artikel

Sustainability guardian nieuwe spin in het duurzaamheidsweb

Algemeen

Sustainability guardian nieuwe spin in het duurzaamheidsweb

Bedrijven denken steeds vaker strategisch na over duurzaamheid. Vooral als het gaat om grondstoffenefficiëntie, afval- en uitstootvermindering en sluiting van materiaalkringlopen. De vertaling van deze doelstellingen naar de praktijk blijft echter achter door het gebrek aan bruikbare tools die rekening houden met operationele processen. Een sustainability guardian benoemen kan een oplossing zijn. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Twente. Dit artikel is verschenen in VMT 3 van 22 maart 2019.

De noodzaak van verpakkingen gaat hand in hand met de eisen die consumenten aan een product stellen. Als consumenten eisen we producten met een bepaalde kwaliteit, in de hoeveelheden die we op een bepaald moment nodig hebben, op een locatie die handig voor ons is. Nodig zijn verpakkingen die tijd en afstand overbruggen tussen producent en consument. Toch zien veel consumenten verpakkingen als een ondergeschikt en onbelangrijk element van productieketens. Voor hen is de verpakking slechts een toevoeging. Wanneer we echter de verschillende stappen tussen producten en consument in ogenschouw nemen, faciliteren verpakkingen een essentiële toegevoegde waarde aan producten. Dit facilitatorperspectief is beslissend om de voordelen van verpakkingen in een productverpakkingscombinatie op waarde te schatten.


CRiSP

De Universiteit Twente, Universiteit Utrecht, Wageningen Food & Biobased Research en het KIDV werken samen binnen het nieuwe Center for Research in Sustainable Packaging (CRiSP). Vanuit CRiSP werkt de UT met geïnteresseerden samen aan de integratie van de sustainability guardian. Meer informatie over dit onderzoek en mogelijkheden tot samenwerking, kunt u contact opnemen met Bjorn de Koeijer.


Circulaire systemen

Bij productontwikkeling nemen ‘duurzaamheid’ en ‘circulariteit’ als doelen steeds meer een bepalende rol in. Deze focus op duurzaamheid kan op verschillende manieren worden ingevuld: van lineaire systemen waarin take-make-dispose-patronen de materiaalstromen van producten beschrijven, tot circulaire systemen waarin materialen stromen zonder verlies in kwaliteit en kwantiteit. Ook zien we deze tweedeling in perspectieven op verpakkingen. In veel richtlijnen en wetgeving worden verpakkingen aangemerkt via geïsoleerde en op korte termijn gerichte doelstellingen. Illustratief hiervoor is regelgeving om verpakkingen uit productieketens te verminderen en te elimineren, zoals het EU-voorstel om de impact van kunststoffen op het milieu te verminderen en het Nederlandse verbod op gratis plastic tasjes voor eenmalig gebruik. Deze regelgeving is zeer zeker niet per definitie verkeerd, al biedt ze ook geen geschikt antwoord op de balans tussen zorgen over het milieu en de toegevoegde waarde van verpakkingen in een geïntegreerd systeem.

In dit artikel is het facilitatorperspectief op verpakkingen uit duurzaamheidsoverwegingen leidend. Ik beschrijf een nieuw ontwikkelde interventie waarin duurzaamheid en circulariteit structureel worden geïntegreerd in de ontwikkeling van product-verpakkingscombinaties. Ik doe dit door stakeholderrelaties en ontwerpteamdynamieken aan te passen: de manieren waarop duurzaamheid een rol speelt in ontwerpoverwegingen, vanuit het perspectief van ontwerpteams.
Actor interrelations_1_10_NL
Figuur 1. De positie van de sustainability guardian in een team.

Gebrekkige integratie

Bedrijven stellen steeds vaker doelen wat betreft grondstoffenefficiëntie, afval- en uitstootvermindering en het sluiten van materiaalkringlopen. We zien echter dat de structurele en concrete operationele vertaling van deze doelstellingen achterblijft: duurzaamheid is niet structureel geïntegreerd in product-verpakkingsontwikkeling. Om dit te verbeteren, richten ontwerpers zich op de ontwikkeling van methoden. De huidige hebben echter verschillende ge breken, waardoor die structurele integratie achterblijft – zeker als het verder gaat dan een theoretische benadering. Dit betreft vooral generieke methoden die:
• geen rekening houden met een specifieke werkwijze binnen ontwerpteams;
• geen mogelijkheid bieden om een compromis te sluiten tussen duurzaamheidsoverwegingen en andere projectfactoren en -karakteristieken.

Dit betreft bijvoorbeeld de commerciële levensvatbaarheid van een product: strategische aansluiting, haalbaarheid van de businesscase, beperking van commerciële risico’s; en ontwikkelingsaspecten: timingkwesties, materiaalgebruik en efficiëntie van de productieketen.

Ontwerpinterventie op maat

Om antwoorden te bieden op de beperkte integratie van duurzaamheidsoverwegingen en het gebrek aan geschiktheid van methoden en tools om dit aan te pakken, heeft de Universiteit Twente onderzoek gedaan naar een ontwerpinterventie op maat. Het onderzoek bestaat uit twee fasen: een analyse van de huidige praktijk van product-verpakkingsontwikkeling, en het in kaart brengen van de fundamentele processen die een rol spelen bij de ontwikkeling van product-verpakkingscombinaties en dit verder ontwikkelen in een interventie die recht doet aan de eerder geschetste problemen en barrières voor de integratie van duurzaamheids- en circulariteitsoverwegingen. In de eerste fase maken we gebruik van een nieuw ontwikkelde visualisatiemethode (zie fi guur 2) waarmee de verschillende stakeholders zelf geactiveerd worden om een netwerk te bouwen van de relevante stakeholderinteracties, keuzes, criteria en beslissingen, en de rol die duurzaamheidsoverwegingen daarin spelen.
Visualisation tool_4_NL

Figuur 2. Visualisatiemethode die de stakeholders activeert een netwerk te bouwen van relevante interacties, keuzes, criteria en beslissingen, en de rol die duurzaamheidsoverwegingen daarin spelen.

Sustainability guardian

Fase twee resulteert in het beschrijven van de sustainability guardian, een centrale partij in een productverpakkingsontwikkelproces. Binnen huidige ontwikkelprocessen zijn met name marketeers en verpakkingsontwikkelaars de primaire stakeholders. Zij hebben echter een beperkte primaire focus op duurzaamheidsoverwegingen. Daarnaast houden zij niet voldoende rekening met de kritieke afwegingen tussen duurzaamheidsoverwegingen en andere factoren. Een sustainability guardian heeft de verantwoordelijkheid om deze afwegingen in balans te brengen, waardoor een effectief controlesysteem ontstaat. Een sustainability guardian opereert als onderdeel van een ontwikkelteam, maar met sterke relaties met het strategische niveau. Hierdoor kan hij of zij zorgdragen voor een gefundeerder aansluiting tussen strategie en operationele acties. Dit werkt twee kanten op: enerzijds zorgt het voor een duidelijkere input vanuit strategie naar praktijk; anderzijds worden de operationele ontwikkelingen beter vertegenwoordigd op het strategische niveau. Een medewerker met een achtergrond in productmarketing of verpakkingsontwerp lijkt uitermate geschikt voor de rol van sustainability guardian (zie figuur 1).

Uitrollen in de praktijk

Een sustainability guardian kan op drie manieren functioneren binnen een ontwerpteam: 1. een stakeholder als toevoeging aan een bestaand team; 2. een stakeholder die de taken als sustainability guardian opneemt als additionele verantwoordelijkheid; 3. als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de stakeholders binnen een team. Afhankelijk van verschillende project-, team- en bedrijfskarakteristieken is een van deze opties het meest geschikt binnen een specifiek project. Belangrijk om op te merken is dat de rol van een sustainability guardian significant verschilt van een duurzaamheidsafdeling of een zogenoemde environmental champion, met name door de integratie in een operationeel ontwikkelteam, en de positie tussen het strategische en operationele niveau van ontwikkeling. De sustainability guardian fungeert als een passend theoretisch antwoord op de uitdagingen van de beperkte toepasbaarheid van de beschikbare modellen en hulpmiddelen die momenteel beschikbaar zijn, de beperkte afstemming van de strategische en operationele niveaus van ontwikkeling, de complexiteit in teamdynamiek en de wisselwerking in ontwikkelingsprocessen. De volgende stap is de uitrol van deze interventie in de praktijk, zowel binnen de verpakkingsontwikkeling als daarbuiten.

Dr. ir. B. de Koeijer is onderzoeker aan de Universiteit Twente, b.l.a.dekoeijer@utwente.nl

Reageer op dit artikel