artikel

Analysenormen vitamines krijgen internationaal tintje

Algemeen

Een Europese normcommissie CEN heeft 12 normen voor het meten van vitamines opgesteld. De Europese Commissie onderstreept het gebruik van deze normen bij de handhaving van de wetgeving. Ook Codex Alimentarius heeft belangstelling. Bij de analyses is HPLC in zwang, maar naar LC-MS wordt al gekeken. Problemen met als beadlets gebruikte vitamines zijn recent ontdekt. Variatie in de activiteit van het enzym Taka-diastase bij de bepaling van vitamines B1 en B2 is aangepakt.

De werkgroep ‘Vitamins and carotenoids’ van de Europese normcommissie CEN (Comité Européen de Normalisation) heeft de afgelopen jaren Europese normen opgesteld voor methodes waarmee vitamines in voeding kunnen worden gemeten. De groep bestaat uit vertegenwoordigers van bedrijven, universiteiten en overheid.

De normen zijn bedoeld om Europese bedrijven en toezichthouders de hoeveelheid vitamines op dezelfde manier te laten bepalen. Daarmee zijn de analysegegevens beter met elkaar te vergelijken. De CEN-werkgroep heeft inmiddels twaalf normen opgesteld met analysemethoden voor vitamines in voeding (zie kader). Deze zijn in te zien of te verkrijgen bij het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN, www.nen.nl) in Delft.

Europees belangrijker
Het belang van deze normen bij het handhaven van Europese wetten is toegenomen. Dat komt onder andere door de invoering van Hygiëneverordeningen (o.a. 882/2004). Deze schrijft in artikel 11 expliciet voor dat bij officiële controles op de naleving van de wetgeving op het gebied van diervoeders en levensmiddelen, CEN-normen moeten worden gebruikt.

De Europese Commissie (DG SANCO, Health and Consumer Protection) heeft september dit jaar een delegatie van de CEN werkgroep ‘Vitamins and carotenoids’ uitgenodigd om te bespreken welke rol de Europese normen met analysemethodes voor vitamines kunnen spelen bij de ondersteuning van EU wetgeving. Er zijn meerdere richtlijnen en verordeningen waarvoor de analyse van vitamines in voeding en supplementen relevant is. In eerste instantie wordt naar de volgende EU wetgeving gekeken:

2006/141/EC Infant formulae and follow-on formulae;
96/5/EC Processed cereal based foods and baby foods for infants and young children;
96/8/EC Foods used in energy-restricted diets for weight reduction;
1999/21/EC Foods for special medical purposes;
2002/46/EC Food supplements;
EC 1924/2006 Nutrition and Health claims;
EC 1925/2006 Addition of vitamins and minerals and of certain other substances to foods.

Naast de reeds opgestelde normen is het nadrukkelijk ook de bedoeling te onderzoeken welke aanvullende methodes nog moeten worden ontwikkeld. Mogelijk dat dit contact zal leiden tot een mandaat (= opdracht) van de Commissie aan CEN voor het opstellen van een aantal nieuwe normen voor de analyse van vitamines.

Multi-methode
Tot nu heeft de CEN-werkgroep hoofdzakelijk gewerkt aan normen met methodes waarmee één type vitamine in een beperkt aantal producten kan worden bepaald, bijvoorbeeld vitamine B1 in melkpoeder, volkoren meel en varkenslever. De gebruikte techniek is HPLC of de microbiologische assay. Deze laatste wordt steeds minder gebruikt voor het bepalen van vitamines. Waarschijnlijk zullen op termijn normen die gebruik maken van deze techniek worden ingetrokken.

Juist in opkomst is de zogenaamde multi-methode waarmee in een product zoals een premix, de gehalte van meerdere vitamines tegelijkertijd kunnen worden bepaald. De CEN-werkgroep heeft meerdere van deze methodes gescreend. Een daarvan is een door Nestlé ontwikkelde HPLC-methode waarmee in één run de vitamines B1, B2, B6, B9, calcium pantothenaat en niacine in vitaminepremixen kunnen worden bepaald. Deze methode is gevalideerd voor vitaminepremixen zonder mineralen.

Op dit moment staan er nog geen multi-methodes voor vitamines bij CEN op het werkprogramma. Waarschijnlijk zal dat in de nabije toekomst wel gebeuren. Hoewel de positie van HPLC als techniek voor analyse van vitamines in de CEN-methoden voorlopig nog onaantastbaar is, kijkt de werkgroep ook al naar de mogelijkheden die LC-MS te bieden heeft.

Vitamine C in beadlets
Bij het uitwisselen van ervaringen komen de Europese expertleden soms tot verrassende ontdekkingen. Zo bleek onlangs dat vitamine C in bepaalde producten niet altijd goed kan worden gemeten met de gebruikelijke analysetechnieken. Het gaat om sommige producten die premixen bevatten waaraan vitamine C in de vorm van beadlets (soort verpakkingseenheden waarin vitamines worden toegevoegd aan levensmiddelen) is toegevoegd. Het blijkt dat de gebruikelijke extractiestap met meta-fosforzuur niet altijd in staat is om de vitamine uit de beadlets vrij te maken.

Hoewel de vitamine wel in het product zit, wordt er dus niets gemeten. Dit analyseprobleem is door een aantal andere CEN-werkgroepleden bevestigd. De oorzaak lijkt te liggen in het materiaal waarvan sommige beadlets zijn gemaakt. Een coating van bijvoorbeeld cellulose kan dergelijke problemen veroorzaken. Dit geldt ook voor extractie van vitamine C uit producten met een vet-bevattende coating, vooral wanneer de gehaltes laag zijn. De CEN-werkgroep gaat nu na of dergelijke problemen ook optreden bij andere vitamines en zal proberen daarvoor oplossing te vinden.

Enzym activiteit
Een probleem waar in CEN-verband al een oplossing voor is gevonden, is het gebruik van het enzym Taka-diastase in de methoden voor het analyseren van vitamine B1 en vitamine B2. Het Deense lid van de werkgroep ontdekte dat de activiteit van dit enzym in de praktijk kan variëren, bijvoorbeeld als wordt overgestapt naar een nieuwe batch. Deze variatie kan leiden tot verkeerd bepaalde gehaltes vitamine B1 en B2.

De CEN-werkgroep heeft dit probleem onderkend en heeft als oplossing in de normen NEN-EN 14122 (bepaling van vitamine B1) en NEN-EN 14152 (bepaling van vitamine B2) een extra procedure opgenomen om een correcte werking van het enzym te controleren voordat de analyse wordt uitgevoerd. De werkgroep raadt aan dit te doen met een gecertificeerd referentie materiaal (CRM).

Codex Alimentarius
De normen van de CEN-werkgroep lijken nu ook buiten Europa hun nut te gaan bewijzen. De Europese Commissie diende op 12 november 2007 bij de Codex Alimentarius een officieel voorstel in om CEN-normen toe te voegen aan hun internationale lijst met aanbevolen analysemethodes voor diverse voedingsmiddelen, waaronder vitamines in bijvoorbeeld margarine, kindervoeding en dieetvoeding. Dat gebeurde tijdens de vergadering van CCNFSDU (Codex Committee on Nutrition and Foods for Special Dietary Uses) in Duitsland.

Een aantal van de methodes die daar nu al op staan, zijn inmiddels namelijk sterk verouderd of worden zelfs niet meer toegepast. Zo beveelt Codex voor de analyse van vitamine D aan om een bioassay met ratten te gebruiken en voor vitamine E een methode met dunne laagchromatografie (TLC). De CEN-normen zijn moderner, praktisch beter toe te passen en gevalideerd.

Nederland
Nederland speelt een prominente rol in de CEN-werkgroep ‘Vitamins and carotenoids’. NEN voert het secretariaat (Marcel de Vreeze) en de VWA is voorzitter (Erik Konings). De VWA ondersteunt de activiteiten van de werkgroep en geeft hiermee een sterke impuls aan de normalisatie van analysemethodes voor vitamines. Vanuit de NEN-normcommissie ‘Vitamines en carotenoïden’ kan worden deelgenomen aan het Europese normalisatiewerk.

Op dit moment nemen diverse organisaties deel, waaronder Unilever, Natuur & gezondheidsProducten Nederland (NPN), Nederlandse Vereniging van de Farmaceutische Industrie van Zelfzorggeneesmiddelen en Gezondheidsproducten (NEPROFARM), Viatris, TNO-Kwaliteit van Leven, Chefaro, Friesland Foods en Nestlé. Deelnemen aan de normcommissie is mogelijk. Personen of organisaties die belangstelling hebben kunnen contact opnemen met NEN.

Reageer op dit artikel