nieuws

QESH manager moet betrokken worden bij ontwerp

Algemeen

QESH manager moet betrokken worden bij ontwerp

Operators moeten op een voor hen veilige manier voedsel kunnen produceren dat veilig is voor consumenten. De QESH-manager moet er voor zorgen dat het voedingsmiddelenbedrijf aan beide veiligheidsvoorwaarden voldoet.

Drie experts gaven hun visie op dit dilemma tijdens het VMT Food Safety Event eind vorig jaar. Conclusie: Zorg als QESH manager dat je actief betrokken bent bij de projectformulering en de ontwerpfase van machines en ruimtelijke indeling!

Wat schrijft de wetgeving voor?

In de wet is aangegeven dat oppervlakken in een bedrijfsruimte reinigbaar moeten zijn (glad, afwasbaar, corrosiebestendig en niet-toxisch). Bovendien moet apparatuur die in aanraking komt met voedsel afdoende worden schoongemaakt en zo nodig worden ontsmet.

Daarbij geldt als eis goed onderhoud, zodat een risico tot verontreiniging tot een minimum wordt beperkt. Ook moet de opstelling zodanig zijn dat apparatuur en omringende ruimte goed kunnen worden schoongemaakt.

‘Reinigen lastiger dan produceren’

Produceren is makkelijker dan schoonmaken. Deze stelling poneerde schoonmaakexpert René Bakker van Hago Food & Industry. De hulpmiddelen die de schoonmaker volgens hem heeft, liggen besloten in de Sinner cirkel: kracht (borstelen, spuiten e.d.), reinigingschemie, temperatuur (vaak beperkt bij reinigen van open apparatuur) en tijd.

Aan de voorwaarde vooraf, namelijk dat alle te reinigen onderdelen eenvoudig te bereiken moeten zijn, is vaak voorbijgegaan. “Hier staat de installatie en maak deze maar schoon”, luidt vaak de opdracht. Maar door een slecht ontwerp zijn onderdelen helemaal niet te reinigen, tenzij delen als bekabeling worden losgeknipt.

Het is onbegrijpelijk dat een voedingsmiddelenbedrijf situaties als op de foto accepteert, en nog onbegrijpelijker dat de toezichthouder hiertegen niet optreedt.

1 kabelbundel

Hoe kun je deze bekabeling nu schoonmaken? Alleen door los te knippen!

Opstelling brengt veiligheid in gevaar

Vaak is er onvoldoende ruimte om de apparatuur van alle kanten te bereiken – en zijn de omstandigheden ronduit gevaarlijk.

2 ManMachine
Soms zijn de omstandigheden ronduit gevaarlijk en/of laat de opstelling een goede reiniging niet toe.

Het gevolg is onder andere dat vuil niet naar één kant kan worden afgevoerd, waardoor delen die net zijn afgespoten opnieuw vuil worden bij het reinigen van een ander deel. Hoe kun je in zo’n situatie ooit schoon opstarten?

Draaiende delen een must maar levensgevaarlijk

Tenslotte zijn bepaalde delen van de proceslijn alleen te bereiken (en te reinigen) als deze in werking is, zoals bij de transportband op de foto. In een dergelijke situatie zou machineveiligheidsexpert Hans Hoogerkamp zeker ingrijpen. “Wil je je handen kwijtraken?”

transportband

Bescherming mag je niet zomaar weghalen. De norm NEN-EN 620 stelt volgens de Machinerichtlijn eisen aan de veiligheid voor de gebruiker. Met de hand of met andere lichaamsdelen bereikbare delen van deze transportband moeten juist afgeschermd zijn.

Hoe staat het in wet? De ontwerper moet in zijn overweging meenemen dat bewegende delen zodanig ontworpen moeten zijn dat aanraking, waardoor zich ongelukken zouden kunnen voordoen, wordt voorkomen, of wanneer risico’s blijven bestaan, deze afgeschermd of beveiligd zijn. Bovendien staat elders in de wet dat afstellen, onderhoud, reparatie en reinigen moeten kunnen plaatsvinden als de machine tot stilstand is gekomen.

De ontwerper van bovenstaande lijn heeft zich er dus makkelijk van afgemaakt. En nu heeft de schoonmaker een probleem: met gevaar voor eigen leven toch proberen schoon te maken of een bepaald deel dan maar niet schoonmaken met als gevolg een besmetting voor de consument?

Twee kanten aan het verhaal

De discussie die zich vervolgens ontspon richtte zich op twee aspecten. Om toch schoon te kunnen maken met een doekje in positie stilstand heeft de schoonmaker aanmerkelijk meer tijd nodig. De ontwerper is onvoldoende op de hoogte van de eisen ten aan zien van de reinigbaarheid en het reinigingsniveau dat is vereist voor het ontwerp. Als hij dat van tevoren had geweten, dan had hij dit wel op kunnen lossen, maar dat kost tijd.

De ontwerper heeft wel de verplichting volgens de machinerichtlijn, namelijk de plicht zodanig te ontwerpen dat reinigingspersoneel niet in inwendige delen van de machine hoeft te komen. Is dat niet te voorkomen dan moet hij er over nadenkt hoe het reinigen veilig kan worden uitgevoerd.

Proactieve opstelling van QESH-manager

Degene, die beide belangen in zijn portefeuille heeft, is de QESH-manager. Het is daarom belangrijk dat een QESH-manager zich proactief gaat opstellen bij investeringen.

De drie debaters deden een persoonlijk appel op deze QESH-managers. “Zorg dat je actief betrokken bent bij projectformulering en de ontwerpfase. Je zult bestaande gevaarlijke (en die zijn er!) situaties moeten omvormen.” En tenslotte: “taken delegeren betekent vaak afschuiven, maar dat kan niet! Jij moet zelf nadenken!”

Safe Food Factory is bezig om samen met experts een praktijkrichtlijn op te stellen met betrekking tot Voedselveilig Schoonmaken. Voedingsmiddelenbedrijven en machinebouwers die hieraan een bijdrage willen leveren, zijn van harte welkom om deel te nemen.

Safe Food Factory is een breed gedragen Nederlands initiatief vanuit de voedingsmiddelenindustrie, machinebouw, installatiewereld en schoonmaakbranche. Gezamenlijk wil men praktijkrichtlijnen opstellen waarin alle aspecten met betrekking tot de voedselveiligheid, van ontwerp en installatie tot onderhoud en schoonmaak, worden meegenomen.

Twee praktijkrichtlijnen zijn reeds gepubliceerd: Hygiënische bekabeling en Hygiënische Perslucht.

Ren Bakker 19René Bakker, Accountmanager bij Hago Food & Industrie, is op meer dan 100 productielocaties betrokken bij de schoonmaak. Hij zit in allerlei commissies ten aanzien van schoonmaak, werkwijze en ontwerp. Zijn passie is om met kleine aanpassingen in het ontwerp het schoonmaken makkelijker, beter en veiliger (en goedkoper) te maken.

Wouter BurggraafWouter Burggraaf, Hygiëne Design-expert bij Burggraaf & Partners, heeft in de Benelux hygiënisch ontwerpen op de kaart gezet. Hij heeft verschillende fabrieken gebouwd en geleid en heeft internationaal zo’n 4.000 ingenieurs en kwaliteitsmensen opgeleid om het samenspel te laten zien van ontwerp, bouw en bedrijfsvoering m.b.t. voedingsmiddelenapparatuur en microbiële nabesmettingen.

Paul HoogerkampPaul Hoogerkamp, Veiligheidsexpert bij Mechatronica, Mecid, houdt zich na zijn carrière bij Philips al meer dan 20 jaar bezig met de interactie van elektronica en mechanica. Hij is actief in allerlei commissies met betrekking tot de machineveiligheid. De human reliability is een nieuw vakgebied dat onderzoekt hoe snel iemand fouten kan maken als gevolg van onvolledige instructie en/of opleiding, skill-based of rule-based. Een aanpak die perfect past in de voedingsmiddelenindustrie, waar de menselijke factor nog steeds een belangrijke rol speelt.

Auteur: Wouter Burggraaf, Hygiëne Design-expert bij Burggraaf & Partners. Burggraaf & Partners is een onafhankelijk adviesbureau gespecialiseerd in Hygiënisch Ontwerpen. 

 

Reageer op dit artikel