artikel

Europese regelgeving rond voedselveiligheid, gezonde voeding en claims

Algemeen

Voedselveiligheid heeft voor de overheid nog steeds prioriteit, maar tegelijk vindt een verbreding plaats naar regelgeving op het gebied van gezonde en veilige voeding. Als overheid willen we daarnaast meer keuzevrijheid, harmonisatie en minder administratieve lasten. Een overzicht van de recente ontwikkelingen op nationaal en Europees niveau.

Voedselveiligheid heeft voor de overheid nog steeds prioriteit, maar tegelijk vindt een verbreding plaats naar regelgeving op het gebied van gezonde en veilige voeding. Als overheid willen we daarnaast meer keuzevrijheid, harmonisatie en minder administratieve lasten. Een overzicht van de recente ontwikkelingen op nationaal en Europees niveau.

Wet- en regelgeving is een van de instrumenten om veilige en gezonde voeding te garanderen, naast instrumenten als voorlichting, handhaving, of afspraken maken met het veld.
Aan regelgeving gaat een hele fase van onderzoek vooraf. Grote (inter)nationale problemen die om een oplossing vragen, worden altijd besproken met alle belanghebbenden. Bij specifieke problemen gebeurt dat eerst in een klein verband, later met alle belanghebbenden via het Regulier Overleg Warenwet, de EU of – als bij een wereldwijd probleem – via de Codex Alimentarius. Regelgeving rond voedselveiligheid wordt tegenwoordig internationaal vastgelegd, voor wat betreft gezonde voeding worden er (ook) op nationaal niveau regels afgesproken. Internationale afspraken worden meestal in de Warenwet of de Bestrijdingsmiddelenwet vastgelegd en interdepartementaal afgestemd.

Chemische voedselveiligheid
Momenteel wordt het nieuwe hygiënepakket, met als basis de Algemene Levensmiddelenverordening, geëvalueerd. Daarnaast zijn er in Brussel besprekingen over microbiologische en chemische voedselveiligheid, ggo’s en novel foods.
De belangrijkste ontwikkeling is de komst van de nieuwe verordeningen voor additieven/enzymen en aroma’s. Net als bij claims kan de impact voor het bedrijfsleven behoorlijk groot zijn omdat enzymen, additieven en aroma’s veel in voedingsmiddelen voorkomen.
Positief is dat er een procedureverordening komt. Dit zorgt voor harmonisatie. De procedures voor additieven, enzymen en aroma’s zijn nu nog verschillend. Niet handig voor de begrijpelijkheid en de rechtszekerheid van bedrijven. Op termijn zou de toelatingsprocedure ook van toepassing kunnen worden op stofklassen die er nu nog buitenvallen (zoals de rookaroma’s).

Novel foods en ggo’s
De verordening van novel foods wordt herzien; die van ggo’s geëvalueerd. We zijn er voorstander van om dergelijke producten ook onder een procedureverordening te laten vallen Dit zorgt voor meer helderheid over termijnen en eenduidige procedures.
In beide verordeningen zit nu een centrale beoordeling door de EFSA, de Europese autoriteit voor voedselveiligheid. Een positieve ontwikkeling, al blijkt dat het bedrijfsleven in de praktijk moeite heeft met de termijnen waarop dossiers worden beoordeeld. Niet zozeer de termijnen die er voor staan, en die al vaak als lang worden ervaren, maar vooral de termijnen die uiteindelijk worden gehaald. Een ander probleem is de politieke besluitvorming die plaatsvindt na het indienen van een volgens de verordening opgesteld en ingediend dossier: alle lidstaten moeten het ermee eens zijn. Wij blijven er in Brussel op hameren dat de afspraken in de verordening de werkwijze bepalen, dat geeft bedrijven de meeste zekerheid. Maar in zo’n groot Europa is dat best lastig. Wat we in ieder geval willen, is de behaalde resultaten behouden. Het openbreken van verordeningen met het idee verbeteringen door te voeren, brengt vaak zaken met zich mee die niet als verbetering worden ervaren.

Claims en innovatie
Voeding en veiligheid hebben te maken met voedselveiligheid en gezonde voeding. Denk hierbij aan voedings- en gezondheidsclaims, verrijking, kruidenpreparaten, zuigelingenvoeding, voedingssupplementen en allergie.
Claims kunnen de keuzevrijheid van consumenten en de gezonde keuze bevorderen, maar zijn vaak ook misleidend: ze kunnen wel waar zijn, maar tegelijkertijd een verkeerde boodschap uitzenden. Een product kan rijk aan calcium, magnesium en vitamines zijn, maar tegelijk veel vet bevatten. Juist die producten die een positieve invloed kunnen hebben, raken ondergesneeuwd. Per 1 juli 2007 is er een nieuwe claimsverordening. Claims moeten bewezen worden, zodat het kaf van het koren wordt gescheiden. Voor het bedrijfsleven is dit een grote verbetering omdat de regelgeving over claims nu binnen de EU gelijkgetrokken is. Tegelijk hopen we dat het bedrijfsleven met innovaties komt om problemen met gezonde voeding en overgewicht aan te pakken. Dat redden we niet met regelgeving alleen.

Gezonde voeding
Het onderwerp gezonde voeding heeft verschillende aspecten, zoals borstvoeding, het verminderen van het gebruik van verzadigde vetten en transvetzuren – waarbij de industrie zelf veel initiatief neemt – het stimuleren van de groente- en fruitconsumptie en het beperken van de zoutinname naar maximaal 6 gram per dag. Nu ligt de inname anderhalf keer zo hoog. Met productinnovaties is de zoutconsumptie te beperken.
Overheid (rijk en gemeenten), scholen, bedrijfsleven, werkgevers en zorgsector gaan burgers helpen ‘de gezonde keuze’ gemakkelijker te maken. Het ministerie van VWS gaat ervoor zorgen dat samen met alle partners de vele mogelijkheden om ‘de gezonde keuze’ te bevorderen, ook optimaal ingezet worden. Dit betekent enerzijds het vergroten van de individuele kennis en mogelijkheden. Anderzijds moet de omgeving beweegvriendelijker worden gemaakt. Activiteiten die een gezonde leefstijl bevorderen moeten voorkomen dat mensen met een normaal gewicht te zwaar worden of mensen met overgewicht ernstig overgewicht ontwikkelen. De ministers van VWS en OCW hebben in januari 2005 gezamenlijk een convenant gesloten met een aantal belangrijke partijen: de levensmiddelenindustrie, de horeca, de cateraars, de supermarkten, de zorgverzekeraars, de werkgevers en de georganiseerde sport. De ondertekenaars pakken ieder op hun manier overgewicht in Nederland aan. Het convenant heeft geleid tot het geïntegreerde actieplan Energie in Balans (oktober 2005). De activiteiten vanuit het convenant moeten zorgen dat er bij mensen weer balans is tussen eten en bewegen en dat mensen bewuster ‘de gezonde keuze’ maken.

Etikettering en informatieplicht
Behalve voedselveiligheid en gezonde voeding wil de consument meer weten van een product. Keuzevrijheid is daarbij belangrijk. Vraag is echter of alle informatie op het etiket moet of dat het ook op een andere manier kan worden gepresenteerd, bijvoorbeeld via de website van de producent. Op die manier kan zelfs meer informatie worden gegeven.
Nederland heeft het initiatief genomen om de etiketteringregelgeving te vereenvoudigen, ook uit oogpunt van minder regels. Het blijkt lastig om overeenstemming te bereiken. Ook het (internationale) bedrijfsleven stelt zich verdeeld op. Zo wordt herkomstetikettering gevreesd door de Europese voedingsmiddelenindustrie, terwijl veel primaire producenten het juist steunen. Dat maakt het lastig om ideeën te verwezenlijken. Maar goed voorbeeld doet goed volgen. Daarom zoeken we bedrijven die voor wat betreft de informatieverplichting een goede pilot willen opzetten.

Minder administratieve lasten
Minder regels leveren niet altijd minder administratieve lasten op. Veel middelvoorschriften zijn vervangen door doelvoorschriften. Dit betekent dat daar waar voorheen gedetailleerd werd beschreven hoe bedrijven zaken moesten regelen (allerlei inrichtingseisen), regelgeving nu aangeeft wat het doel is (hygiënisch werken). In de praktijk blijkt dat een doelvoorschrift zoveel ruimte laat dat bedrijven zichzelf gaan inperken en interne procedures en handboeken gaan opstellen die nog veel uitgebreider zijn dan regelgeving ooit zou zijn. Deze interne interpretaties zijn gerelateerd aan wetgeving, maar zijn niet de wet. We zien ook bedrijven die elkaar hele strenge eisen opleggen met strenge administratieve lasten die ook niet door ons zijn opgelegd. Juiste interpretatie is soms een zaak van rechterlijke uitspraken: soms worden door de rechter bevestigde interpretaties gezien als ‘nieuwe’ regelgeving.
Kortom: vernieuwingen zorgen voor veel verbeteringen, maar ook voor nieuwe zorgen. Een gezamenlijke aanpak van overheid, industrie en andere betrokkenen kan echter veel problemen voorkomen of oplossen.

Reageer op dit artikel