artikel

Hoe werkt de Riskplaza-fraudetool?

Algemeen

Hoe werkt de Riskplaza-fraudetool?

Riskplaza heeft in 2018 een voedselfraudedatabase opgezet en de Food Fraud Analysis-tool ontwikkeld om bedrijven te helpen met een onderbouwde aanpak. Jacob Schilstra, de nieuwe directeur van Riskplaza, beantwoordt zeven vragen over de opzet en opgedane ervaringen. Dit artikel is verschenen in VMT 2 van 22 februari 2019.

We kennen Riskplaza van de voedselveiligheidsdatabase en de Riskplaza-audit+- certificatie. Waarom is ervoor gekozen om dit uit te breiden met voedselfraude?

“Riskplaza heeft zich gespecialiseerd in het risicomanagement voor de voedselveiligheid van grondstoffen. Je ziet dat de aandacht voor voedselfraude zich nu ook grotendeels richt op de inkoop van grondstoffen. De risico’s en beheersmaatregelen zijn in beide gevallen afhankelijk van het soort product en de aard van de supplychain. Verder zagen we een toenemende behoefte bij bedrijven aan een gestructureerde aanpak.”

Wat omvat de Food Fraud Analysis-tool?

“We hebben twee dingen gedaan. Als eerste hebben we een database gemaakt. We hebben hiervoor dezelfde aanpak gekozen als bij de voedselveiligheidsdatabase:

  1. Het maken van factsheets voor elk type gevaar. Op basis van research onderkennen we 25 verschillende fraudegevaren.
  2. Daarna zijn we deze gevarenfactsheets gaan koppelen aan de bestaande ingrediëntgroepen voor enkelvoudige grondstofingrediënten. Zo wordt duidelijk met welke fraudegevaren je bij een bepaalde ingrediëntgroep rekening moet houden. Elk factsheet geeft inzicht in de relevante wetgeving en wetenschappelijke informatie, de aanvullende informatie over analysemethoden en mogelijke beheersmaatregelen, afhankelijk van de gekoppelde ingrediëntgroepen. We zijn begonnen de gevaren te koppelen aan de ingrediëntgroepen voor de top 10 van de meest fraudegevoelige producten en zijn hard bezig om de overige ingrediëntgroepen te koppelen.

Als tweede hebben we een tool gemaakt als hulpmiddel om de hoogte te bepalen van het risico dat je met een grondstof loopt. Zo kun je je aandacht focussen op de situaties met de belangrijkste risico’s.”

Waarom is hier een tool voor nodig?

“Beheersing van voedselfrauderisico’s is relatief nieuw voor bedrijven. Ze zijn op zoek naar een goede manier om dit aan te pakken. Het ligt voor de hand om hiervoor een HACCP-aanpak te kiezen met daarbij een risicoanalyse die gebaseerd is op ‘kans x ernst’. Het probleem bij voedselfraude is dat het risico afhankelijk is van de omstandigheden, die bepaald worden door veel uiteenlopende factoren. De tool is een hulpmiddel om het risico van de bedrijfsspecifieke situatie in kaart te brengen. De tool heeft 21 meerkeuzevragen die te maken hebben met onder andere de prijs, het volume, de supplychain, het product, de doelgroep, de gehanteerde claims en de effecten op de kwaliteit en de voedselveiligheid. De vragen hebben betrekking op de kans van het voorkomen van fraude en de (maatschappelijke) impact die het heeft in de bedrijfs- en productspecifieke situatie. Door de vragen te beantwoorden voor de verschillende grondstofingrediënten wordt de hoogte van het risico bepaald: hoog, midden, laag. Met de database kun je vervolgens de soorten fraude bepalen waarmee je te maken kunt krijgen. Ook krijg je tips over de soort beheersmaatregel die je kunt toepassen.”

Werken bedrijven al met deze tool en wat zijn de ervaringen?

“Ja, deze tool wordt al toegepast. We krijgen terug dat het een handige vragenlijst is. Daarnaast horen we dat het een tijdrovend proces is om de vragen te beantwoorden voor alle ingrediënten en om je te verdiepen in de verschillende product- en leveranciersketens voor de juiste antwoorden. Daarom adviseren wij onze klanten om dit planmatig aan te pakken, tijdig te starten en hiervoor een ruime termijn in te plannen.”

Hoe verhoudt de Riskplaza-tool zich tot andere tools?

“Er zijn verschillende databases die incidenten verzamelen waardoor je inzicht krijgt in wat er in de wereld gebeurt. Dat is nuttige informatie. Daarmee kan een bedrijf een deel van de kansbepaling onderbouwen. Riskplaza neemt die informatie mee bij de koppeling van ingrediënten en gevaren, en in de vragenlijst van de tool. Riskplaza levert daarnaast relevante achtergrondinformatie over wetgeving, wetenschappelijke informatie, analysemethoden en beheersmaatregelen. De SSafe-tool (ssafe-food.org) is een vragenlijst van 50 algemeen geformuleerde vragen. Een belangrijk deel van de vragen gaat over het bedrijf zelf en de analyse geeft een beeld van de kwetsbaarheid voor voedselfraude op bedrijfsniveau. Het is mogelijk om deze vragen voor een deel van het bedrijf of op productniveau te beoordelen. Dit maakt het een tijdrovende exercitie. Deze tool neemt ook mee of het bedrijf al beheersmaatregelen voor voedselfraude heeft getroffen. Dat laat de Riskplaza-tool bewust buiten beschouwing. De SSafe-tool richt zich speciaal op de inkoop van grondstoffen en op de supplychain. De vragenlijst is daardoor korter en specifieker. Bepaalde certificatieschema’s vragen naast de analyse van de grondstofgevaren ook een gevarenanalyse van frauderisico’s binnen de eigen organisatie. Deze analyse zal aanvullend aan de grondstofanalyse moeten worden uitgevoerd. Dit valt wederom bewust buiten de scope van de Riskplaza-tool.”


Wat is de ervaring met de fraudetool?

QESH-manager Enny Sloesen van Bresc, producent van koelverse knoflook- en kruidenproducten: “Bij voedselfraude beginnen we altijd graag met een risicoanalyse. Dit vraagt om een gedegen aanpak en de fraudetool van Riskplaza biedt hier een mooie start voor. Door iedere combinatie van grondstofleveranciers met deze fraudetool te doorlopen, krijg je inzicht. Zeker de meer ervaren kwaliteitsmanager krijgt bevestiging van wat hij of zij al vermoedt. Echter met dat verschil dat alles in een overzicht is vastgelegd. Deze fraudetool is, naast andere bestaande tools, zeer toegankelijk. Het is een mooi startpunt om vervolgens samen met je leveranciers deze risico’s te gaan borgen.”


Maakt voedselfraude ook onderdeel uit van de Riskplaza-audit+-certificatie?

“Riskplaza heeft een certificatieschema waarmee bedrijven kunnen laten zien dat ze de gevaren uit de Riskplaza-voedselveiligheidsdatabase aantoonbaar beheersen. Dit certificatieschema is in 2018 geaccepteerd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en staat op www.ketenborging.nl vermeld als schema met de scope ‘grondstofgevaren’. Dit heeft in Nederland als voordeel dat afnemers van een Riskplaza-audit+-gecertificeerd bedrijf niet meer wettelijk verplicht zijn om zelf een inhoudelijke verificatie uit te voeren van de veiligheid van de ingekochte grondstoffen. Dit systeem is destijds ontwikkeld op verzoek van het bedrijfsleven. Op dit moment richt de certificering zich alleen op de beheersing van de voedselveiligheid van grondstoffen. Voedselfraude valt er dus buiten. Zodra het bedrijfsleven wenst dat het beheersen van frauderisico’s binnen de scope van certificering valt, zullen we kijken hoe we dat kunnen realiseren.”

Heeft Riskplaza nog andere plannen?

“Wij hebben gemerkt dat een aantal bedrijven wel het Riskplaza-audit+-certificaat willen behalen maar moeite hebben met de verplichting om dit voor het gehele assortiment te laten gelden. We hebben nagedacht over een oplossing en hebben hiervoor speciale voorwaarden opgesteld. Die zijn in concept gereed en willen we graag in de praktijk testen. Bedrijven die hieraan willen meewerken kunnen zich bij Riskplaza of hun certificatie-instelling melden. Daarnaast willen we eind 2019 een gevarendatabase samenstellen voor de voedselveiligheidsgevaren van verpakkingsmaterialen als extra module bij de voedselveiligheidsdatabase. Daarmee verwachten we ook die wens van onze klanten in te kunnen vullen.”


Gezond verstand

QESH-manager Enny Sloesen van Bresc: “Ons portfolio aan combinaties van grondstofleveranciers laat 27 procent combinaties zien met een midden risico en geen combinaties met een hoog risico. Bij de grondstoffen met een midden risico gaat het vaak om claims of grondstoffen die bekend staan om hun fraudegevoeligheid, zoals oliën en honing. Het soort risico’s dat geborgd moet worden, kun je veelal uit de database halen. Fraude is echter gestoeld op financieel winstbejag. Gezond verstand blijft een van de vele parameters die je moet blijven meenemen in je dagelijks werk. Een aanbod dat te mooi is om waar te zijn, moet je gewoon niet doen. Daarnaast blijft het van wezenlijk belang om goed samen te werken met de afdeling inkoop en kennis te hebben van de markt.”


Reageer op dit artikel