artikel

Nederlandse vleesindustrie kan voorsprong behouden

Algemeen

In februari doopte het Nederlandse vleesbedrijf Bestmeat zich om in Vion Food Group. Flinke investeringen in kant-en-klaar – niet alleen vleesmaaltijden maar ook sushi en vegetarisch – zorgen er voor dat de top van de consumentenmarkt wordt bediend. Een overlevingsstrategie in een markt die kampt met de negatieve gevolgen van de prijzenoorlog en de import van goedkoop vlees.

Vorig jaar op de IFFA werd de Europese vleesindustrie al gewaarschuwd voor grote veranderingen op de wereldmarkt. Voorspeld werd toen dat de export van goedkoop Braziliaans rundvlees explosief zou groeien, waardoor de Europese concurrentiepositie zou verslechteren. Het devies luidde daarom: concentreren op toegevoegde waarde, de top van de retail bedienen en flexibel inspringen op de consumentenwens. En de voorsprong op het gebied van traceerbaarheid en smakelijkheid maximaal benutten.

Kennelijk heeft Vion deze raad ter harte genomen. De onderneming speelt goed in op de Europese gemakstrend. Van de totaal € 5,7 miljard omzet die het bedrijf in 2004 behaalde, kwam volgens vice-bestuursvoorzitter Geert Janssen € 1 miljard uit de verkoop van zelfbedienings- en gemaksproducten, zoals roerbak- en barbecueschotels. Toch zet Vion niet alleen in op de Europese markt. De onderneming heeft ook ambities ver buiten Europa, bijvoorbeeld in China, waar de vleesconsumptie snel groeit. Terwijl verreweg de meeste Chinezen nog relatief arm zijn, leven ongeveer 150 miljoen inwoners van de rijkere stedelijke gebieden op een bijna West-Europees welvaartsniveau. Uit rapporten van de Rabobank blijkt dat daar ook een trend zichtbaar wordt naar smakelijk vlees (van Chinese rassen) en meer convenience.

Schaalgrootte uitnutten
Voorlopig doet Vion het gros van haar zaken in Europa, waar de prijsdruk vanuit de retail en door de aanvoer van goedkoper vlees oploopt. Vion zoekt de oplossing hiervoor in consolidatie. Eind 2002 gingen de Nederlandse bedrijven Dumeco en Hendrix Meat Group, en het Duitse Moksel en Nordfleisch samen verder als Bestmeat, dat daarmee in een klap nummer twee werd in Europa, na het Deense Danish Crown. Bestmeat heet inmiddels Vion, maar blijft op zoek naar overnamekandidaten, nu ook in Engeland en Denemarken. Consolidatie met als doel de schaalgrootte optimaal uit te nutten en een machtspositie op de Europese vleesmarkt te veroveren. Om zich beter “te wapenen tegen de prijzenslag in de Nederlandse supermarkten en de vleesimporten uit Brazilië”, aldus bestuursvoorzitter Uwe Tillmann.

De wens om tegenwicht te kunnen bieden aan de sterke supermarktpartijen is geen overbodige luxe, getuige de pijnlijke ervaring van Vion-dochter Dumeco met Albert Heijn dat waarschijnlijk vanuit prijsoverwegingen besloot zijn varkensvlees elders te betrekken. Dat sloeg een gat in de omzet van Dumeco: 20 tot 30% van de in totaal € 1,7 miljard. Dumeco moest 400 banen schrappen en zag kostbare investeringen in verpakkingstechniek, speciaal gedaan om aan de eisen van AH te voldoen, deels verloren gaan.

Stunten
Toch zal de prijzenoorlog juist in varkenvlees niet zo’n grote rol spelen volgens Robert Hoste, econoom varkensproductie van het Landbouw Economisch Instituut (LEI). Omdat vlees een internationale markt is, waarin Europa als één grote afzetmarkt fungeert, heeft de prijsdruk vanuit Nederlandse supermarktketens weinig invloed op de prijs die de varkensboer vraagt. Zeker omdat Nederland een exportland is met een zelfvoorzieningsgraad in varkensvlees van 227%. Op de vraag of de prijsdruk vanuit de supermarkten wel invloed heeft op de verwerkingsindustrie, blijft Hoste op de vlakte: “Misschien dat Dumeco er wat van voelt, dat valt moeilijk te zeggen.”

Wat wel problemen veroorzaakt bij Dumeco en andere leveranciers, zijn de stuntacties van de supermarkten. Hoste: “Met varkensvlees wordt veel gestunt. Als Albert Heijn een actie heeft met ribkarbonades, dan moet Dumeco ineens veel meer karbonades leveren en houdt het alle andere delen over. Nu heeft Dumeco wel het voordeel dat het veel afnemers en leveranciers heeft, waardoor het probleem vaak op te vangen is. Maar een verwerker die zo’n actie ziet aankomen en een andere supermarktketen benadert met de overgebleven delen, wordt vaak teruggefloten door de keten die de karbonadeactie voert. Dat verstoort de afzetstructuur in de varkenssector.”

Buitenlandse aanvoer
Wat betreft de dreiging van goedkoop vlees uit ontwikkelingslanden, wil Hoste het beeld nuanceren: “Vers vlees zie je steeds meer uit Polen komen, maar dan alléén in geval van die hele diepe acties, rundergehakt of half-om-half voor twee euro per kilo. Dat zijn geen duurzame handelsrelaties, maar incidentele partijen uit de weinig Poolse bronnen die aan de EU-normen voldoen. Uit Brazilië zie je al helemáál geen vers vlees komen. Dat is diepgevroren vlees. In de toekomst wil men in Nederland met betrekking tot vlees naar een definitie van de term ‘vers’ toe die al het per schip vervoerde vlees uit Brazilië per definitie uitsluit vanwege de reistijd.”

Een verkapte handelsbarrière dus? “Ja, eigenlijk wel,” zegt Hoste. Daarnaast is er een emotioneel aspect aan vlees, voegt dr. ir. Fred Beekmans, managing director van het Innovatie Centrum voor Vlees en Vis, toe: “Nationaal of regionaal vlees wordt hoger gewaardeerd door de consument.”

Toch vindt hij het niet denkbeeldig dat Braziliaans vlees in de toekomst geïmporteerd wordt om hier te worden verwerkt, of zelfs dat de verwerking naar ontwikkelingslanden wordt verplaatst. “Maar ook daarbij geldt het emotionele aspect. Daarnaast speelt voor vers vlees nog de afstand in relatie tot de houdbaarheid. Al met al verwacht ik niet dat de Nederlandse vleesindustrie zo gauw verhuist omdat wij een fantastische infrastructuur hebben die moeilijk in andere landen op te zetten is. Neem bijvoorbeeld Polen, waar enkele honderdduizenden boeren de varkens aanleveren, waar de mengvoederindustrie nog in de kinderschoenen staat en goede voorlichting ontbreekt. Er gaan nog vele jaren overheen voordat men daar op grote schaal aan dezelfde standaard kan voldoen als in Nederland.”

Slim rendement halen
Hoste en Beekmans zijn het met elkaar eens dat Vion en dochter Dumeco waar mogelijk slim rendement moeten halen. Beekmans: “Vers varkensvlees wordt door de retail vooral als traffic generator gezien, waardoor het moeilijk om te zetten is in een toegevoegdewaardeproduct. Zeker omdat Vion slechts twee majeure varkenslijnen heeft vóór slacht en wil differentiëren na slacht. Verdere verwerking is dus nodig om die toegevoegde waarde te creëren.”

Nog een belangrijk punt voor Vion, vindt Beekmans, is een goede aansluiting van inkoop op verkoop: “Met de juiste modellen en logistieke systemen is dat haalbaar. In de rijke landen is men bereid te betalen voor producten met toegevoegde waarde, maar er blijft veel over dat op de wereldmarkt moet worden afgezet tegen concurrerende prijzen. Differentiatie in kwaliteit vanuit de enorme aanvoer van varkens kan de efficiëntie verder verhogen. Door bijvoorbeeld direct na slacht met behulp van genomics-achtige technieken te voorspellen wat de kwaliteit van het vlees wordt, kan de uiteindelijke toepassing beter worden geselecteerd, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de biologische variatie in de grondstof.”
Als laatste actiepunt noemt Beekmans efficiënte productie: “Hoewel op de wereldmarkt moeilijk door de goedkope landen, moet men binnen het grootste afzetgebied Europa concurrerend kunnen optreden door de kosten van het productieproces in de hand te hebben. Verregaande mechanisatie en robotisering in de slachterij en uitsnijderij kan hier nog een bijdrage leveren. Daarnaast kan er nog een hoop worden gewonnen door ketens te optimaliseren en zodoende de derving flink omlaag te brengen.”

Kortom, vrijwel elke bedreiging voor de Nederlandse/Europese vleesindustrie kan volgens de experts worden genuanceerd door de sterke positie van ‘onze’ industrie op gebied van versheid, toegevoegde waarde, infrastructuur, kwaliteitsbewaking, enzovoorts. Een voorsprong die de vleesindustrie wel zal moeten behouden om in de toekomst overeind te blijven.

Reageer op dit artikel