artikel

De visie van: Thomas Zwiers, Lloyd’s Register

Algemeen

De visie van: Thomas Zwiers, Lloyd’s Register

Voedselintegriteit krijgt dagelijks media-aandacht. Voor je het weet onderzoekt de Keuringsdienst van Waarde het waarheidsgehalte van een productclaim of word je genomineerd voor het Gouden Windei door voedselwaakhond Foodwatch. Hoe zorg je als voedingsmiddelenbedrijf dat je integer opereert? Enkel een integriteitsbeleid opstellen en een integriteitsmanager benoemen is niet voldoende. Dit artikel is verschenen in VMT 2 van 22 februari 2019.


CV

Thomas Zwiers (1969) studeerde Levensmiddelentechnologie in Wageningen. Sinds 1993 werkt hij als kwaliteitsmanager, auditor, trainer en consultant. Tevens is hij eigenaar van boerencamping Boerhoes. In 2000 kwam hij bij Lloyd’s Register, waar hij sinds 2011 werkzaam is als consultant, trainer en principal auditor.


“In zijn boek Food Safety Culture stelde Frank Yiannas al dat voedselveiligheidscultuur geen prioriteit is. Prioriteiten wisselen voortdurend, maar cultuur zou een vaste waarde moeten zijn binnen ieder bedrijf in de voedingsmiddelensector. Ofschoon er in de meeste voedselstandaarden tussen de regels door wel degelijk cultuurgerelateerde eisen worden gesteld, komt de nieuwe BRC8 voor het eerst met een meer integrale benadering. De standaard stelt eisen aan het plannen en ontwikkelen van de kwaliteits- en voedselveiligheidscultuur binnen organisaties. Daartoe dient het topmanagement een plan vast te stellen en uit te voeren dat de kwaliteits- en voedselveiligheidscultuur ontwikkelt en continu verbetert. Logischerwijs dient de effectiviteit van de maatregelen op gezette tijden te worden geëvalueerd.”

Waar praten we eigenlijk over?

“Er zijn legio definities van cultuur, maar in alle gevallen draait het om gemeenschappelijke normen, waarden en gedrag voor wat betreft kwaliteit en voedselveiligheid. De cultuur binnen een organisatie beïnvloedt dus de wijze waarop individuele medewerkers kijken naar het belang ervan en daarnaast de bereidheid om elkaar hierop aan te spreken. Vanzelfsprekend zal de cultuur binnen organisaties verschillen, maar bedrijven met een positieve cultuur kenmerken zich vooral door een open en proactieve communicatie en een overduidelijke focus op voedselveiligheid en kwaliteit.”

Waarom is een goede bedrijfscultuur zo belangrijk?

“In juli 2018 werden circa 650 mensen ziek nadat zij producten hadden gegeten bij de Mexicaanse restaurantketen Chipotle in de staat Ohio, Verenigde Staten. Volgens deskundigen waren de herhaaldelijke incidenten geen toeval, maar het gevolg van onvoldoende aandacht voor de voedselveiligheidscultuur. Uit onderzoek blijkt dat redenen van medewerkers om zich niet te houden aan de hygiëne-afspraken vaak gerelateerd zijn aan de heersende voedselveiligheidscultuur. Zelf ondervond ik dat ooit aan den lijve, toen ik een medewerker bij een visverwerkend bedrijf vroeg: ‘Zou je het van de lokale slager ook accepteren dat hij vlees dat op de grond is gevallen gewoon weer teruglegt in de vitrine?’. De man antwoordde stellig: ‘Natuurlijk niet, maar dit is vis hè.’ Als medewerkers, managers en leiders zich persoonlijk verantwoordelijk voelen voor kwaliteit en voedselveiligheid, dan is de kans dat ze correct handelen een stuk groter. Zelfs als er niemand kijkt. En zelfs als het meer tijd en geld kost. Een goede bedrijfscultuur is dus cruciaal om veilige producten te produceren en klachten, recalls en imagoschade te voorkomen. Bestin- class bedrijven wachten dan ook niet tot zich voedselveiligheidsincidenten voordoen. Zij begrijpen het belang van kwaliteit en voedselveiligheid en stellen zich proactief op. Het belang van cultuur wordt nog eens onderstreept door de keuzes die bijvoorbeeld de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) maakt in haar jaar plan voor 2019. De NVWA kiest daarin ten aanzien van voedselveiligheid voor versterking op het gebied van de vermelding van voedings- en gezondheidsclaims en onderzoeken naar voedselfraude. Het mag duidelijk zijn dat integer ondernemen hand in hand gaat met bedrijfscultuur.”

Wat bepaalt de bedrijfscultuur?

“Cultuur staat niet op zichzelf maar wordt beïnvloed door meerdere factoren (zie figuur 1). Daarbij zijn volgens mij de volgende elementen van belang:

  1. Leiderschap. De cultuur van organisaties wordt gecreëerd door leiders en vernietigd door leiders, aldus Edgar Schein, emeritus-hoogleraar Management. Onderstreept het management het belang van kwaliteit en voedselveiligheid door actief en betrokken zaken uit te dragen zoals visie, beleid, stellen van doelen, belonen en straffen, en participeren in vergaderingen?
  2. Systeem. Hierbij gaat het om het vastleggen van gewenst gedrag. Wat zijn de standaarden en procedures en hoe is het management betrokken bij de uitrol en handhaving hiervan?
  3. Betrokkenheid. De mate waarin medewerkers hun eigen waarden en normen weerspiegeld zien in die van de organisatie. In hoeverre zien medewerkers het belang van hun bijdrage aan het geheel? Worden ze gewaardeerd en hebben ze de mogelijkheden om gewenst gedrag te laten zien?
  4. Communicatie. Goede communicatie kenmerkt zich door een juiste mix van informeel en formeel en is vooral proactief. Communicatie is een middel om medewerkers te informeren over risico’s, zodat hun bewustzijn toeneemt. Gesloten organisaties kennen juist vaak een blame-cultuur, waardoor zaken onderbelicht blijven of onder het tapijt worden geschoven. Hierbij wil ik opmerken dat de nieuwe eis in de BRC-standaard over de inrichting van een klokkenluidersregeling hierop aansluit, maar dat de invulling ervan bij bedrijven sterk verschilt. Daar waar sommige partijen daadwerkelijk een open cultuur proberen te ondersteunen, laten anderen die kans liggen door een nogal wettelijk document op te stellen dat gebruik niet aanmoedigt.
  5. Omgeving. Hebben medewerkers voldoende middelen om goede praktijken te laten zien? Zijn basisvoorwaarden op orde of streeft de organisatie zelfs naar best practices?”

Lloyd’s Register

Binnen diverse sectoren bestaat al veel langer een focus op bedrijfscultuur. Omdat Lloyd’s Register daar al veel ervaring opdeed met toetsing en certificering, kan het die technieken inzetten in de voedingsmiddelenindustrie. Het bedrijf voert er integriteitgerelateerde audits uit, zoals chain of custody-audits in de vleessector en productintegriteitaudits in opdracht van Albert Heijn en Delhaize.


Wat moet je doen voor verbetering?

“Verbetering van de kwaliteits- en voedselveiligheidscultuur begint bij het besef dat het hebben van een goede bedrijfscultuur een bewuste keuze is. Om te bepalen welke factoren verbetering vragen, moet de bestaande cultuur in kaart worden gebracht. Om inzicht te krijgen in gemeenschappelijke normen, waarden en gedrag zul je organisatiebreed met medewerkers moeten spreken en dagelijks gedrag observeren. Dit kun jezelf doen, maar vaak is het praktischer en objectiever om er een onafhankelijke derde partij bij te betrekken. Lloyd’s Register deed in andere sectoren dan de voedingsindustrie al veel ervaring met toetsing en certificering van bedrijfscultuur, met name op het gebied van de veiligheid en integriteit. Deze technieken passen we nu ook effectief toe bij bedrijven in de voedingssector die ons vragen hen te helpen om hun cultuur in kaart te brengen en verbeterplannen vast te stellen en uit te rollen. Weer een certificaat? Nee, dat zou geen doel op zich moeten zijn. Het besef dat cultuur wezenlijk is voor het succes van ieder bedrijf werkt al motiverend genoeg. Daarnaast is het mooi om te zien dat ook bedrijven in de voedingssector werk beginnen te maken van hun kwaliteits- en voedselveiligheidscultuur.”

Reageer op dit artikel