artikel

Gezondheid troef op IFU-vruchtensappencongres

Algemeen

‘Fruit juices, naturally healthy’. Zo luidde het thema van het vijftiende congres van de IFU, de International Federation of Fruit Juice Producers, dat medio juni in Den Haag plaatsvond. Alle gezondheidsaspecten van vruchtensappen kwamen volop aan bod. Superfruits lijken de toekomst te hebben. Wel is een nieuwe beoordeling van het werkelijke effect op de gezondheid wenselijk.

Van 17 tot 22 juni was Nederland de verzamelplaats voor de internationale vruchtensappenindustrie. Het tweejaarlijkse IFU-congres was door de Vereniging van de Nederlandse Groenten- en Fruitverwerkende Industrie (VIGEF) voortreffelijk georganiseerd. De sector boog zich over uiteenlopende aspecten van vruchtensappen en de vruchtensappenproductie, zoals technologie, verpakking, kwaliteit, veiligheid, wetgeving, claims en marketing Het leeuwendeel van het congresprogramma was evenwel gewijd aan het onderwerp vruchtensappen en gezondheid.

Vruchtensap en overgewicht
Consument en maatschappij zijn vandaag de dag bijzonder kritisch, vooral als het gaat om overgewicht en obesitas. Zelfs een product met een gezond imago als vruchtensap wordt geassocieerd met obesitas en het grote risico dat overgewicht heeft op het ontstaan van diabetes type 2.

Als boosdoeners worden vooral de snel absorbeerbare koolhydraten onder de aandacht gebracht, suikers die in vruchten en vruchten¬sappen ruim aanwezig zijn. Volgens dr. Fred Brouns van Cargill R&D Centre Europe in Vilvoorde (België) wordt vaak al te eenvoudig een causaal verband verondersteld tussen suikerconsumptie en suikerziekte en zijn de resultaten van wetenschappelijke studies nogal tegenstrijdig. Er zijn genoeg voorbeelden die aantonen dat suikerconsumptie bij voldoende lichaamsbeweging nauwelijks invloed op het lichaamsgewicht heeft. De oorzaak van overgewicht is eerder een verkeerde leefstijl: te weinig bewegen, te veel eten en te weinig zelfdiscipline om evenwichtig te leven.

Geen relatie
De recent in de VS gedane studie ‘National health and nutrition examination survey’ bestudeerde het effect van de consumptie van 100% vruchtensap door kinderen van twee tot achttien jaar op de opname van voedsel en nutriënten, het lichaamsgewicht en het risico van overgewicht. Dianne Nury van de Vie-Del Company uit Fresno (VS), die mede sprak namens de Juice Products Association in Washington (DC), vertelde dat een van de conclusies is dat kinderen die regelmatig 100% vruchtensap drinken een significant lager risico lopen om diklijvig te worden dan de controlegroep. De consumptie van vruchtensap bij kinderen is dus niet gerelateerd aan overgewicht.

Antioxidanten
Brouns noemde het spijtig dat de focus van sommige consumenten¬organisaties vooral ligt op de in vruchtensap aanwezige suikers: “Alle andere ‘goodies’ worden bewust of onbewust genegeerd. De bioactieve stoffen, die rijkelijk in vruchtensappen aanwezig zijn, hebben hun nut bewezen”, stelde de Cargill-man.

Relevant zijn vooral de antixodanten (polyfenolen, flavonoïden, lycopeen, proantho¬cyanidinen en vitamine C). In het bijzonder rode vruchten zijn rijke bronnen van gezondheidbevorderende stoffen waarvan is aangetoond dat zij het risico op bepaalde vormen van kanker en op hart- en vaatziektes statistisch significant verminderen. In dit verband werd tijdens het congres de uitdrukking ‘superfruits’ steeds vaker gehoord voor vruchten met een hoog gehalte aan antioxidanten

Rijk aan voedingstoffen
Cranberry, bosbessen, granaatappel, açaibessen en mangosteen werden door Mirjam van Veldhuizen, marketing manager Beverages bij Cargill Flavor Systems in Amsterdam, genoemd als bijzonder rijk aan voedingstoffen. Zij stelde dat de populariteit van superfruits zal blijven groeien, vooral door de gecombineerde aandacht die media en wetenschap er aan schenken. Ook verwacht Van Veldhuizen dat de herontdekking en herwaardering van bekende en geaccepteerde inheemse vruchten de superfruit-categorie blijvend zal stimuleren, evenals multivruchtensappen.
Het volgende nieuwe superfruit zou wel eens de uit China afkomstige yumberry kunnen zijn, voorspelde David Berryman van de gelijknamige firma in Kensworth (VK). Hij noemde ook de minder bekende goji-bessen.

Soja en andere toevoegingen
Soja is volgens Berryman de ideale component om aan vruchten¬dranken toe te voegen. Soja is rijk aan energie, mineralen, vitaminen, voedingsvezels en proteïnen en arm aan vetten. Bovendien bevat het geen transvetten. Sojavruchtendranken omvatten daardoor het hele palet aan gezondheidbevorderende inhoudsstoffen. Berryman brak een lans om dergelijke gezonde dranken in kleine flesjes als ‘single serving’ aan te bieden. Deze verpakking maakt de vaak wat hogere literprijs minder bezwaarlijk voor de consument.

Toevoegen van gezonde componenten kan vruchtensap, met zijn reeds intrinsiek aanwezige gezonde eigenschappen, bijvoorbeeld het hoge gehalte aan kalium dat bloeddrukverlagend werkt, opwaarderen. Voorbeelden van dergelijke componenten zijn voedingsvezels (bijvoorbeeld pectinen en bètaglucanen), plantenestrogenen (bijvoorbeeld genisteïne uit soja), lignanen, sulforofanen uit koolgroenten, en folaten uit groenten.

Recent zijn vruchtensappen op de markt gebracht met toegevoegde glucosamine ter bevordering van gezonde gewrichten. Ook zijn er vruchtendranken met toegevoegde plantensterolen ter verlaging van het cholesterolgehalte. “De kansen zijn talrijk”, aldus Brouns, “mede door de toegenomen wetenschappelijke kennis. De drijfveer voor succes is vooral de behoefte van de consument aan producten die hem of haar helpen een lang en gezond leven te leiden en het risico op ziekte te verminderen.”

Ook inheemse vruchten
De toekomst ligt niet alleen in exotische vruchten uit verre landen. Gezondheids¬eigenschappen van inheemse vruchten, zoals de zure kers (sour cherry), mogen niet worden onderschat. Dr. Frank Will van het Forschungsanstalt Geisenheim in Duitsland besprak deze vrucht als bron van anthocyanen. De zure kers heeft een hoog gehalte aan antioxidanten en een stabiele rode kleur, waarmee de vrucht een functionele bijdrage kan leveren aan rode vruchtendranken.

Nieuwe beoordeling gezochtheidseffect

Hoewel de sprekers van het IFU-congres – niet verrassend – de voordelen van fruit en vruchtensap terecht breed uitsponnen, waren ook relativerende geluiden te horen. Zo ging Paul Cancalon, Florida Department of Citrus, in op de methodiek van antioxidantmetingen en vroeg hij zich af of in vitro-resultaten van antioxidanten in vruchten een juiste weergave vormen voor de gunstige effecten in vivo.

Waarden gemeten via bijvoorbeeld de ORAC (Oxygen Radical Absorption Capacity) -methode duiden aan welke vruchten ‘top of the tree’ zijn en welke minder effectief. Daarbij wordt nauwelijks rekening gehouden, aldus Cancalon, met de fysiologische activiteit in het menselijk lichaam.
Na opname door de mond doorlopen de antioxidanten het maagdarmkanaal waar ze door zuren, enzymen en micro-organismen worden ‘bewerkt’ en deels omgevormd tot andere bioactieve producten. Vervolgens moeten deze in de bloedstroom worden opgenomen, waarbij het de vraag is hoe effectief dit proces in zijn werk gaat.

Bovendien worden de antioxidanten in het bloed vooral gebonden aan andere stoffen (conjugaten). Deze vorm verschilt van de vorm tijdens de ORAC-testen in vitro. Het eindeffect kan daardoor sterk afwijken van de ORAC-waarden. Cancalon toonde op basis van onderzoek dat hooguit 2% van de polyfenolen door het lichaam worden geabsorbeerd (zie grafiek): “De meest overvloedig aanwezige polyfenolen in onze voeding zijn niet altijd de meest actieve in het lichaam. De biologische activiteit hangt af van de concentratie en de structuur van de metabolieten die het doelorgaan of -weefsel (lever, hersenen) bereiken.”

Ook wees Cancalon er op dat de in vivo-concentraties van fytochemische stoffen die soms nodig zijn als katalysor van bepaalde reacties, gewoonlijk te laag zijn. Daar staat weer tegenover dat zeer kleine hoeveelheden al een duidelijk biologisch effect kunnen hebben. De eindconclusie van Cancalon was dat er behoefte is aan herziening van de beoordeling van gezondheidseffecten van vruchtensappen op basis van de fysiologische in vivo-eigenschappen van het sap.

Reageer op dit artikel