artikel

Kappen in het logowoud

Algemeen

Maak van de gezonde keuze de gemakkelijke keuze. Dat was de bedoeling van het Convenant Overgewicht. De industrie deed toezeggingen en er ontstonden initiatieven. Inmiddels is er een woud ontstaan van logo’s en voedingswaarde-informatie op verpakkingen. Is er in dit woud een initiatief te vinden waar zowel industrie, consument en voedingsvoorlichters mee kunnen leven?

Maak van de gezonde keuze de gemakkelijke keuze. Dat was de bedoeling van het Convenant Overgewicht. De industrie deed toezeggingen en er ontstonden initiatieven. Inmiddels is er een woud ontstaan van logo’s en voedingswaarde-informatie op verpakkingen. Is er in dit woud een initiatief te vinden waar zowel industrie, consument en voedingsvoorlichters mee kunnen leven?

Op meer dan 1.500 producten staat intussen het Ik Kies Bewust-logo (IKB-logo). Het Gezonde Keuze Klavertje (GKK) staat op 1.200 van de bijna 5.000 eigenmerkproducten van Albert Heijn. Ook de Dagelijkse Voedingsrichtlijn (DVR) van de FNLI is groeiende. De DVR is een uitbreiding op het concept van het energielogo. Naast de energetische waarde, worden ook de hoeveelheden suikers, vet, verzadigd vet, vezels en zout per portie op de voorkant van een product vermeld. De FNLI schat dat er in 2007 100 producten met de DVR op de verpakking in de schappen liggen en verwacht dat dit aantal in 2008 zeer snel zal oplopen. Het is de bedoeling dat de DVR op termijn het energielogo gaat vervangen. “Op dit moment voeren Coca-Cola, Kellogg’s, Danone, Nestlé, Pepsico, Unilever, Masterfoods, Campbell’s en Kraft Foods de Dagelijkse Voedingsrichtlijninformatie door op hun verpakkingen. Een aantal fabrikanten is bezig zich voor te bereiden op invoering”, zegt Philip den Ouden, directeur van de FNLI.
Naast de drie (het energielogo zal op termijn verdwijnen) grote initiatieven van vereenvoudigde voedingswaarde-informatie bestaat er een eigen initiatief van Van Delft met een soortgelijke vermelding als de DVR op de voorkant van verpakking. Supermarktketen Plus vermeldt de ‘Plus Voedingswijzer’ op de voorzijde van huismerkproducten. Uit onderzoek van Deloitte bleek onlangs dat 40% van de consumenten door alle verschillende keurmerken door de bomen het bos niet meer ziet.

Wildgroei
De Consumentenbond is de wildgroei aan vereenvoudigde voedingswaardedeclaraties zat. In het onlangs gepubliceerde rapport ‘Logoland’ pleiten zij voor één eenduidig systeem voor vereenvoudigde voedingswaardedeclaratie dat alle andere vervangt en dat het liefst in heel Europa gebruikt wordt. Hun voorkeur gaat uit naar een stoplichtsysteem (‘multiple traffic lights’). Dit systeem komt in een representatief onderzoek onder 400 consumenten als beste uit de test, qua begrijpelijkheid, gewenstheid en duidelijkheid. Bij dit systeem worden de hoeveelheden vet, verzadigd vet, suiker en zout vermeld. Met kleuren wordt aangegeven of er weinig, matig of veel van het product gegeten zou moeten worden.
De consument geeft aan behoefte te hebben aan hulp bij het maken van de gezonde keuze. Uit het onderzoek van Deloitte blijkt dat 51% het belangrijk vindt dat door middel van een keurmerk aangegeven wordt hoe gezond een product is. Opvallend is dat 70% van de ondervraagden in het onderzoek van de Consumentenbond vindt dat er ook een logo moet komen dat aangeeft dat een product juist niet/minder gezond is, zoals het bijvoorbeeld het stoplichtsysteem dat doet. Maar is dat iets waar de industrie mee kan leven?

Stoplichtsysteem
Een belrondje langs een aantal bedrijven leert dat ze niet echt voorstander zijn van het door de Consumentenbond aanbevolen stoplichtsysteem. “Het is veroordelend, heeft geen wetenschappelijke basis en is juist verwarrend voor consumenten. Betekent rood nooit eten en groen zoveel je wil?”, licht Elselina Battenberg, corporate affairs manager Kellogg’s toe. Kellogg’s heeft ervoor gekozen om de DVR op alle pakken ontbijtgranen te vermelden.
Ook PepsiCo vermeldt de DVR. Het bedrijf doet dat op alle producten, inclusief chips en cola. Maar ook PepsiCo is geen voorstander van het stoplichtsysteem. “Je kunt consumenten er ook mee op het verkeerde been zetten. Je gaat alleen uit van goed of slecht, terwijl de voedingsvoorlichting juist gigantisch complex is”, zegt Cees-Jan Adema, woordvoerder PepsiCo.
De FNLI gelooft niet in het stoplichtsysteem. Den Ouden: “Het stoplichtsysteem wil producten indelen in twee categorieën: gezond en ongezond. Wij geloven niet in gezonde of ongezonde producten, wel in ongezonde of gezonde voedingspatronen die elk uit meerdere producten worden samengesteld. Voor elk product is plaats in een verantwoord voedingspatroon, al hangt de hoeveelheid per product wel af van de voedingssamenstelling.”

Vreemde eend
Albert Heijn blijft de vreemde eend in de bijt. De grootgrutter heeft in september 2005 het GKK geïntroduceerd om het keuzeproces van de klant te vereenvoudigen. AH hanteert voor het GKK iets strengere criteria dan het IKB-logo. Een ander verschil is dat IKB een open systeem is waar iedereen zich bij kan aansluiten en wat nu ook uitgerold wordt in het cateringkanaal. Albert Heijn heeft het GKK volledig in eigen beheer en plaatst het alleen op eigenmerkproducten.
Albert Heijn is erg blij met zijn klavertje en is niet van plan om over te stappen op één van de andere initiatieven. “Het klavertje blijft”, zegt Jan-Christiaan Hellendoorn van Albert Heijn. “We overwegen alleen een ander initiatief te vermelden als het zorgt voor meer éénduidigheid en transparant is voor de klant. Het moet zeker niet leiden tot een oerwoud aan informatie.”

Windeieren
Een van de redenen dat Albert Heijn zo blij is met het GKK, is vanwege de verkoopcijfers. Het IKB-logo legt de industrie ook geen windeieren. Omzetcijfers worden niet genoemd en daadwerkelijke effecten zijn moeilijk te meten, maar dat consumenten eerder voor een product met logo dan zonder logo kiezen, zal niemand ontkennen.
Het merendeel van de voedingsmiddelenindustrie omarmt daarom het IKB-logo en steeds vaker ook de DVR. De twee initiatieven kunnen naast elkaar worden gebruikt. “Unilever”, één van de initiatiefnemers van het IKB-logo “steunt de Dagelijkse Voedingsrichtlijn van de FNLI en zal deze gaandeweg op de meerderheid van haar producten gaan vermelden”, meldt Gerbert van Genderen Stort, woordvoerder van Unilever. Er zullen dus steeds meer producten met de DVR en al dan niet het IKB-logo in de schappen verschijnen. De DVR is bovendien geschikt voor alle producten, ook voor producten die nooit in aanmerking zouden komen voor het IKB-logo.

Eensgezind
Waar alle partijen het over eens zijn, is dat eenvoudige informatie over voedingswaarde op verpakkingen van producten nodig is om consumenten de gezonde keuze te laten maken. Alleen over hoe die informatie eruit moet zien, verschillen de meningen.
De Consumentenbond pleit voor een initiatief dat voor heel Europa toepasbaar is. Ook het IKB-logo is onlangs internationaal gegaan met het Choices-logo. “De FNLI heeft in het kader van een uniforme Europese uitstraling besloten om het energielogo op termijn te vervangen door de DVR. De DVR wordt in de hele EU door de voedingsmiddelenindustrie uitgerold”, zegt den Ouden. Alleen Albert Heijn richt zich op de Nederlandse markt en hecht daardoor geen meerwaarde aan een Europees toepasbaar logo. Juist door zich op de Nederlandse markt te richten konden criteria ook scherper worden gesteld dan bij het IKB-logo dat met complexere Europese wetgeving te maken heeft.

Wetenschappelijk
Wie bepaalt wat gezond is en wat niet? De FNLI is er geen voorstander van dat de overheid dat doet. “Een wetenschappelijk onderbouwd systeem is de beste optie”, laat den Ouden weten. Ook de Consumentenbond pleit ervoor “dat de voedingskundige criteria onafhankelijk worden bepaald door betrouwbare instanties”. Stichting Ik Kies Bewust is van mening dat één overkoepelend logo “onafhankelijk, simpel en science-based” zou moeten zijn. “Het Ik Kies Bewust-logo is dan ook gebaseerd op aanbevelingen van een onafhankelijke wetenschappelijke commissie”, zegt Elize Klitsie [waarvan].
Het Voedingscentrum is betrokken geweest bij het opstellen van de criteria voor het IKB-logo en het GKK. Ineke Volkers: “Het wordt er allemaal niet duidelijker op. Daarom pleiten wij voor één overkoepelend initiatief, maar het is aan de industrie om dat te regelen. Wij adviseren alleen waar dat wordt gevraagd.” Ze wil dan ook geen voorkeur uitspreken voor een bepaald initiatief. “Het Ik Kies Bewust-logo en het Gezonde Keuze-Klavertje zijn beide door wetenschap onderbouwd, dus daarom in onze ogen een goed initiatief.”

Innovatie
Een van de redenen van de overheid om een logo te stimuleren was bedrijven te stimuleren om te blijven innoveren. Om producten aan te passen, zodat ze uiteindelijk wel aan de gezonde criteria zouden voldoen. Frans Kok, hoogleraar voeding en gezondheid WUR, pleitte in dat kader voor een zilveren en gouden logo. “Met het zilveren logo op de producten kan de fabrikant zeggen dat hij op de goede weg is. Er is twee jaar de tijd om het product aan te passen. Na twee jaar krijgt een product een gouden logo, als het aan de criteria voldoet en wordt het logo verwijderd als dat niet zo is.”
Kok is groot voorstander van een systeem dat ruimte biedt voor innovatie, maar vindt wel dat de criteria voor toekennen van een logo strikt moeten worden gesteld, niet arbitrair mogen zijn en gebaseerd moeten zijn op de richtlijnen goede voeding van de Gezondheidsraad.

Kappen
Eén initiatief dat Europees toepasbaar, eenvoudig, overkoepelend, onafhankelijk, wetenschappelijk onderbouwd is, met ruimte voor innovatie, dat lijken de voorwaarden voor een logo of eenvoudige voedingswaardedeclaratie waar industrie, consument en voedingsvoorlichters mee kunnen leven.
Maar wie gaat er nu de volgende stap nemen in het kappen van het logowoud? Volgens Frans Kok is de overheid aan zet. “De overheid heeft zich te afzijdig gehouden en moet weer de regie in handen nemen”, zegt hij.
Minister Ab Klink van VWS meent inderdaad dat het een goed moment is om de diverse logo’s te gaan evalueren en heeft daarom de Gezondheidsraad om advies gevraagd. Er is een commissie samengesteld die advies zal uitbrengen over gehanteerde criteria, interpretatie van de logo’s door de consument, de effectiviteit van logo’s bij het bevorderen van een gezonde keuze door consumenten en de mate waarin logo’s de voedingsmiddelenindustrie stimuleren tot de ontwikkeling van gezondere producten. Naar verwachting verschijnt het advies van de commissie in de eerste helft van 2008.
Volgens den Ouden is er geen sprake van wildgroei. “Er zijn twee positief keuzebevorderende logo’s die qua systematiek dicht bij elkaar liggen. Maar deze logo’s geven geen feitelijke informatie over voedingswaarde. Daarvoor wordt de reeds bestaande etikettering aangevuld met de energievermelding aan de voorzijde en de vergelijking van voedingswaarde met de Dagelijkse Voedingsrichtlijn. De logo’s en het DVR-systeem zitten elkaar niet in de weg. Integendeel, zij vullen elkaar aan. Het bos is zeer overzichtelijk: er zijn maar twee soorten bomen die goed naast elkaar kunnen leven en zich gezond ontwikkelen.”
Paul Rosenmöller, voorzitter van het Convenant Overgewicht “vindt het jammer dat er een zekere wildgroei aan logo’s dreigt te ontstaan. Hij blijft zich dan ook inzetten om tot één logo te komen”.

Reageer op dit artikel