artikel

Food-studies op zoek naar meer animo

Algemeen

Opleidingen voedingsmiddelentechnologie hebben behoefte aan meer studenten om te kunnen voldoen aan de groeiende vraag vanuit de arbeidsmarkt. Hbo-instellingen en Wageningen Universiteit (WUR) starten projecten, zetten samenwerkingsbanden op en verbeteren hun websites om zoveel mogelijk scholieren warm te maken voor het vak van voedingsmiddelentechnoloog.

Loopbaan
Omslagartikel

Maurice de Jong

Food-studies op zoek naar meer animo

Opleidingen voedingsmiddelentechnologie hebben behoefte aan meer studenten om te kunnen voldoen aan de groeiende vraag vanuit de arbeidsmarkt. Hbo-instellingen en Wageningen Universiteit (WUR) starten projecten, zetten samenwerkingsbanden op en verbeteren hun websites om zoveel mogelijk scholieren warm te maken voor het vak van voedingsmiddelentechnoloog.

Oeps, daar valt een pen in de appelmoes. Voor deze ene keer had voedselveiligheid niet de absolute prioriteit, maar stond plezier voorop. De dames mochten hun oorringen dus gewoon inhouden. Middelbare scholieren uit de regio vermaakten zich opperbest in de technologiehal van HAS Den Bosch, die hen op 26 en 27 april had uitgenodigd om, onder begeleiding van HAS-docenten en -studenten, onder meer appelmoes en mayonaise te komen maken. Gelach en gegiechel waren niet van de lucht, en dat was nu net de bedoeling: scholieren laten zien dat food fun is.
Het is hard nodig om het saaie imago dat aan werken in de voedingsmiddelenindustrie kleeft, af te schudden, want de krapte op de arbeidsmarkt is groot. Vorig jaar presenteerden belanghebbenden uit de voedingsmiddelensector zelfs een noodplan, de Human Capital Road Map, om iets te doen aan het groeiende tekort aan technologen. Het plan kent drie hoofdroutes: de samenleving beter bekend maken met de wereld van het voedsel, de aantrekkelijkheid vergroten van het werken in de voedingsmiddelenindustrie en het verbeteren van samenwerking tussen onderwijs, industrie en kennisinstellingen. Op alle drie de punten slaan hbo-instellingen en WUR hun vleugels uit. Vooral aan imagoverbetering wordt hard gewerkt.

Websites
Voedingsmiddelentechnologie is op de website van HAS Den Bosch dan ook vervangen door het sprankelender woord food. De hbo-instelling realiseert zich maar al te goed dat scholieren bijna al hun informatiehonger stillen via internet en dat dit medium voor hen de toegangspoort vormt tot de wereld van food. Een aantrekkelijke en overzichtelijke website is van levensbelang om de jonge surfers op de site te houden, zodat hun interesse voor food wordt gewekt. Twee foto’s, van een jongeman en jonge vrouw ‘vallen’ naar beneden en lachen de bezoeker van de blauw-roze website toe. Veel foto’s op de site worden afgespeeld door het programma Flash, dat het geheel interactiever maakt. Op alle foto’s staan jonge mensen, omdat scholieren het liefst door leeftijdgenoten worden aangesproken, vinden ze in Den Bosch. In september wordt de site vernieuwd, om deze nog aantrekkelijker te maken voor jongeren en, erg belangrijk, interactiever. “We zullen studenten nog meer in het middelpunt zetten, en ook zullen er filmpjes, forums en meer foto’s op de site komen”, zegt woordvoerder Lindsay Kemps. Op de filmpjes zullen onder ander stagelopende studenten, praktijklessen en afstudeerprojecten te zien zijn. Op het tekstuele gedeelte komen verhalen van studenten. Het vele gebruik van beelden op de site en de nadruk op de studenten, helpt de jonge bezoekers om zich een beeld te vormen van de food-industrie. “Wij verwachten dat scholieren op deze manier eerder geneigd zijn te kiezen voor een opleiding in de voedingsmiddelentechnologie”, zegt Kemps. De website die na de zomervakantie de lucht in gaat, zal veel elementen van You Tube (filmpjes) en vriendennetwerk Hyves bevatten. Maar, zo benadrukt Kemps, het blijft een serieuze informatieve site die zijn overzichtelijke karakter behoudt.

Food Info
Wageningen Universiteit profileert zich via de website food-info.net. De site levert veel hits op, 25.000 per dag, en staat daarmee veel in de algemene belangstelling, meent opleidingsdirecteur voedingsmiddelentechnologie Ralf Hartemink. “Door deze site komen ook behoorlijk veel mensen op de opleidingssites terecht en een deel daarvan besluit om bij ons te studeren.” De stijgende studentenaantallen van de laatste jaren zijn grotendeels te danken aan Food Info, meent de WUR-opleidingsdirecteur. “Het vakgebied is daarmee bekender geworden en de opleiding wordt hiermee geassocieerd. We krijgen veel meer vragen voor stages en ook worden vaak vacatures aangeboden. Alle studenten hebben bij hun afstuderen al een baan. Een dergelijke luxepositie hebben we in geen jaren gehad.”
De hogeschool INHOLLAND in Delft die onder meer de opleidingen Food & Business en Voedingsmiddelentechnologie aanbiedt, ziet ook dat haar studenten gewild zijn. “We kunnen iedere student wel twee of drie keer plaatsen tijdens een stage”, zegt opleidingsmanager Lucas Vokurka. Net als HAS Den Bosch past INHOLLAND Delft haar site aan om surfende jongeren attent te maken op haar opleidingen. Vokurka weet waar het heen moet. “Het organiseren van acties op middelbare scholen biedt kansen om de diversiteit van de voedingssector naar buiten te brengen.” Volgens de opleidingsmanager moeten actuele zaken als gezondheid en duurzaamheid scherp naar voren worden gebracht. Vokurka geeft als voorbeeld de link tussen gezondheidstrend en obesitas. Maak jongeren duidelijk dat de industrie gezonde producten maakt en op die manier een bijdrage levert aan het terugdringen van overgewicht, stelt hij. “Die aspecten moet de havist tussen de oren krijgen.”

Middelbare scholen
Maar het belangrijkste is dat de scholieren weten wat ze na een studie voedingsmiddelentechnologie kunnen worden, vindt Vokurka. Om hierachter te komen, stromen scholieren niet langer ‘spontaan’ naar open dagen van de opleidingen voedingsmiddelentechnologie, meent docent voedingsmiddelentechnologie van de hogeschool Van Hall Larenstein in Leeuwarden, Luuk Knobbe. De hogeschool vroeg oud-studenten afgelopen najaar om de opleiding meer bekendheid te geven door contact op te nemen met scholen uit het voortgezet onderwijs. Een aantal van hen deed dit inderdaad, maar vaak is de barrière om dit te doen toch vrij hoog, weet Knobbe. Van Hall Larenstein gaat ook zelf naar de scholen toe, waar de hbo-opleiding zelfs op basisscholen participeerde in een smaaklessen-project. In het voortgezet onderwijs ontwikkelde Van Hall Larenstein mede de onderwijsmodule ‘het beste ei’ dat bètavakken populariseert via praktische onderwerpen en speelde een rol bij het tot stand komen van het vak ‘Natuur, Leven en Technologie.’ Hogeschool Van Hall Larenstein heeft interne veranderingen doorgevoerd om de opleiding aantrekkelijk te maken zoals een competentiegericht curriculum, opdrachtgestuurd onderwijs en vooral heel veel samenwerking met het bedrijfsleven in de vorm van bijvoorbeeld practica, excursies, concrete opdrachten en gastcolleges. Friesland Foods verzorgt bijvoorbeeld practica over sensoriek en zuiveltechnologie en de VWA geeft colleges over wetgeving.
Dit jaar startte HAS Den Bosch het project Food Works, dat dient om jongeren bekend te maken met de opleiding voedingsmiddelentechnologie. De hbo fungeert in het project als intermediair tussen food-bedrijven en middelbare scholen uit de regio. Acht bedrijven, waaronder Bavaria, Hero, Hak en Cosun, doen hieraan mee, samen met zo’n twaalf scholen. Bedrijven geven gastlessen en organiseren excursies, soms zijn er zelfs projecten waarbij scholieren een heus product ontwikkelen. Eind 2007 was er het project IJs Maken waarbij het Jan Tinbergen College uit Roosendaal samen met het Cosun Food Technology Centre ijs maakte. De scholieren mochten op locatie hun eigen ijsconcept ontwikkelen en produceren. Zo maakten ze bijvoorbeeld komkommerijs en cappuccino-ijs dat ze presenteerden aan een professionele jury die onder meer keek naar het economische en gezondheidsaspect van het product.
HAS Den Bosch probeert ook meer vrouwen voor het vak van levensmiddelentechnologie te interesseren. De hbo werkt hiervoor samen met de organisatie vrouwen in de technologie (VHTO). HAS-studentes bezoeken scholen waar ze in gesprek gaan met meisjes over het vak en waarom het aantrekkelijk is voor hen. Ook werkt de onderwijsinstelling samen met verschillende middelbare scholen, zodat de scholieren zien wat voedingsmiddelentechnologie inhoudt en wat ze ermee kunnen.

FoodWorks-campagne
Maar om de krapte op de arbeidsmarkt daadwerkelijk aan te pakken, is een grootse campagne nodig, zo realiseert HAS Den Bosch zich ook. Als onderdeel van FoodWorks begint volgend seizoen een campagne om voedingsmiddelentechnologie onder jongeren te promoten. Hiertoe heeft de Bossche hbo ook samenwerking gezocht met de WUR, Van Hall Larenstein en INHOLLAND Delft. Het project heeft ‘wervende doeleinden’ en richt zich vooral op havo- en vwo-instromers en mbo’ers. De instroom vanuit het middelbare beroepsonderwijs zou veel breder kunnen zijn dan alleen mbo-levensmiddelentechnologie; daarom zal de campagne zich niet alleen richten op instroom vanuit deze studie, maar ook uit andere opleidingen. Het profiel moet dan natuurlijk wel aansluiten, verduidelijkt projectleider Chantal Vrijhof. Momenteel is een communicatiebureau met het campagne-idee aan de slag. Hoe deze eruit zal zien, kan Vrijhof nog niet zeggen. “Het zal in ieder geval op de open dagen tot uiting komen.”
Hogeschool INHOLLAND Delft zal in september in samenwerking met WUR, Syntens, het Wellant College en Food & Nutrition Delta het project mkb-Food Network beginnen. Het doel is, in West-Nederland, te komen tot een kennisnetwerk van food–bedrijven in het mkb, met speciale aandacht voor het thema voeding & gezondheid. Tenminste, als de projectaanvraag onder de KIGO-regeling (Kennis Innovatie Groen Onderwijs) wordt goedgekeurd door het ministerie van LNV. Het (toekomstige) kennisnetwerk van onderwijs en regionaal bedrijfsleven zal themabijeenkomsten organiseren voor ondernemers, masterclasses starten voor docenten en afstudeer- en stageplaatsen regelen voor studenten. “Deze samenwerking leidt tot actueel onderwijs dat aansluit bij de beroepspraktijk en versterkt de ondernemerskracht en kennisintensiteit van mkb-bedrijven in West-Nederland”, zegt Vokurka.

Voeding en Gezondheid
Afgelopen jaar begon HAS Den Bosch met de specialisatie Food & Health om voedingstechnologie wat sexier te maken voor jongeren. Volgend jaar zal hogeschool Van Hall Larenstein eenzelfde specialisatie starten. “Ze (studenten, red.) worden technoloog, maar gericht op gezondheid. Dit betekent minder proceskunde, dus krijgen ze een minder stevige technische basis”, zegt Chantal Vrijhof die ook docent Food & Health is aan de HAS. Ze stelt dat je als onderwijsinstelling wel moet inspringen op de gezondheidstrend, want dat interesseert jongeren nu eenmaal. Ze verwijst naar studies als diëtiek waar een enorme run op is. De HAS hoopt met de nieuwe afstudeerrichting meer scholieren te trekken. “In alle pr-uitingen presenteren we Food & Health wel als voedingsmiddelentechnologie.” Dit geldt niet voor Food Design en Innovation, een compleet nieuwe opleiding die alweer bijna vijf jaar bestaat. Afgestudeerden vormen een schakel tussen technologie en marketing. “Ze ontwerpen producten en verpakkingen en spelen een rol bij de signalering van consumententrends”, zegt Vrijhof.
Het gaat goed met de opleiding Food Design en Innovation. De eerste studenten zijn afgestudeerd en hebben een baan. Afgelopen jaar waren er 51 eerstejaars en tot nu toe zijn er 29 vooraanmeldingen. “Dit zijn vier studenten meer dan op hetzelfde tijdstip vorig jaar”, zegt Vrijhof. Voor voedingsmiddelentechnologie zijn dit er twintig, weliswaar drie studenten minder dan vorig jaar, maar in vergelijking met soortgelijke opleidingen is dit een redelijk aantal. We verwachten uiteindelijk uit te komen op vijftig.” In drie jaar tijd is het aantal studenten gestegen van 37 naar 46 in het afgelopen schooljaar. Bij INHOLLAND in Delft en hogeschool Van Hall Larenstein in Leeuwarden schommelen de studentenaantallen al jaren zo rond de 30. Bij de opleiding Food & Business in Delft was het aantal studenten afgelopen jaar 47. In Wageningen is een duidelijke stijging waar te nemen van 34 in 2002 naar 46 in 2007. Opleidingsdirecteur Ralf Hartemink denkt dat dit aantal in de bachelor kan aanzwellen tot 65 tot 70 studenten. Een andere positieve ontwikkeling is de grote instroom van buitenlandse studenten, een groei van zo’n 10 à 20% per jaar, in de food-masters van Wageningen. “Ze zijn een aanvulling voor de Nederlandse markt. Veel van de buitenlandse afgestudeerden vinden hier een baan. Ze komen bij internationaal opererende bedrijven zoals Heinz, DMV of Mars terecht”, zegt Hartemink. Een groot deel van de buitenlanders gaat ook terug naar het vaderland. Hoewel de stijgende studentenaantallen bij HAS Den Bosch en WUR positief stemmen, is de tendens zowel landelijk als Europees dat steeds minder studenten een technische opleiding kiezen, meent docent Knobbe. “Voor het bedrijfsleven is een rol weggelegd om studenten voor de opleiding te enthousiasmeren”, zegt hij. “Want de opleidingen voedingsmiddelentechnologie kunnen dit niet alleen. Langetermijninvesteringen zijn nodig én een lange adem.”

Reageer op dit artikel