artikel

Hygiënisch design tot in detail

Algemeen

Binnen het bedrijf het hygiëneniveau verbeteren of een verbouwing of nieuwbouw realiseren? Een goed hygiënisch ontwerp is van groot belang, specifiek gericht op de gewenste situatie. Maar een globale omschrijving is nooit voldoende. Het gaat altijd om de details.

Hygiëne in de fabriek en hygiënisch ontwerpen hebben in ieder geval één ding gemeen, het begint bij mensen en de cultuur waarin zij opereren. De basis voor een goede hygiënische productielocatie is zorgen voor de juiste bedrijfscultuur en de juiste beleving van alle (productie)medewerkers.

Dat geldt ook voor het ontwerp van een fabriek: de mensen moeten op basis van de juiste uitgangspunten de juiste keuzes maken. Het is dan ook belangrijk samen te werken met partijen die ervaring hebben met werken in hygiënische omgevingen.

Eerste ontwerp
In de engineeringbranche zijn al grote stappen gezet in het ontwerpen van veilige installaties. Als voorbeeld kan de chemische industrie dienen. Daar is het in elke fase van het ontwerp verplicht de veiligheid van mens en milieu op elk niveau in ogenschouw te nemen.

‘Veilig’ binnen de voedingsmiddelenindustrie betekent veilig voor mens en milieu én het gaat dan ook over voedselveiligheid, inclusief hygiëne. Er valt nog veel te leren als de aanpak van veilig ontwerpen wordt toegepast op hygiënisch ontwerpen. Vanaf het eerste ontwerp hoort hygiënisch design een van de leidende items te zijn.

Uitgangspunten
Een goed ontwerp begint met het vaststellen van de juiste uitgangspunten. Verschillende processen stellen compleet andere voorwaarden aan een goed hygiënisch design. Denk alleen al aan het verschil tussen een natte procesomgeving en een poederomgeving. Ook verschilt het noodzakelijk hygiëneniveau per proces. Betreft het gebotteld water of babyvoeding?

Bij de meeste voedingsmiddelenproducten is er al een document beschikbaar waar de belangrijkste uitgangspunten in vermeld staan (bijvoorbeeld op maat geschreven GMP-richtlijnen). In dit document worden zaken vastgelegd als zoneringsplan, hygiëneniveau per zone, gedragsregels, maar ook procesuitgangspunten voor voedselveilig produceren. Hier is wel voorzichtigheid geboden. Zo’n document is meestal geschreven voor de dagelijkse productie en niet specifiek voor het ontwerpen van een nieuwe fabriek. Het is dus zaak het niet als alomvattend document te gebruiken.

Kosten
Het belangrijkste uitgangspunt is het hygiëneniveau. Het hygiëneniveau moet worden afgestemd op de procesvoering en de markt (of doelgroep) waarin men zich begeeft. Het streven is een optimum tussen werkbare processen, benodigd hygiëneniveau en kosten. Het gewenste (of zelfs vereiste) hygiëneniveau heeft direct een relatie met de benodigde investeringen en de operationele kosten.

Vaak wordt dit verband onderschat.

Een goed voorbeeld van de impact van het hygiëneniveau op de investeringen is de gewenste conditionering van ruimtes. Wordt er gekozen voor gegarandeerde overdrukken in een ruimte en tevens voor strenge vochtigheid- en temperatuureisen dan brengt dit de investeringskosten met zich mee van een klimaatsysteem en operationele kosten voor het koelen en verwarmen van de luchtstromen.

Voor de operationele kosten is het van belang dat er ook goed gekeken wordt naar de zonering van de fabriek. Wanneer het voor personeel verboden is om zich van een low- naar een highcare-zone te verplaatsen heeft dit gevolgen voor het aantal mensen dat nodig is voor bepaalde processen.

Hygiëne-eisen in detail
Het vastleggen van de hygiëne-eisen moet zo gedetailleerd mogelijk gebeuren. Alleen dan valt een goede investeringsraming te maken.

Belangrijke items in de beginfase zijn onder andere:

  • Zoneringsplan (omkleedfaciliteiten, transferzones, enzovoort).
  • Conditionering van de ruimtes (vochtigheid, temperatuur, verversingsgraad).
  • Overdrukregimes (via sluizen).
  • Materiaalkeuze (roestvast staal, kunststof, staal, en dergelijke) en afwerkingniveau.
  • Utilityruimte apart van de productieafdeling (bijvoorbeeld door verlaagd plafond).
  • Inpandige luchtbehandeling of ‘gewoon’ in de buitenlucht.
  • Bouwkundige uitgangspunten (vloerkeuze, wanden, ramen, enzovoort).
  • Automatiseringsniveau (minder mensen in de fabriek, minder kans op menselijk falen).

Per proces/fabriek zijn er specifieke eisen. Veel uitgangspunten en eisen zijn alleen aan het begin van het ontwerpproces te implementeren. Moet het daarna gebeuren, dan leidt het vaak tot een suboptimaal design.

Vastleggen
De basis moet goed vastgelegd worden in de juiste documenten en vervolgens in het gehele project worden ingebed. Alle standaarden dienen duidelijk en eenduidig te zijn voor alle betrokkenen. Het betrekken van partijen met veel ervaring kan voorkomen dat de standaarden verschillend worden geïmplementeerd.

Een goede aanpak is de hygiënestandaarden vast te leggen in een Programma van Eisen dat het gehele spectrum van het hygiënisch design omvat: vanaf de zonering die geldt in de fabriek, tot het niveau van de wijze van bekabeling van de apparatuur. Het lijkt soms erg gedetailleerd en ver te gaan, maar in de realisatie van een project gaat het veelal fout in de ‘details’.

Visualisering van de gewenste output werkt goed, zo is de ervaring. Naast een omschrijving van het design worden voorbeelden van de uitvoering aangeleverd. Zo is de kans op interpretatieverschillen minimaal.

Reageer op dit artikel