artikel

Plaagdierbestrijding en risico’s

Algemeen

Het gezegde ‘Voorkomen is beter dan genezen’ geldt zeker voor de bestrijding van plaagdieren. Deze, maar ook de chemische bestrijdingsmiddelen, vormen een zeker risico voor de veiligheid van voedingsmiddelen. Bestrijdingsmiddelen mogen daarom niet preventief worden gebruikt. Nieuwe bestrijdingsmethoden beperkten de risico’s op dierplagen tot een minimum.

Muizen, ratten, kakkerlakken en ander soorten plaagdieren vormen een risico voor de productie en veiligheid van voedingsmiddelen. Maar niet alleen het plaagdier, ook de bestrijding ervan vormt een risico voor de producten. Het gebruik daarvan is dan ook aan strenge wetgeving gebonden. Toch heeft de fabrikant wel degelijk mogelijkheden om het ongedierte preventief te lijf te gaan. Zijn mogelijkheden nemen zelfs toe.

Bestrijdingsmiddelenwet
De uit 1962 daterende Bestrijdingsmiddelenwet verordonneert in artikel 10, eerste lid dat het verboden is om bestrijdingsmiddelen anders te gebruiken dan op het etiket staat aangegeven. Dit impliceert dat een bestrijdingsmiddel uitsluitend mag worden ingezet om het beoogde plaagdier te bestrijden. Preventief gebruik van het bestrijdingsmiddel is dus toegestaan. Wanneer geen plaagdieren aanwezig zijn, mogen bestrijdingsmiddelen dus niet worden ingezet.
In dezelfde wet zijn tevens voorschriften opgenomen voor wie bestrijdingsmiddelen mag gebruiken. Aan deze personen worden eisen gesteld ten aanzien van vakkennis over en vakbekwaamheid met het omgaan met bestrijdingsmiddelen. Alleen degene die een vakbekwaamheidsdiploma heeft, mag bestrijdingsmiddelen bedrijfs- of beroepsmatig toepassen.

Warenwet
Behalve de Bestrijdingsmiddelenwet is ook de Warenwetregeling Hygiëne voor levensmiddelen bij ongediertebestrijding van toepassing. Artikel 6, tweede lid eist dat in bedrijfsruimten ‘adequate maatregelen moeten zijn getroffen om ongedierte uit deze ruimten te weren’. Door het nemen van ondermeer bouwkundige, hygiënische, bedrijfsmatige of fysische maatregelen worden plaagdieren geweerd, zodat het gebruik van bestrijdingsmiddelen kan worden teruggedrongen of zelfs worden vermeden.

Toepassing
Vandaag de dag worden nog steeds bestrijdingsmiddelen ingezet om zogenaamd ‘preventief’ te bestrijden. Een aantal malen per jaar wordt een bestrijding uitgevoerd zonder dat er ook maar plaagdieren of sporen ervan zijn gevonden. Ook worden met het oog op de kosten geen maatregelen getroffen om plaagdieren te weren. Het Ministerie van VROM en de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) kwamen tot onder meer deze conclusies in hun rapport Dierplaagbestrijding (maart 2005). Het onderzoek werd uitgevoerd bij bedrijven, waaronder diverse levensmiddelenproducerende bedrijven. Maar liefst één op de drie gecontroleerde bedrijven handelde in strijd met het Wettelijk Gebruiksvoorschrift en de toelatingsbeschikking. Bij een aantal van deze onderzochte bedrijven is om die reden proces-verbaal opgemaakt.

Risicobeheersing
In de omgeving van levensmiddelenproducenten is risicobeheersing een actueel thema. Zowel het plaagdier als het toepassen van een bestrijdingsmiddel om het plaagdier te doden, vormt een risico voor het levensmiddel. Voorkómen is dus het devies. De risico’s kunnen op die manier maximaal worden beheerst. Immers door weringsmaatregelen te treffen, kunnen veel problemen met plaagdieren worden voorkomen en daarmee ook het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Voorkómen en bestrijden van plaagdieren moet dan ook onderdeel uitmaken van het kwaliteitssysteem binnen bedrijven.

Plaagdier
Bij preventie en beheersing dienen de professionele plaagdierbeheerser en zijn opdrachtgever de levensmiddelenfabrikant als team nauw samenwerken. Als bekend is welk plaagdier aanwezig is, is ook bekend hoe deze leeft, zich ontwikkelt en hoe de aanwezigheid ervan kan worden voorkomen. Een goed voorbeeld hiervan zijn insecten uit schrobputjes. Deze insecten ontwikkelen zich in minimaal één week. Door de schrobputjes wekelijks te reinigen, wordt voorkomen dat deze insecten zich kunnen ontwikkelen tot volwassen insect; inzet van bestrijdingsmiddelen is dan niet nodig.

Product
Verschillende plaagdieren hebben voorkeur voor een bepaald type voedingsmiddel. Zijn die bekend dan kunnen er tegen de mogelijk te verwachten plaagdieren gericht preventieve maatregelen worden genomen.

Omgeving
Op welke plaatsen kunnen plaagdieren zich ontwikkelen, verschuilen of nestelen? Door inspectie van dergelijke ruimtes kunnen potentiële bronnen worden gezocht en maatregelen worden genomen om deze bronnen te verwijderen of ontoegankelijk te maken voor plaagdieren. Die maatregelen kunnen zowel een bouwkundige, hygiënische, fysische of bedrijfsmatig karakter hebben.

Middelen
Mocht ondanks alle preventieve maatregelen alsnog een bestrijding worden uitgevoerd, dan wil dat nog niet zeggen dat daarvoor een chemisch bestrijdingsmiddel moet worden ingezet. In de markt zijn diverse ontwikkelingen waarbij op mechanische of fysische wijze plaagdieren worden bestreden. Zo hebben onder andere Rentokil, SGS, RIWA, GGD Amsterdam en ISS elektronische monitoring- en vangsystemen ontwikkeld waarbij een permanente monitoring van knaagdieren plaats vindt. Desgewenst kan een monitoringsyteem de aanwezigheid binnen enkele minuten doorgeven aan een vooraf ingesteld mobiel telefoonnummer of e-mailadres. Door snel daarna gerichte maatregelen te nemen, kan verdere uitbreiding van het probleem worden voorkomen en hoeven er geen chemische bestrijdingsmiddelen te worden ingezet. Doordat de permanente monitoringsystemen veelal geen lokvoer bevatten, worden ook daarmee geen biociden in het voedingsmiddelenbedrijf geïntroduceerd. Ondanks de afwezigheid van lokvoer, komen de knaagdieren toch in de vallen, enerzijds door nieuwsgierigheid gedreven, anderzijds door hun behoefte zich op een donkere plek te verschuilen.
Diverse soorten vallen zijn ontwikkeld, van eenvoudige inloopsystemen die louter de aanwezigheid registreren tot vangsystemen waarin knaagdieren worden gedood met behulp van kooldioxide.

Trendanalyse
Bijkomend voordeel van de elektronische monitoringsystemen is dat deze de gegevens kunnen opslaan. De kwaliteitsfunctionaris kan daarmee een historisch verloop en trendanalyses maken en zo achterhalen waar zich welke problemen het meest voordoen.

Insecten
Op het gebied van insectenbestrijding worden door tal van bedrijven een scala aan goede systemen aangereikt, van elektrische insectenvangers tot het onttrekken van zuurstof of het toepassen van warmte- en koudetechnieken (zie daarvoor de VMT special Plaagdierbestrijding, nr. 10, 2005).
DKSH beschikt over een horizontale autoclaaf waarin maximaal 14 europallets pallets met producten kunnen worden behandeld. De behandeling duurt vier uur waarbij de CO2 een druk bereikt van ruim 20 bar Volledige afdoding van de plaagdieren wordt gegarandeerd. Voor stortgoederen is een verticale autoclaaf ontwikkeld. Vrijwel alle droge producten kunnen worden behandeld, mits deze niet luchtdicht of vacuüm zijn verpakt. Alle levensstadia van insecten, van ei tot imago, worden gedood. Door de hoge druk blijken na afloop vooral kleine insecten in delen uit elkaar te vallen. Delen van dode insecten en mijten zullen dus in het product aanwezig blijven.

Reageer op dit artikel