artikel

Verrijkte producten voor verarmde landen

Algemeen

Voedingsmiddelen zodanig verrijken met ijzer, zink en calcium zonder dat daarmee geur-, kleur- en smaakeigenschappen verloren gaan en waarbij deze mineralen ook nog eens maximaal door het lichaam worden opgenomen. Dat is het doel van het uitdagende project waarin Friesland Foods en TNO Industrie & Techniek samenwerken. Voornaamste doelgroep is de Derde Wereld, waar miljarden mensen deze voedingsstoffen ontberen. Het Food & Nutrition Delta (FND)-innovatieprogramma ondersteunt het project.

In de Derde Wereld wonen ruim vier miljard mensen die moeten rondkomen van minder dan €1,50 per dag. Ze hebben vaak een eenzijdig voedingspatroon met gebrek aan bepaalde voedingsstoffen zoals zink, calcium en ijzer. “IJzertekort remt bij kinderen de cognitieve ontwikkeling. Dit beïnvloedt hun latere kansen in de maatschappij in negatieve zin”, schetst Geert Verhoeven, groepsleider van Food Structuring, één van de vier onderzoeksgroepen van Friesland Foods Corporate Research, de probleemstelling.

Voor deze bevolkingsgroepen wil Friesland Foods ijzer, zink en calcium toevoegen aan vloeibare voedingsmiddelen zoals melk. Maar dit gaat niet zomaar. Het verrijken van producten met mineralen heeft effect op aspecten van het product als kleur, geur en smaak. Het kan daardoor onaantrekkelijk zijn voor consumenten om deze voedingsmiddelen te nuttigen. Naast het voorkomen van kleur-, geur- en smaakafwijkingen van het voedingsmiddel is het ook van belang dat toevoegingen als ijzer maximaal door het lichaam worden opgenomen.

Friesland Foods zocht samen met TNO Industrie & Techniek naar een oplossing voor dit probleem. Hieruit volgde een onderzoek naar het inkapselen van micronutriënten of, zoals het onderzoeksproject formeel wordt aangeduid: Functionele micro-encapsulatie voor micronutriënten in ‘Bottom of the Pyramid’-producten.

LDHs
Het inkapselen van micronutriënten zoals ijzer gaat als volgt. De onderzoekers bouwen de ijzerionen in in zogenaamde Layered Double Hydroxides (LDHs). De LDHs hebben een kristalrooster dat opgebouwd kan worden uit verschillende metaalionen, waaronder ijzer. De stabiliteit van het rooster zorgt er echter voor dat de ijzerionen niet kunnen ontsnappen. De bijsmaak van ijzer wordt op die manier gemaskeerd.

De onplezierige smaak van ijzer verhullen is maar één kant van het verhaal; ook de biobeschikbaarheid moet goed zijn. LDHs kenmerken zich doordat ze oplossen onder zure omstandigheden, dat wil zeggen een pH lager dan 4. Aangezien de pH-waarde in de maag meestal tussen de 1 en 4 ligt, zal het kristalrooster van de LDH uiteenvallen, waardoor het oplost en de ijzerionen beschikbaar komen; klaar voor opname in het lichaam via de dunne darm. Er zijn echter twee soorten ijzeratomen, waarvan er een beter oplosbaar is en ook beter door het lichaam kan worden opgenomen. De wetenschappers van TNO laten het LDH daarom een verbinding aangaan met vitamine C. Deze stof kan via een natuurlijke oxidatiereactie het ijzer in de goede vorm omzetten om zo maximale opname van het ijzer in het bloed te bewerkstelligen. Producten kunnen op deze manier naast ijzer ook met zink, calcium, en andere metalen worden verrijkt.

Hoog risico
Het encapsulatieproject ging eind 2007 van start en is in volle gang. De wetenschappers zijn op dit moment bezig om te zorgen dat er bij gebruik in vloeibare producten zo min mogelijk van het LDH materiaal oplost voordat het de maag bereikt. Bij vaste producten is dit relatief makkelijk te realiseren, vertelt Verhoeven, maar niet als ze vloeibaar zijn. “We hebben een aantal processtappen toegevoegd om de oplosbaarheid van de LDHs voor de maag te verminderen. Ook kijken we hoe het product zich gedraagt voor en na consumptie.”

Het eerste gedeelte van het project doet TNO; als de toepassing in concrete producten aan de beurt is, neemt Friesland Foods het over. Het FND-innovatieprogramma speelt een belangrijke rol bij het project. “Het betreft hier een hoog-risicoproject, waarvan lang niet zeker is of de beoogde resultaten behaald zullen worden. De drempel om aan een dergelijk project te beginnen is beduidend lager dankzij de financiële injectie vanuit FND”, zegt Verhoeven. SenterNovem ziet toe op de uitvoering van het project en levert een belangrijke bijdrage aan de voortgangsbesprekingen. “Dit is een plezierige manier van samenwerken.”

Doelgroep
Het is de bedoeling om het onderzoeksproject midden 2010 af te ronden. Tussen 2012 en 2015 worden producten met geëncapsuleerd ijzer, zink of calcium op de markt geïntroduceerd. Ze zullen voor weinig geld beschikbaar komen voor zo’n 700 miljoen mensen in Zuidoost-Azië en Afrika, waar Friesland Foods van oudsher een sterke marktpositie heeft. Het gaat voornamelijk om producten als gesuikerde condensmelk en ingedikte melk. In Europa verwacht de zuivelonderneming ook enkele miljoenen klanten te bereiken. Maar hier zullen verrijkte vloeibare voedingsmiddelen toch vooral een nichemarkt bedienen.

De Europese doelgroep bestaat voornamelijk uit zwangere vrouwen, zuigelingen en mensen met bloedarmoede. Als het project slaagt, zal Friesland Foods de eerste producent zijn die vloeibare producten met geëncapsuleerde micronutriënten op de markt brengt. Helaas is de micro-encapsulatietechniek (nog) niet toe te passen in yoghurtproducten of sappen. “Bij dit project is pH de trigger voor het vrijkomen van de metaalionen”, zegt Verhoeven. Yoghurts en vruchtensappen zijn zure producten, legt hij uit, waardoor het kristalrooster al in het product uiteenvalt. De smaakmaskering zal dan niet meer werken. Verder onderzoek is nodig om een oplossing te vinden voor dit probleem.

Reageer op dit artikel