artikel

MVO wordt leidraad voor ondernemen

Algemeen

Consumenten vragen vaker om maatschappelijk verantwoord geproduceerde producten. Grote fabrikanten anticiperen daarop door te werken met duurzaam geproduceerde grondstoffen. Maar is MVO nou echt zo’n nieuwe visie op ondernemerschap? Biedt ISO 26000 houvast bij de inbedding van MVO in de organisatie en welke rol kan MVO spelen ten tijde van crises?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) is niet nieuw. In feite is het niets meer dan ethisch verantwoord ondernemen. Op een manier zoals dat enkele generaties geleden gebruikelijk was voor ondernemers. Een manier van ondernemen die je ook nu nog vaak aantreft bij familiebedrijven en coöperaties.

De ondernemers moeten zich deze instelling opnieuw eigen maken, maar nu in een meer competitieve en internationaler geworden markt. De eerder genoemde familiebedrijven en coöperaties zijn daarbij in het voordeel omdat zij vaak een kleiner speelveld qua beïnvloeding kennen, waarbinnen de communicatielijnen van nature korter zijn. Ook zijn hun aandeelhouders vaak nauw bij het bedrijf betrokken, waardoor hun belang verder gaat dan alleen de financiële winst.

Bij grote multinationals werpen allerlei zaken schijnbare drempels op om MVO toe te passen, denk aan nationale grenzen, complexe organisatiestructuren, culturele en politieke verschillen en verschillen in wetgeving. Maar als we ervan uitgaan dat MVO eigenlijk ‘gewoon goed zaken doen’ is, dan zijn op MVO ook de gangbare bedrijfsprocessen en managementcycli van toepassing die elk bedrijf, groot of klein, al sinds jaren kent. Het essentiële onderscheid bij MVO is dat hier niet het creëren van winst centraal staat, maar het creëren van waarde. Met andere woorden: Stakeholders value boven shareholders value.

Dialoog
Om ondernemers hun doelen te laten formuleren in termen van waarde in plaats van winst, dienen zij zowel intern (top-down en bottum-up) als extern met stakeholders de dialoog aan te gaan. Deze dialoog dient een centrale plaats in te nemen in het managementinstrumentarium. Binnen het bedrijf vraagt MVO een horizontaal en verticaal geïntegreerde aanpak. Verticaal in de vorm van een geregelde dialoog tussen management en werkvloer om goede ideeën te genereren, draagvlak te verwerven en kennis te verspreiden. Horizontaal binnen de productieketen om in dialoog met leveranciers en afnemers, met R&D en productieafdeling te komen tot een optimalisatie van het productieproces.

Uit oogpunt van milieu zal in overleg met leveranciers gezocht moeten worden naar grondstoffen die, zowel bij winning, kweek of fok, als bij de verwerking zo effectief mogelijk kunnen worden benut en die zo min mogelijk afvalstromen opleveren. Betrokkenheid van de productieafdelingen en R&D zijn daarbij onontbeerlijk. Zij kunnen zelfs de aanzet geven tot het sluiten van de kringloop. Afval wordt verwerkt tot biogas terwijl het slib als basis dient voor de algenkweek; CO2 wordt afgevoerd naar de glastuinbouw en met de restwarmte van de energiecentrale worden tropische garnalen gekweekt. Afval wordt grondstof! Daarnaast zal de dialoog aangegaan moeten worden met de klant om de productie zo goed mogelijk af te stemmen op zijn verwachtingen en behoeften.

Schuivend paradigma
Binnen het bedrijf vraagt MVO dus om het loslaten van de gevestigde hiërarchische (communicatie)structuren en over te gaan tot een communicatie die gebaseerd is op de aanname dat elk bedrijfsonderdeel zijn unieke functie heeft in de waardebepaling van het bedrijf als geheel.
Buiten het bedrijf zien we een vergelijkbare verschuiving. Traditioneel kwamen de spelregels voor de markt tot stand in de driehoek overheid – bedrijf – maatschappij. Goed bestuur stond daarbij centraal. De laatste jaren verschuift dit proces naar de driehoek bedrijf – klant – maatschappij.

De regels van de overheid bepalen weliswaar nog steeds de kaders, maar de verwachtingen en wensen van de klant zijn leidend voor de strategische bedrijfskeuzes. Die verwachtingen en wensen hebben betrekking op bedrijfsethiek, respect voor medewerkers en medemensen, beperken van de ecologische impact, veiligheid; verwachtingen en wensen die vaak veel verder gaan dan de wettelijke richtlijnen van de overheden en die kortweg zijn samen te vatten als de wens tot maatschappelijk verantwoord ondernemen. Daarmee kruipt MVO steeds dichter aan tegen goed bestuur en worden de driehoeken samen een ruit.

Concreet
De vraag wat MVO voor een bedrijf inhoudt, zal de ondernemer concreet moeten beantwoorden vanuit de volgende context:

  • Wat is belangrijk voor leveranciers, klanten en afnemers: prijs, kwaliteit en/of ‘just in time’?
  • Wat vindt de Holding Company / moedermaatschappij belangrijk: winst, continuïteit, reputatie en/of duurzaamheid?
  • Welke punten zijn in de regio van belang en waar kijkt de overheid naar: economische en ecologische ontwikkelingen, milieu en/of arbo?
  • Wat vinden andere stakeholders (werknemers, buurtbewoners, gemeente / provincie) belangrijk: werkgelegenheid, leefbaarheid en/of sociale betrokkenheid?

ISO 26000
De input van zoveel stakeholders kan leiden tot een woud aan verwachtingen en wensen. Zonder goede structurering zal MVO dan in het bedrijf al snel verzanden. Met behulp van de nieuwe ISO 26000 norm kunnen ondernemers MVO in hun bedrijf inbedden. Deze norm telt maar liefst 37 aandachtspunten die zijn verdeeld over de volgende kernonderwerpen: behoorlijk bestuur(1), mensenrechten (8), arbeidsomstandigheden (5), milieu (4), eerlijk zaken doen (5), consumenten belangen (7) en maatschappelijke betrokkenheid en ontwikkeling (7). Ook zijn er in ISO 26000 zeven maatschappelijke principes geformuleerd die refereren aan een moderne bedrijfsvoering in een moderne samenleving (zie figuur 3).

Onderbelicht
Hoewel ook in de ISO 26000 de betrokkenheid van de sociale omgeving, de invloed van consumenten en NGO’s en de communicatie met de stakeholders wordt gezien als één van de belangrijkste peilers van MVO, is er binnen de norm voor gekozen dit thema te vervlechten in de zeven kernonderwerpen. Hetzelfde geldt voor de verankering van de ambities en doelstellingen door bijvoorbeeld de monitoring en evaluatie. Een niet onbelangrijk aspect dat in de ISO 26000 onderbelicht blijft, is de aandacht voor de economische kant van het bedrijf, terwijl dat bij uitstek de motor is om maatschappelijk verantwoord te ondernemen!

Wereldwijde crises
MVO lijkt ook deels een antwoord te kunnen geven op de crises waar onze globale samenleving op dit moment mee te maken heeft. In de eerste plaats natuurlijk de economische crisis, waarvan de oorzaak zich heel kort laat samenvatten als: focus op winstcreatie en macht in plaats van focus op waardecreatie. De stijgende werkloosheid zal de sociale crisis waarmee we als maatschappij al jaren te maken hebben verder aanwakkeren.

Maar ook bij andere crises kan MVO bedrijven helpen daarmee zo goed mogelijk om te gaan. Neem de energiecrisis. Hoewel er nog steeds nieuwe fossiele energiebronnen gevonden worden, is het een gegeven dat die bronnen eindig zijn. Er zijn inmiddels meer dan voldoende technische alternatieven voorhanden in de vorm van duurzame energiebronnen. De focus ligt echter te weinig op het versnellen van hun ontwikkeling, verspreiding en toepassing, en te veel op het vergroten van de vraag naar en consumptie van fossiele energie.

Het gebruik van de fossiele energiebronnen heeft een grote bijdrage geleverd aan de huidige milieucrisis. Gedreven door winstmaximalisatie creëren bedrijven steeds meer en nieuwe consumentenvragen waardoor de productie stijgt en daarmee navenante de behoefte aan grondstoffen en emissies van afvalstromen. Denk daarbij ook aan de emissies die gepaard gaan met het transport van grondstoffen en producten over grote afstanden. Om over de effecten op dierenwelzijn maar te zwijgen.

Die wereldwijde, snelle transportstromen van mensen, dieren en goederen leveren ook een sterke bijdrage aan de gezondheidscrisis die op ons afkomt. Nu is het de Mexicaanse griep en Q-koorts, een tijd geleden vogelgriep, blauwtong, mond- en klauwzeer. Als gevolg van de globalisering gaat de verspreiding van (gemuteerde) virussen en bacteriën zo snel dat onze laboratoria daarop onvoldoende kunnen anticiperen met de productie van nieuwe antibiotica en antivirale middelen.
Als laatste crisis die we hier willen noemen is de voedselcrisis. Hoewel er in principe meer dan voldoende productiecapaciteit is om de wereldbevolking van voedsel te voorzien, kampt de ene helft van de wereldbevolking met overgewicht en boulimia (nóg een aspect van de gezondheidscrisis) en sterft in het andere deel van de wereld de bevolking door een gebrek aan voedsel.

Verkeerde focus
Behoudens de sociale crisis, zijn al deze crises in feite het gevolg van onbeheerst gedrag en oneerlijke verdeling, of kortweg een verkeerde focus. Wellicht dankzij de crises is met name in de westerse wereld inmiddels het besef aan het groeien, dat de focus van de afgelopen jaren, zelfs eeuwen, niet meer past is en bijgesteld moet worden. Overheden kunnen daarin een belangrijke katalyserende rol vervullen. Maar uiteindelijk zijn het de bedrijven zelf die hun positie zullen moeten herzien.

In de traditionele driehoek van bedrijf – overheid – maatschappij konden de bedrijven het zich veroorloven om te opereren vanuit een autonome positie. In de huidige samenleving, waarin de klanten een sterke, zo niet bepalende plaats hebben verworven, zullen bedrijven zich moeten realiseren dat ze onderdeel zijn geworden van een veel groter krachtenveld. Dat maakt hen kwetsbaar. Maar als bedrijven zich bewust zijn van hun positie en de rol die ze kunnen vervullen, biedt dit ook kansen. Kansen om keuzes te maken die gericht zijn op waardecreatie, zowel voor het bedrijf, voor de maatschappij als voor de omgeving (het milieu).

Die kansen kunnen echter alleen slagen als bedrijven opereren vanuit de gedachte: ‘think global, act local’. Goed bestuur zal dus, sterker dan voorheen, samenhangen met de mate van afstemming op de ‘eigen omgeving’ via dialoog met alle stakeholders. Dat betekent dat MVO onvermijdelijk de leidraad voor succesvol ondernemen zal worden: voor borging van de continuïteit van het bedrijf en van het blijvend succesvol deelnemen aan de maatschappij.

Reageer op dit artikel