artikel

De dooier wordt duur betaald (video)

Voedselveiligheid & Kwaliteit

De dooier wordt duur betaald (video)

De fipronilaffaire trekt in de voedselketen een spoor van vernieling. Niet alleen in de pluimveeketen is met 65 tot 75 miljoen euro, volgens een EZ-rapport, de financiële schade groot. Het raakte ook fabrikanten van eindproducten in hun portefeuille. Voorbeeld is mayonaisefabrikant Van Wijngaarden uit Wormerveer die plots de eigeelprijzen zag verdrievoudigen. “Dit had voor ons verkeerd kunnen aflopen.” Dit artikel is verschenen in VMT 2 van 16 februari 2018.

Juli 2017 zal Michel van Wijngaarden voor altijd bijblijven. In die maand gingen de prijzen van eigeel door het dak en begonnen de problemen voor zijn bedrijf, dat onder andere Zaanse mayonaise maakt. De NVWA, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, trof die zomer in eieren het ver boden middel fipronil aan. Het bedrijf Chickfriend gebruikte vermoedelijk een bestrijdingsmiddel met fipronil om stallen te reinigen voor bestrijding van bloedluis.

De NVWA besloot een aantal pluimveebedrijven te blokkeren. Dat aantal liep al snel op tot honderden bedrijven die op slot gingen vanwege fipronil. Omdat er toen onvoldoende eieren beschikbaar waren, raakten de schappen van de supermarkten leeg. De schaarste zorgde voor een forse prijsstijging van eieren: consumenten betaalden 37 procent meer in 2017 dan in 2007, meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Alleen al de prijzen van scharreleieren stegen tussen begin 2016 en december 2017 met zo’n 20 procent, blijkt uit de prijsindex van het statistiekbureau.

Eigeelprijs explodeerde

Ook Van Wijngaarden kreeg te maken met fors hogere prijzen, want eigeel is een belangrijk bestanddeel voor onder andere de Zaanse mayonaise van de fabrikant. Van de ene op de andere dag verdrievoudigde de prijs van deze grondstof van twee tot zes euro per kg. Het grootste deel van het benodigde eigeel koopt het bedrijf onder contract. Afhankelijk van de groei wordt de rest van het volume extra bijgekocht. “Normaal gesproken doen we dit tegen dezelfde voorwaarden als in het contract. Maar door de fipronilaffaire explodeerde de prijs. We betaalden dus in het vierde kwartaal van 2017 de dagprijs voor het niet-ingedekte volume. Dat was drie keer zoveel als normaal.” Dit berokkende het bedrijf veel schade: aan de inkoopzijde alleen al bedroeg die zo’n 150.000 euro.

Kon de mayonaisefabrikant niet een deel van de gestegen kosten van eigeel bij de supermarkten neerleggen? “Nee, het is mijn verantwoordelijkheid”, zegt hij. “Ik kan die extra kosten bijvoorbeeld niet bij Albert Heijn neerleggen.” Van Wijngaarden is de supermarkt ketens juist dankbaar dat ze vertrouwen bleven houden in zijn producten. “Ik had heel veel nare telefoongesprekken met klanten die garanties eisten dat er geen fipronil in onze producten zat. Ook de NVWA en tussenhandel vielen over ons heen. Dit had verkeerd kunnen aflopen voor ons. Maar we konden met monsters voldoende aantonen dat onze mayonaise geen fipronil bevat. Al die monsternames kostten me duizenden euro’s. Maar dat heeft me wel gered.”

Lege schappen

Het extra volume dat Van Wijngaarden voor veel geld op de kop wist te tikken, was niet voldoende om aan de vraag te voldoen. “Ik kon niet bijkopen wat ik nodig had. Dat had te maken met beschikbaarheid. Ik heb dus ook niet de omzet kunnen halen die ik wilde halen in 2017.”

Omdat Van Wijngaarden niet aan zijn verplichtingen kon voldoen, resulteerde dat in lege schappen in de supermarkten. “We hadden veel acties in de retail en de out-of-homemarkt die we moesten cancelen omdat we niet voldoende produceren door het tekort aan eigeel. Die acties kosten je weliswaar geld, maar ze leveren je wel extra volumes op en dus meer omzet.” Vooral december was een desastreuze maand. “Er waren heel veel lege schappen. Ik ben echt nat gegaan.”

Catastrofaal

Zo goed en zo kwaad als het kon, probeerde Michel van Wijngaarden alle ballen in de lucht te houden. Met pijn en moeite wist hij zijn 50 vaste medewerkers in de fabriek in Wormerveer aan het werk te houden. Voor de flexwerkers, normaal 16 tot 25 mensen, was even geen plaats. “Zo’n crisis als met fipronil is catastrofaal voor een voorraad gestuurd- en niet-ordergestuurd productiebedrijf als het onze. We moesten veel machines ombouwen en korte runs draaien. Dat is heel inefficiënt werken. Ik miste gewoon kilogrammen in de fabriek en kon dus niet op volle capaciteit draaien”, schetst hij.“We gingen als een buikschuiver door onze voorraden.”

Hoewel alles nu in een rustiger vaarwater komt, kampen sommige supermarkten nog steeds met een tekort aan Zaanse mayonaises. Van Wijngaarden: “Er zijn nog steeds lege schappen, maar langzamerhand gaat het beter.” Aan het einde van het eerste kwartaal verwacht hij dat de zaken normaliseren: dan zullen er weer voldoende eieren op de markt zijn en zullen de prijzen verder dalen. “In heel 2018 zullen de eierprijzen echter nog aan de hoge kant zijn. In 2019 wil ik weer kunnen genieten van een lagere prijs.”

Ondernemersrisico

Als Van Wijngaarden terugkijkt op de hele fipronilcrisis, kan hij zich behoorlijk kwaad maken. Hij hekelt de aanpak van de overheid, en met name die van de NVWA. “Er zijn zoveel eieren onnodig weggegooid en veel mensen in het ongewisse gelaten. Er zijn veel ego’s en haantjes met wie we te maken hebben. Daardoor is de hele keten ontploft .”

Ondanks een moeilijk 2017 overleeft het familiebedrijf Van Wijngaarden het wel. De onderneming groeit immers ieder jaar meer. “De schade die we hebben geleden is een ondernemersrisico. Ik bekijk het maar van de positieve kant: er zijn bedrijven die er veel slechter vanaf zijn gekomen dan wij. Zoiets als de fipronilaffaire overkomt je gewoon.”

Bekijk de videoreportage die omroep Medemblik Actueel vorig jaar maakte over de Zaanse mayonaise.


Albert Heijn: “We verwachten geen commerciële conflicten door hoge eierprijzen”

Supermarktketen Albert Heijn verwacht geen prijsstijgingen bij houdbare producten zoals mayonaise en bakproducten vanwege de hoge eierprijzen. Dit komt omdat er langlopende contracten zijn met leveranciers, vertelt woordvoerder Anoesjka Aspeslagh. “We kunnen niets zeggen over toekomstige prijswijzigingen. Commerciële conflicten over hoge eierprijzen verwachten we niet.”

VMT vroeg ook andere voedingsmiddelenbedrijven of ze wilden meewerken aan dit artikel, maar kreeg nul op rekest. “Geen commentaar”, luidde de reactie van Remia. Ook Johma wilde niet reageren. Directeur Bob Sars van Bake Five, een coöperatie van zelfstandige industriële bakkerijen, zei: “Wij hebben als broodbakkerij geen impact ondervonden van de fipronilaffaire. Ik kan je dus niet verder helpen.” Branchevereniging Anevei van de eierhandelaren en eierverwerkers gaf aan niet mee te willen werken aan het artikel.


Reageer op dit artikel