhole-criteria in alle betrokken landen onaangepast worden toegepast. De criteria van Nutri-Score lijken in België, Portugal en Spanje vooralsnog onaangepast te worden geïmplementeerd. Dit zijn belangrijke punten die in de Nederlandse discussie ook in beschouwing kunnen worden genomen.

D.L.M. van der Bend is PhD-kandidaat aan Universiteit van Newcastle, Australië, daphne.vanderbend@uon.edu.au

Lees ook over over Nutri-Score en andere voedselkeuzelogo’s op VMT:

Nestlé sluit zich aan bij Nutri-Score-karavaan

Ministerie VWS distantieert zich van keuze Hak en Iglo voor Nutri-Score: ‘Ze kunnen straks onwettig bezig zijn’

Reageer op dit artikel