nieuws

Martijn Katan: Obesitas is een politiek en sociaal probleem

Ingrediënt & Product

Martijn Katan: Obesitas is een politiek en sociaal probleem

‘Voedingspatronen zijn een magere en een onbevredigende vorm van wetenschap.’ Deze prikkelende stelling bracht emeritus hoogleraar Martijn Katan naar voren tijdens de jaarlijkse publiekslezing van de Nederlandse Academie van Voedingswetenschappen die 30 januari gegeven werd in Driebergen-Zeist. Volgens de wetenschapper zijn voedingspatronen niet objectief genoeg meetbaar. Hij pleit ervoor dat er in de voedingswetenschap wordt teruggegaan naar de harde wetenschap van het moleculair denken waarin voedingsstoffen centraal staan.

Hij illustreerde zijn stelling aan de hand van het Mediterrane dieet. ‘Mediterraan is niet terug te brengen tot een meetbare eigenschap, een voeding zou Mediterraan kunnen lijken, maar zou toch iets essentieels kunnen missen’, zegt Katan. Als voorbeeld gaf hij studies met noten of olijfolie. ‘Welke olijfolie gaat het om, en wat zit daar dan in? En hadden de onderzoekers niet net zo goed raapzaadolie kunnen nemen, zoals in het Noorse dieet, nog goedkoper ook. Of bier in plaats van wijn?’

Tegengeluid

Niet voor niets lokte dat nog een tegengeluid op van professor Kromhout de voormalige vice-voorzitter van de Gezondheidsraad die de motor was achter de Richtlijnen goede voeding van 2015. De adviezen hierin zijn mede gebaseerd op epidemiologisch onderzoek naar de effecten van voedingsmiddelen en voedingspatronen. Volgens Kromhout is het goed mogelijk een score te hangen aan onderzoeken naar voedingspatronen. ‘Waarom heb je toch zo de pest aan voedingspatronen?’, vroeg hij schertsend.

Verklarende mechanismen

Katan benadrukte andermaal dat voedingswetenschappers op zoek moeten blijven gaan naar stoffen en mechanismen waarvan de werking verklaard kan worden. Hij vraagt zich af of de data uit studies diëten voldoende extrapoleerbaar zijn. Met andere woorden, zijn ze algemeen geldend genoeg. ‘Van kalium en vetzuren kennen we de werking en weten we of ze beschermen tegen hartfalen of niet.’

Hartinfarcten

Kromhout bracht vervolgens weer in dat sommige voedingspatronen een duidelijk verband met een verlaagd risico op een myocardinfarct laten zien. Het doet er daarbij niet zo veel toe welke olie precies is gebruikt, als het totale patroon maar zorgt voor een verlaging van de risicofactoren. Zoals een verlaging van het LDL-gehalte door in het voedingspatroon verzadigd vet door onverzadigd vet te  vervangen.

Belang voedingspatronen voor beleid

Tijdens zijn lezing benadrukte Katan dat Voedingspatronen wel belangrijk zijn voor het voedingsbeleid en de –voorlichting. ‘Consumenten eten geen voedingsstoffen’, lichtte hij toe. Bovendien leidt de focus op voedingsstoffen, in de marketing en voorlichting, af van wat een gezond gezond voedingspatroon is, waarin dikmakende producten de ruimte kunnen krijgen. ‘De wetenschap moet zich niet richten naar behoeften van voorlichting of beleid’, vindt Katan. ‘Het draait uiteindelijk om het creëren van nieuwe inzichten. De vertaling daarvan is een vak apart.’

Dik door de omgeving

Dat het stofjesdenken niet de allesomvattende oplossing is van voedingsproblemen, illustreerde Katan aan de hand van het toegenomen overgewicht. ‘Mensen worden niet dik door een stofje in hun eten’, zegt hij.

Naar de relatie tussen voedingsstoffen en dik worden is veel onderzoek gedaan en het gebeurt nog steeds. Toen dat te weinig opleverde is overgegaan op onderzoek naar effecten van voedingsmiddelen en –patronen, vertelde hij verder. ‘Obesitas is echter ook niet te verklaren uit eigenschappen van voedingsmiddelen. Het wordt veroorzaakt door een omgeving die aanmoedigt tot teveel eten en te weinig bewegen.’ Het is volgens hem geen voedingswetenschappelijk maar een politiek en sociaal probleem.

Reageer op dit artikel