artikel

AB InBev en FrieslandCampina over klimaatambities: ‘Helemaal fossielvrij gaat niet lukken’

Algemeen

AB InBev en FrieslandCampina over klimaatambities: ‘Helemaal fossielvrij gaat niet lukken’

In 2030 wil Nederland de uitstoot van broeikasgassen met 49% verminderen ten opzichte van 1990. Het kabinet besprak met meer dan 100 organisaties, verenigd in vijf sectortafels, hoe deze doelstelling te bereiken. Dit resulteerde in juli na vier maanden intensief polderen in het Voorstel voor hoofdlijnen van een Klimaatakkoord. Dit artikel is verschenen in VMT 11 van 28 september 2018.

Bierbrouwer AB InBev en FrieslandCampina volgen de ontwikkelingen op de voet. Waar het kan zetten ze vol in op verduurzaming van hun productlocaties. Wat is er allemaal mogelijk en vooral: wat is onmogelijk? 

Een gekoppelde tankauto lost zijn olie die via de voorraadtanks de hr-ketels in het ketelhuis van FrieslandCampina in Borculo bereikt. Vanuit hier wordt de hele fabriek – die ingrediënten voor kindervoeding produceert – voorzien van stoom (220°C).

De in de ketels verstookte olie is geen reguliere olie, maar van duurzame houtsnippers gemaakte pyrolyse olie. Onder hoge druk worden de pellets tot vloeistof verwerkt. Dit proces heet pyroliseren. “Fossiele olie ontstaat eigenlijk op dezelfde manier, alleen gebeurt dit in een veel korter tijdsbestek”, vertelt duurzaamheidsmanager Rudi van der Arend van FrieslandCampina. Elf vrachten ontvangt de fabriek wekelijks. FrieslandCampina koopt de hele productie van producent Empyro op.

“In 2016 sloten we met hen een contract van twaalf jaar waarin we 100% afname garanderen. Empyro kan zich zo helemaal richten op het opschalen van de productie en de verdere uitontwikkeling van de technologie.

Biogas

Even verderop staat een industrieel grijs metalen gebouwtje waar biogas door een acht kilometerlange ondergrondse buis binnenkomt en gelijk wordt doorgesluisd naar de hr-ketels in het ketelhuis. Het natuurlijke gas is afkomstig uit een mestvergister van Groot Zevert Vergisting. “Naast mest van veehouders van FrieslandCampina gebruiken ze ook onze afvalpoeders. Je geeft afval en je krijgt biogas terug”, grapt Van der Arend.

Eén ketel draait op een mengsel van aardgas en pyrolyseolie en de andere twee op een mix van aardgas-biogas. Dat betekent dat zo’n 36% van de stoom die FrieslandCampia Borculo gebruikt duurzaam is. Nederlands grootste zuivelconcern probeert door het zoveel mogelijk verduurzamen van de energiebehoefte in zijn fabrieken bij te dragen aan de energietransitie, een belangrijk onderdeel in het concept Klimaatakkoord dat minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (EZK) in juli presenteerde.

Het definitieve Klimaatakkoord verwacht het kabinet aan het eind van het jaar te presenteren als alle betrokken sectoren, waaronder ook de voedingsmiddelenindustrie, hun handtekening hebben gezet. Bedrijven moeten mee in de klimaattransitie die voor de deur staat, stelt Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatakkoord op de website van Duurzaam Bedrijfsleven. “Er is uiteindelijk geen plaats meer voor bedrijven die niet serieus aan de slag gaan met duurzaamheid.” 

AB InBev

Omdat bierbrouwerijen energie-intensief zijn, staat duurzaamheid altijd al hoog op de agenda. Zo ook bij bierbrouwerij AB InBev – in Nederland bekend van merken als Jupiler, Leffe, Dommelsch, Hertog Jan en Corona.

AB InBev heeft twee Nederlandse brouwerijen: één in Dommelen (vooral pils, 190 medewerkers) en één in Arcen (speciaalbieren, 25 medewerkers). “Verduurzaming is aan de orde van de dag. We geven onszelf targets en volgen die op weekbasis op. Dat deden we ook al voor het Klimaatakkoord”, legt Joost Ketelaars, manager veiligheid en milieu van de Dommelsche Bierbrouwerij in Dommelen uit.

De afgelopen vijf jaar wist de brouwerij de CO2-footprint met 20% te verminderen. Bovendien is de brouwerij deels zelfvoorzienend voor wat betreft energieverbruik door het zelf produceren van biogas uit afvalwater.

Elektrificatie

Energie en waterbesparing zijn twee zaken waar AB InBev vol op inzet. Zo schafte de brouwer voor de brouwerij in Dommelen recent een nieuwe pasteur en flessenwasser aan.

Ketelaars: “Beide machines zijn zo ontworpen dat de energie die ze gebruiken intern blijft circuleren. Daarmee besparen we ontzettend veel aan warmte en dus ook op het toepassen van aardgas. Dit is een mooi voobeeld van elektrificatie.” Op dit gebied zijn veel stappen gezet, maar er valt volgens Ketelaars nog veel te winnen door bijvoorbeeld met warmtepompen restwarmte van lage temperatuur op te waarderen naar bruikbare warmte met een hoge temperatuur.

Verduurzaming van de energievoorziening kent ook duidelijke nadelen, ondervindt hij. De processen in de brouwerij zijn namelijk gevoelig voor storingen op het elektriciteitsnet: “Een spanningsdip van een milliseconde kan ervoor zorgen dat de productie uren stilligt. Helaas hebben we daar steeds vaker last van en wordt de oorzaak door de netbeheerder gezocht bij de opwekkers van duurzame energie.”

AB InBev Nederland ondervangt dit door het toepassen van zogenaamde no-brake-technieken: “Dat is ook direct een energiebesparing. Als de productie stilligt moet de verlichting toch ook branden, want iedere onderbreking van het continuproces is in feite een verlies in energie-efficiëntie. Als er bier wordt gebrouwen dat niet voldoet aan onze kwaliteitsstandaarden door een stroomonderbreking kost dat waardevolle grondstoffen, water en een hoop energie die je zo in het putje laat weglopen. Gelukkig kunnen we er dan nog biogas van maken.”

Geothermie

Geothermie vormt een andere interessante optie om de brouwprocessen te verduurzamen. “Met interesse” volgt Ketelaars de geothermieprojecten die in Noord-Brabant lopen. “Dat zou een goede rechtstreekse vervanging kunnen zijn voor onze stoombehoefte.”

Qua transport loopt er een project om de vrachtwagens op biogas te laten rijden. En elektrisch rijden komt eraan, weet de veiligheidsen milieumanager. Maar dat is nog niet de meest ideale brandstof voor de zware trucks: “Het is lastig vanwege de beperkte actieradius.” Toch bestelde AB InBev wereldwijd al wel 800 elektrische trucks.

“Daarmee laten we zien dat verduurzaming voor ons menens is.” De meest interessante duurzame brandstof voor de toekomst is volgens Ketelaars waterstof. “We hopen hier in de regio mee te kunnen liften op de innovaties uit de Brainport-regio.”

Biogas en houtsnippers

De 25 fabrieken van FrieslandCampina in Nederland draaien voor ongeveer 90% op groene stroom. Elektrificatie van de productieprocessen ligt dus voor de hand. Het zuivelbedrijf streeft ernaar om een deel van zijn warmtebehoefte in de productielocaties te elektrificeren.

Bij processen met lage temperaturen (120-130°C) is dit makkelijker te realiseren dan bij processen met hoge temperaturen, zoals die in Borculo plaatsvinden (220°C). In samenwerking met de leverancier in Veghel heeft FrieslandCampina een indamper ontwikkeld op basis van mechanische damprecompressie (beetje stoom, vooral stroom). Dit zorgt voor lagere energiekosten en bespaart zo’n 30% energie ten opzichte van thermische recompressie.

“Je optimaliseert dus de installaties in de fabriek zodat er minder stoomvraag en meer elektriciteitsvraag nodig is.” Net als AB InBev Nederland is FrieslandCampina ook bezig met geothermie. Van der Arend: “In Veghel en Leeuwarden kijken ze hiernaar: wat is de potentie voor de andere fabrieken? Het gaat hier wel om hoge investeringen.”

Zo zijn er bij iedere fabriek van het zuivelconcern wel verduurzamingsinitiatieven gaande. De kaasfabriek in Balkbrug gebruikt de stoom van houtsnippers die een nabijgelegen snoeibedrijf verstookt. De productielocatie in Bedum wint biogas uit afvalwater: “Natuurlijk geeft het Klimaatakkoord een impuls tot verduurzaming. Zo willen we de komende jaren meer kijken welke verduurzamingsmogelijkheden er zijn in de regio.

Energiereductie

Naast verduurzaming door het toepassen van geothermie en elektrificatie, blijft FrieslandCampina onverminderd inzetten op energiereductie. Ieder jaar streeft de zuivelcoöperatie naar een besparing van 2%. “Dit is toch 20% vermindering en 20% minder CO2-uitstoot in tien jaar”, zegt Van der Arend.

Speciale teams van een externe partij scannen de fabrieken van FrieslandCampina op optimaliseringsmogelijkheden. Het bedrijf pakt het slim aan: no cure no pay. “We betalen 25% van de gerealiseerde besparing. De andere 75% is voor FrieslandCampina.

Dit prikkelt de consultants: slimme oplossingen worden beloond”, aldus de duurzaamheidsmanager. FrieslandCampina prikkelt medewerkers op dezelfde manier om besparingen te behalen. Tegelijk verlangt de consument steeds hoogwaardigere producten en dat kost energie.

Zo start in Borculo binnenkort de productie van sportpoeders. Het maken hiervan kost meer energie dan de productie van kindervoeding. Van der Arend omschrijft het dilemma beeldend: “Je zit dus op een racefiets en zelfs met tegenwind wil je op dezelfde tijd aankomen. Extra maatregelen zijn dus nodig om ondanks de tegenwind qua CO2-uitstoot op tijd aan te komen in 2030.”

Fossielvrij

Zijn de ambities van de overheid om geheel af te stappen van fossiele brandstoffen ooit te realiseren? Een deel van de stoom die de verwarmingsprocessen voedt in de Dommelsche Bierbrouwerij is vervangen door eigen geproduceerd biogas uit de afvalwaterzuivering, vertelt Ketelaars.

“Daar zijn we trots op. Maar dit is nog niet toereikend om in de volledige warmtebehoefte te voorzien. Dat betekent dus min of meer dat we niet zonder aardgas kunnen. Ondanks alle besparingen op het gebruik van stoom: we houden altijd een grote warmtevraag.”

Van der Arend van FrieslandCampina ziet een volledige transitie van fossiel naar niet-fossiel niet snel gebeuren. De beschikbaarheid van pyrolyse olie en biogas is onvoldoende om de basislast in de fabriek in Borculo te verstoken. En vergeleken met aardgas zijn biogas en biomassa continustromen. “Aardgas is een ideale brandstof om bij fluctuerende warmtevraag in productie aan en af te schakelen. De bacteriën in biogas kun je niet sturen waardoor je vraagpieken in de productie niet kunt opvangen.”

Een ander nadeel is dat je biogas niet kunt opslaan. Voor 2030 heeft FrieslandCampina nog geen harde doelstellingen: “De komende tijd zetten we alles op alles ten om met gerichte innovatie de klimaatdoelstellingen te realiseren.” 

Reageer op dit artikel