artikel

‘Geef consumenten een kijkje in de complexiteit van voedsel’

Algemeen

Het zijn tijden van crisis, zowel economisch als klimatologisch, maar volgens de Amerikaan Paul Roberts, auteur van The End of Food, bestaat er ook zoiets als de crisis van vertrouwen. Consumenten hebben weinig geloof in hun voedsel. Ze voelen een afstand en de voedingsindustrie doet weinig om de kloof te dichten. Integendeel. “De voedingsindustrie heeft een illusie van perfecte voeding gecreëerd.”

Hij schrijft te pessimistische boeken, vindt Paul Roberts zelf. In zijn boek The End of Food waarschuwt hij dat het huidige systeem van voedselproductie niet langer houdbaar is. Roberts’ zoon vroeg wanneer pa nu eens met een positiever boek komt, maar dat zit er voorlopig niet in. Want hoewel voedsel goedkoper, veiliger en gemakkelijker te bereiden is dan ooit te voren, heerst er onder consumenten nog een groot wantrouwen.

De besmettingen van voedingsmiddelen met melamine die zich vanuit China als een olievlek over de wereld verbreiden; de salmonellabesmetting in de pindaverwerkingsfabriek in het Amerikaanse Georgia en de daarbij behorende recalls, deden het consumentenvertrouwen geen goed. Maar dit is niet de reden voor de vertrouwenscrisis, aldus Roberts.

Complexiteit
Het gebrek aan transparantie in fabrieken speelt een rol in het gebrek aan vertrouwen. Bedrijven communiceren heel simplistisch over hun producten. Ze reduceren als het ware de complexiteit hiervan, meent de Amerikaanse journalist. “Maar dat is bezijden de waarheid. Producten zijn complex.

Er zit veel technologie achter en in de ingewikkelde voedselketens bestaan tal van problemen. Niet één productieproces, boerderij of voedingsmiddel is gelijk.” Met andere woorden: communiceer over de complexiteit.

Maar zitten consumenten hier wel op te wachten? Roberts denkt van wel. “Retailers en fabrikanten zijn erg terughoudend om te vertellen over waar hun voeding vandaan komt. Ze verliezen zo iets van hun mysterie als ze al hun bronnen geven.” Dat wil niet zeggen dat alles tot in detail uitgelegd moet worden. “Geef de essentie van de complexiteit van voeding, niet de details. Je kunt natuurlijk niet alles uitleggen, maar je moet één of twee stappen vooruitgaan in vergelijking met nu.”

Risico’s spreiden
Het toenemend aantal programma’s over voeding op televisie laat zien dat mensen nieuwsgierig zijn naar hun eten. Daarbij komt dat veel mensen zelf nauwelijks meer koken of weten hoe het moet, meent Roberts. De interesse in voeding is er wel degelijk, daarom is transparantie over dit onderwerp belangrijk. Dan had het consumentenvertrouwen na de melaminecrisis misschien een minder grote deuk opgelopen.

“Amerikaanse consumenten waren verbaasd dat er voedsel uit China werd geïmporteerd. Ze hadden geen idee. Dit kost voedingsmiddelenbedrijven geloofwaardigheid. Consumenten willen niet graag worden verrast.” De vraag blijft beklijven hoe het dan helemaal anders moet? Bedrijven zijn tegenwoordig open over terugroepacties van voedingsmiddelen, dus in die zin transparant. “Het is te laat”, reageert Roberts. “Ik bedoel het op de manier dat het voedselsysteem van begin tot einde niet klopt en dat leidt tot recalls. Je moet het systeem veranderen.” Maar hoe?

Als voorbeeld noemt Roberts het grote voedselveiligheidsschandaal bij pindaverwerker Peanut Corporation of America in de Amerikaanse staat Georgia. “Ze maken alles op één locatie voor 250 klanten. Als er een recall is, dan is er gelijk veel schade.

Risico’s spreiden
Je loopt dus als bedrijf een risico als je alles op één plaats maakt en afhankelijk bent van meerdere partijen. Het is daarom beter om risico’s te spreiden. Bij een recall zijn de verliezen minder groot als je de productie over meerdere (middelgrote) faciliteiten verdeeld. Ook loopt het imago van een bedrijf minder averij op”, vertelt Roberts.

Naast middelgrote bedrijven pleit hij ook voor middelgrote boerderijen. “Genoeg produceren maar ook weer niet zo veel dat het overzicht weg is. We hebben lokale productie nodig, maar ook internationale. Ook geldt dat lokale en internationale sourcing allebei nodig zijn. Er is niet één model dat werkt, maar er zijn meerdere werkbare modellen.”

Energie
De wereldbevolking zal tot en met 2050 toenemen met zo’n 2,7 miljard en de grondstof- en voedselprijzen stijgen met 30 tot 50%, zo laat een rapport van de Verenigde Naties uit 2009 zien. De volkerenorganisatie predikt daarom een groene revolutie. Als er meer druk komt op fossiele brandstoffen, dan stijgt de prijs.

Als voedingsmiddelenbedrijven hun productieproces energie-efficiënter hebben gemaakt, dan komen ze hier niet op terug als de olieprijzen bijvoorbeeld weer dalen, weet Roberts. “Maar als een bedrijf moet beslissen over een energie-efficiënter proces of een grotere fabriek, dan kiezen ze voor het laatste. Het is dus belangrijk dat ze op de energie-efficiënte koers blijven”, benadrukt hij. Biobrandstof als alternatieve energiebron biedt een gedeeltelijke oplossing. Maar verbouw dan wel suikerriet in landen met hoge temperaturen en veel landbouwgrond, waarvan de energieopbrengst (ethanol) drie keer zo hoog is als die van maïs. En het mag niet ten koste gaan van de beschikbare ruimte voor voeding.

Foodmiles
Feit blijft volgens Roberts dat we zuinig moeten omgaan met onze beschikbare middelen om de aarde niet uit te putten. Dit betekent minder voeding van ver weg halen. Hoewel dit lang niet altijd mogelijk is. “China is niet zelfvoorzienend, terwijl er in het Midden-Westen van de VS genoeg landbouwgrond is om China deels te voeden. Hier zitten wel kosten aan voor het klimaat (foodmiles, red.). Dit kun je ondervangen door met emissierechten te spelen. Je kunt je wel afvragen of we groene bonen vanuit Kenia naar Europa moeten halen. We kunnen zonder, het is geen bittere noodzaak. De reden dat we dit toch doen is, omdat er vraag naar is. Je zou hier milieukosten aan kunnen verbinden, dan neemt de vraag niet alleen af, maar ook het aantal foodmiles.”

In de queeste naar een beter milieu speelt biologische voeding, dus zonder bestrijdingsmiddelen, een voorname rol. Maar 100% biologisch is een utopie, meent Roberts. Hij ziet meer in een middleground tussen bio en regulier voedsel. “Je kunt bijvoorbeeld een klein beetje onkruidverdelger gebruiken, waarmee je de hoeveelheid pesticiden met 90% vermindert.” Roberts wil afwachten wat er met het klimaat en de energieprijzen gebeurt. En in hoeverre de belangrijkheid van biologisch en lokaal geproduceerd voedsel zal toenemen. Aan de hand daarvan komt er dus een nieuw boek? “Maybe, maybe …”

Paul Roberts
In zijn boek The End of Food (2008) presenteert Paul Roberts een heldere visie op de toekomst en helpt keuzes te maken om de ondergang van de huidige voedselproductie te overleven. Michael Pollan zei over het boek: “De beste analyse van de wereldwijde voedseleconomie die je kunt vinden.” Roberts is sinds 1983 journalist en schreef onder andere voor The Los Angeles Times en The Washington Post. Nu schrijft hij boeken en geeft lezingen over het complexe samenspel van economie, technologie en natuur. In zijn eerste boek The End of Oil (2004) duikt hij diep in de economie en politiek achter olie en bespreekt de alternatieven, zoals windenergie.

Reageer op dit artikel