artikel

VWA gaat met de billen bloot

Algemeen

Vlees besmeurd met poep, overladen trucks met vee, te weinig drinkwater en te weinig VWA-dierenartsen om goede controles uit te voeren. Na een uitgelekt intern rapport over gebrekkige controles in de vleessector stelde de SP Kamervragen, sloeg Varkens in Nood alarm en publiceerde Vrij Nederland een vernietigend artikel over onder andere de misstanden in het veetransport. Minister Gerda Verburg (LNV) belooft beterschap.

Maurice de Jong
Nieuws & achtergrond

Maurice de Jong

VWA gaat met de billen bloot

Vlees besmeurd met poep, overladen trucks met vee, te weinig drinkwater en te weinig VWA-dierenartsen om goede controles uit te voeren. Na een uitgelekt intern rapport over gebrekkige controles in de vleessector stelde de SP Kamervragen, sloeg Varkens in Nood alarm en publiceerde Vrij Nederland een vernietigend artikel over onder andere de misstanden in het veetransport. Minister Gerda Verburg (LNV) belooft beterschap.

Auteur Jeroen Siebelink putte voor zijn VN-artikel uit het interne VWA-rapport: ‘Modernisering activiteiten levende dieren en levende producten’ en uit een onderzoek van Ernst & Young (2006) dat de voedselautoriteit eigenlijk onder de pet wilde houden. Ook spreekt Siebelink met talloze, veelal anonieme, betrokkenen uit de vleessector en van de VWA en LNV.
Uit het interne VWA-rapport blijkt onder meer dat varkens soms levend in de slachtlijn terechtkomen en dat kippen soms spartelend aan de lopende band hangen omdat de dieren niet goed worden verdoofd. De VWA geeft in dit document toe dat ‘interne problemen ervoor zorgen dat de kwaliteit van toezicht en handhaving verminderd is.’ Het gaat dan vooral om gebrek aan zowel kwalitatief en kwantitatief toezicht en de verminderde bereidheid van het bedrijfsleven om de regels na te leven. Volgens het rapport zijn meer dierenartsen nodig en moet er voor hen een speciaal scholingstraject worden uitgezet, omdat de huidige kennis tekortschiet.
Minister Verburg van Landbouw gaf CDA-coryfee Rein Jan Hoekstra vervolgens de opdracht een commissie in te stellen die het rapport kan onderzoeken.

‘Slager keurt eigen vlees’
De mislukte privatisering van de vleeskeuringen twee jaar geleden is de oorzaak van de slechte kwaliteit van de keuringen, zo stelt het geheimgehouden rapport van Ernst & Young. Begin 2006 fuseerden de Keuringsdienst van Waren, de Rijksdienst voor de Keuring van Vee en Vlees (RVV) tot de VWA. In datzelfde jaar werd het Bedrijf Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) opgericht, eigendom van de vleessector, dat het controlewerk overnam van de overheidsorganisaties. ‘De slager keurt zijn eigen vlees’, vindt Siebelink. Ernst & Young noemt de €50 miljoen kostende privatisering mislukt. LNV draagt jaarlijks zo’n €5,8 miljoen bij. De uitbestedingen van de vleescontroles zorgden ervoor dat 140 van de 180 keurmeesters ontslag namen en met onbekende bestemming vertrokken. Het vertrek van bijna 80% van de controleurs ‘heeft een desastreuze invloed gehad op de kwaliteit van de vleeskeuringen’, zo stelt het document. Ondanks de privatisering blijft de overheid wel eindverantwoordelijk voor de keuringen.

Schilders en stratenmakers
Volgens klokkenluiders en andere insiders verrichten ‘stratenmakers en schilders’, die ervaren keurmeesters vervingen, nu de controles. De opleiding van nieuwe keurmeesters schiet ernstig tekort: te oppervlakkig en ad hoc, aldus het rapport van Ernst & Young. Het ontbeert hen aan de expertise en vakmanschap van de klassieke keurmeesters. Hierdoor komen er nogal eens zieke dieren in het slachtproces terecht, omdat er onvoldoende controle is op de aanwezigheid van antibiotica en residuen.
Ruim een week na het VN-artikel werd de commotie nog groter door een uitgelekte brief van de VWA geschreven door VWA-baas André Kleinmeulman in oktober 2007 aan de ministeries van Volksgezondheid en LNV. De keuringsdienst erkent dat ze te weinig geld heeft om de controle op vlees goed uit te voeren. De organisatie kampt al geruime tijd met geldgebrek. In 2008 bedraagt het tekort zo’n €19 miljoen en in 2011 zal dat €43 miljoen zijn.
LNV wil deze tekorten deels wegwerken door efficiencymaatregelen en reorganisatie. In 2011 zal de VWA fuseren met de Plantkundige Dienst (PD) en de Algemene Inspectie Dienst (AID). Ook gaat LNV nog dit jaar een bijdrage vragen aan het bedrijfsleven.

Rapport Hoekstra
Rein Jan Hoekstra stelt in zijn rapport dat het niet lukt om de VWA-begroting in 2008 kostendekkend te maken. De regering streeft daarom naar volledige kostendekking in 2011. Hoekstra concludeerde wel dat bedrijven eventuele hercontroles in overeenstemming met Europese wetgeving zelf moeten betalen.
De centrale boodschap in Hoekstra’s rapport luidde: verbetering van de VWA kost tijd en geld. Hoekstra herkent de misstanden, zoals dierenartsen die een oogje dichtknijpen bij controles, in het interne rapport van de VWA en genoemd in het VN-artikel. Hij kan echter niet inschatten op welke schaal ze voorkomen. Volgens de commissie is er eerder sprake van incidenten. Landbouwminister Verburg is het hiermee eens en kondigde maatregelen af, zoals een verdubbeling van het aantal ‘vliegende brigades’ van vier naar acht om veetransporten te controleren. Ook de opleiding voor dierenartsen in Utrecht wordt verbeterd.

Hoorzitting
De Tweede Kamerfracties van de SP en VVD zijn niet tevreden met Hoekstra’s conclusies en organiseerden een week later een hoorzitting in het parlement ‘om niet alleen de managers te horen maar ook de mensen op de werkvloer.’ Tijdens de hoorzitting kwamen tal van problemen aan het licht: van VWA-ambtenaren die van niets weten maar wel dierenartsen aansturen tot karkassen van zieke dieren die in het productieproces kwamen. De SP bood een schriftelijke verklaring van een klokkenluider aan aan minister Verburg. De bewindsvrouw zegde toe hem te horen en te zorgen voor zijn veiligheid. Na afloop van de hoorzitting riep Verburg klokkenluiders op misstanden bij het ministerie te melden. Ook beloofde ze de Kamer met extra maatregelen te komen om de misstanden in vlees- en veesector te onderzoeken door een buitenlandse expert. Dit om onafhankelijkheid te waarborgen.

Eerste maatregelen
Verburg liet de eerste dagen na de hoorzitting zien de daad bij het woord te voegen. Per 1 april betaalt het bedrijfsleven zelf de hercontroles van de VWA; doet het dat niet, dan volgt een boete. Bedrijven die deelnemen aan het kwaliteitssysteem Dierwaardig vervoer voor diertransporten hoeven per 1 april geen dure klepkeuring meer te doen maar alleen een stalkeuring. Andere kwaliteitssystemen zijn door de VWA nog niet goedgekeurd en zullen dus bij exportverzamelplaatsen klepkeuringen ondergaan. In de nasleep van de VWA-perikelen beloofde minister Verburg tijdens een Kamerdebat op 3 april een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de fusie tussen VWA, PD en AID. De PvdA en het CDA willen van de minister duidelijkheid over de opsporingsactiviteiten en de borging van dierenwelzijn en volksgezondheid bij de eventuele nieuwe fusiecombinatie. Verburg stelt permanente controle in bij slachthuis Friesland Vlees in Leeuwarden, zo maakte ze op 6 april bekend bij het programma Buitenhof. Een anonieme AID-medewerker vertelde haar over een gebrek aan toezicht bij het slachthuis. Een dag later kwam Radar met een kritische reportage bij slachthuis Friesland Vlees.
De Centrale Organisatie Vlees (COV) benadrukt dat de slechte indruk die nu van de VWA is ontstaan, zo snel mogelijk moet worden weggepoetst. Niet de privatisering van de vleeskeuringen is daar debet aan, maar een kleine groep slecht willenden, vindt woordvoerder Richard van der Kuijk. “Zij mogen het beeld van de vleessector niet langer bepalen. Deze cowboys moeten voor eens en voor altijd uit de keten worden geweerd.”

Reageer op dit artikel