nieuws

Voedingsvezels: Dít zijn de nieuwste inzichten!

Ingrediënt & Product

Voedingsvezels: Dít zijn de nieuwste inzichten!

Voedingsvezels verdienen veel meer aandacht! Dat was de boodschap tijdens het Dietary Fibre Congres in Rotterdam. Het congres vond voor de 7e keer plaats en werd georganiseerd door Wageningen University & Research en TNO, samen met ICC (International Association for Cereal Science and Technology). Suzan Tuinier bezocht het congres en praat je bij, zodat je weet wat de nieuwste wetenschappelijke inzichten zijn op het gebied van voedingsvezels.

Google maar eens op ‘voedingsvezels’. De eerste uitleg die verschijnt is het verschil tussen oplosbare vezels en onoplosbare vezels. De oplosbare vezels fermenteren in de dikke darm, de onoplosbare niet, wordt er vaak bij vermeld. Het verschil is echter helemaal niet zo zwart-wit. Ook de onoplosbare vezels fermenteren deels in de dikke darm. Het is dus goed om naar de eigenschappen van de vezel te kijken én naar het fysiologische effect. Vezels kunnen het beste worden ingedeeld aan de hand van: fermenteerbaarheid en het zogenoemde ballast-effect (water opneembaarheid).

Houd de microbiota in de gaten

In de darmen, bevinden zich miljarden micro-organismen: de microbiota. Opvallend is dat deze bacteriën, die vooral in de dikke darm voorkomen, met ons mee evolueren. Als je onze microbiota vergelijkt met de microbiota van onze verre voorvaderen dan missen we veel bacteriesoorten.

Vezel is de belangrijkste bron van brandstof voor de bacteriën in het colon. Vezels worden niet verteerd door menselijke enzymen in de dunne darm en bereiken het colon dus in onverteerde vorm. Er vindt een belangrijk proces plaats: vezels worden geheel of gedeeltelijk gefermenteerd door darmbacteriën. Fermenteerbare vezels zijn een voedingsbodem voor de darmbacteriën. Door microbiële fermentatie ontstaan korte keten vetzuren (SCFA) zoals acetaat, propionaat en butyraat

Die korte keten vetzuren spelen een belangrijke rol in het lichaam. Zo kunnen interacties tussen de darmmicrobiota en het immuunsysteem plaatsvinden via die vetzuren. Door deze interacties hebben de darmmicrobiotica een belangrijke rol bij het versterken van de epitheliale barrière, dat is de epitheellaag (van de darm) die de eerste linie is in onze bescherming tegen microben (ziekmakers). Deze 1-cellige laag wordt beschermd door de darmmucosa (een slijmvlies). Als de cellen van dit epitheel wijken, kunnen bacteriën en hun metabolieten in de bloedbaan en lever terecht komen en zorgen voor laaggradige chronische ontstekingen. We spreken ook wel van de ‘Leaky gut’.

Die barrièrefunctie is dus essentieel en speelt een rol bij de pathogenese van talrijke metabole stoornissen, allergieën en auto-immuunziekten. De epitheel-barrière heeft nog een functie: het is een selectief filter dat de opname van voedingsstoffen, elektrolyten, water en verschillende andere stoffen uit het darmlumen makkelijker maakt.

Interventies met specifieke vezels die effectief zijn in het verbeteren van de darmbarrière en immuunfunctie kunnen dus zeer zinvol. Vezels hebben zo invloed op die darmdoorlaatbaarheid en dus op onze weerstand en het voorkomen van verschillende aandoeningen. De vraag daarbij is natuurlijk welke vezels per individu effectief zijn.

taxa bacterien

Sonnenburg et al. Nature 529:212. 2016

Het gaat om de combinatie: specifieke vezels en de combinatie

Ons voedsel bevat niet één enkel vezeltype. Vezels verschillen, ze zijn uniek in hun gedrag en functie. Voedingsvezels zijn net mensen: ze worden beïnvloed door de omgeving en door anderen. De snelheid en de precieze locatie van fermentatie in de dikke darm hangen af van de structurele eigenschappen van de vezel, maar ook van andere aanwezige vezels.

Tijdens het congres werden veel onderzoeksresultaten gepresenteerd. Vaak werden geïsoleerde vezels gebruikt. Dat is logisch, je wilt het effect van de pure vezels onderzoeken. Maar, voedingsvezels zijn altijd onderdeel van de totale voeding. Bovendien moeten we ons afvragen wat het effect is van zogenaamde co-passengers (stoffen die met voedingsvezels meeliften) waaronder vitamines, mineralen en andere bioactieve stoffen die een belangrijke rol spelen. Tot slot is de totale matrix van de plantaardige celstructuur met daarin de vezels wellicht een voorwaarde voor de gunstige gezondheidseffecten.

Op het gebied van vezels zijn steeds meer technologische mogelijkheden om suiker en vet te vervangen door voedingsvezels. Een voorbeeld hiervan is ontbijtkoek met inuline waarin alle 33% toegevoegde suikers verwijderd.

In onderstaand overzicht staan de verschillende soorten vezels weergeven.

stamboom

Even op een rij: de rol van vezels als het gaat om preventie van ziekten

 

Vezels zijn goed voor de gezondheid, was te beluisteren op het congres, maar wat zijn de gezondheidseffecten die er volgens de huidige stand van de wetenschap aan kunnen worden toegeschreven?

 

Gezondheidseffect

Gezondheidseffect van voedingsvezels

Mortaliteit

Uit een recente meta-analyse blijkt: 11% reductie in mortality risk voor iedere 10 gram vezel die iemand per dag extra inneemt.

Cardiovasculaire ziekten

Vezels zijn geassocieerd met een lager risico op CVD (cardiovasculaire ziekten), CHD (coronaire hartziekten) en beroerte.

Hoge bloeddruk

Dieet rijk aan beta-glucanen zorgt voor een reductie van de systolische bloeddruk met 1.5 mmHg.

Hoog cholesterol

Verschillende typen vezel hebben mogelijk een positief effect op de reductie van het totaal cholesterol en op het LDL-cholesterol.

Hoog bloedglucose

Een aantal soorten vezels worden in verband gebracht met vermindering van de bloedglucosestijging na de maaltijd

Obesitas

 

Inname van vezels heeft invloed op de eetlust, daardoor op acute en lange termijn energie-inname en lichaamsgewicht.

Kanker

Vezel-inname is gerelateerd aan een lager risico op verschillende vormen van kanker. Met name het bewijs dat voedingsvezels het risico op darmkanker verlagen is overtuigend.

 

Meer weten over de gezondheidseffecten van voedingsvezels? Lees dan dit wetenschappelijke overzichtsartikel.

De vezelinname moet omhoog

Mensen weten dat vezels gezond zijn: de gezondheidseffecten worden al volop gecommuniceerd. Toch gaat het mis als je vraagt wat vezels precies zijn: mensen denken vooral aan bruine producten. En er is daarbij nog iets anders aan de hand.  Er is sprake van een ‘intention behaviour gap’, vertelt prof. Louise Dye van de universiteit van Leeds. De gezondheidsboodschap is duidelijk, maar de vezelinname blijft laag. Mensen zijn misschien wel van plan om een vezelrijk dieet te volgen, maar doen dit uiteindelijk om verschillende redenen niet. De redenen zijn divers: mensen weten niet precies wat vezelrijke voeding is, ze zijn bang voor de gastro-intestinale symptomen, of keuren de smaak bij voorkeur af. Naast het vergroten van het inzicht van de consument wordt ook de optie besproken om producten te verrijken met vezels Dit kan alleen als het niet ten kost gaat van de smaak. Positieve communicatie kan ook bijdragen aan een verhoogde inname van vezels.

De aanbeveling van 25 gram per dag is overigens de aanbevolen hoeveelheid als het gaat om het voorkomen van constipatie. Voor veel andere gezondheidseffecten wordt een hogere consumptie aanbevolen. 

NL Gezondheidsraad: aanbevolen hoeveelheid

Gaat het echter om het voorkomen van kanker dan is waarschijnlijk tenminste 50 gram vezels per dag optimaal, volgens prof. Stephen O’Keefe van de universiteit van Pittsburgh. Het advies van prof. O’Keefe is gebaseerd op het feit dat een groot, divers en gezondheidsbevorderend microbioomzorgt dat het risico op darmkanker sterk verminderd is.

Het is echter de vraag of dit haalbaar is.

Let’s talk about this shit!

Tijdens het congres werden talloze wetenschappelijke studies besproken met gedetailleerde fysiologische effecten. Er was ook aandacht voor een veel generieker onderwerp: constipatie.

Een wereldwijd probleem voor naar schatting 5-35% van de bevolking. Ook al kunnen we met hulp van de ‘Bristol stool chart’ makkelijker communiceren over ontlasting, er is nog een lange weg te gaan: we praten simpelweg te weinig over dit probleem en gaan er niet snel mee naar de huisarts. Er bestaan tegenwoordig heuse poep-apps, zoals ‘Poopkeeper’. Wellicht is dat een oplossing als het gaat om constipatie. Bijkomend voordeel: we kunnen de ontlasting van veel mensen in kaart brengen. Dat is een interessante basis voor onderzoek. Vezels kunnen direct effect hebben bij constipatie. Erover praten is dus belangrijk. Alleen dan begrijpen mensen hoe noodzakelijk vezels zijn. Hier ligt een uitdaging voor iedere voedingsvoorlichter en arts!

 

Reageer op dit artikel