artikel

Wijn uit de nieuwe wereld

Algemeen

De Nederlandse gouverneur van de Kaapprovincie Simon van der Stel begon in 1685 de eerste wijngaard van Zuid-Afrika. Bijna 325 jaar later is het een van de belangrijkste wijnlanden van de nieuwe wereld, voor Nederland zelfs het belangrijkste. Europa vormt het voornaamste afzetgebied met als grootste afnemers Groot-Brittannië, Duitsland en Nederland. “Nederlanders kopen vooral goedkope wijnen.”

Grand Constance: een zoete wijn van de muscadetdruif die gebotteld is in een kleine fles. Deze wijn vertelt eigenlijk het hele verhaal over Groot Constantia Estate, een wijngaard nabij Kaapstad, Zuid-Afrika. “Napoleon vroeg naar deze wijn op zijn sterfbed. Voor het eerst sinds 2002 maken we de wijn weer”, laat assistent-wijnmaker Michelle Rhodes de geschiedenis herleven. Ruim tweehonderd jaar was het recept zoek, maar sinds zes jaar weer boven water.

We staan in de wijnmakerij van het Groot Constantia Landgoed, een ruimte met het blinkend staal van fermentatietanks. In de kelder liggen Franse eikenhouten vaten waarin de wijn kan rijpen keurig op eveneens houten rekken. De bezoeker uit Nederland loopt trap op en trap af, langs alle stappen van het wijnproductieproces.

‘Huidcontact’
We houden halt bij een grote ronde container. Hierin zitten zowel het sap van de druif als de vaste bestanddelen (mash). Ze blijven zo’n zes uur onafscheidelijk. “De reden hiervoor is, althans bij de productie van witte wijn, dat de meeste smaak van de druif in het velletje zit, of net hieronder. Het contact tussen sap en huid resulteert in de extractie van de maximale smaak en aroma’s van de druif”, maakt Rhodes duidelijk. Bij de rode tegenhanger staan sap en de vaste bestanddelen van de druif gedurende het hele fermentatieproces, dat vijf tot zeven dagen duurt, met elkaar in verbinding. Dit is nodig voor de pigmentvorming (rode kleur).

De wijnmaker kan ervoor kiezen de fermentatie met een aantal weken te verlengen om meer tannine uit de druif te onttrekken. De rode wijn krijgt zo een karakteristiekere smaak en rodere kleur. De fermentatie van rode wijn gebeurt bij hoge temperaturen (26 tot 30 graden) waardoor het relatief snel gaat. Bij witte wijn verloopt dit door de lagere temperatuur, 14 graden, in een lager tempo. Na de periode van ‘huidcontact’ vindt scheiding plaats van de vaste en vloeibare bestanddelen van de wijnen door ze te persen onder hoge druk (1,4 tot 1,6 bar). De wijnen van verschillende druivenrassen en percelen, met al hun verschillende smaken en aroma’s, worden gemixt voor ze uiteindelijk in de fles komen. Dit mengen zorgt voor het unieke karakter van de wijn. Het mengproces betekent veel proeven om zo tot de juiste verhoudingen te komen.

Historie
De productie van Groot Constantia Estate bestaat voor 60% uit rode wijn (onder andere Cabaret Sauvignon, Shiraz) en voor een kleine 40% uit witte wijn, van Chenin Blanc tot Chardonnay. De afgelopen tijd wonnen de wijnen diverse internationale prijzen. Het landgoed beslaat ruim 167 hectare. Op 86 hectare vindt wijnbouw plaats. De oogstperiode loopt van februari tot april. Medewerkers plukken de druiven nog grotendeels handmatig. Omdat het gebied omringd is door huizen en de Tafelberg zit uitbreiding er niet in. “We kunnen alleen groeien in waarde, niet in volumes”, zegt algemeen directeur Jean Naudé.

Daarom richt het wijnbedrijf zich op het maken van exclusieve kwaliteitswijnen. Napoleon Bonaparte, leden van het Britse koninklijk huis, Frederick II van Pruisen, maar ook andere hoogwaardigheidsbekleders van bijvoorbeeld de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC): allemaal trakteerden ze hun gasten op wijn afkomstig van Groot Constantia Estate. Het hele complex ademt historie. Achter een poort loodst een lange, statige laan met oude eiken de bezoekers door het landgoed van heuvelachtige wijngaarden waarvan de kleuren verspringen, afhankelijk van de jaargetijden.

De wijngaarden liggen tegen de hellingen van de Constantiaberg (hoogste punt 300 meter boven NAP), een uitloper van de Tafelberg. De wijnstokken profiteren van de schaduw die de berg geeft en van de koele zeewind vanuit False Bay acht kilometer verderop. Irrigatie in Constantia is overbodig omdat er voldoende regen valt, dit in tegenstelling tot veel andere delen van de wijnprovincie Westkaap. Het klimaat geeft de wijnen hun unieke karakter. “Het is hier drie tot vier graden kouder dan in de rest van Zuid-Afrika. Onze Sauvignon Blanc is hierdoor erg aromatisch. Te hoge temperaturen zouden dit teniet doen”, verklaart Naudé.

Gall & Gall
Naast de wijnmakerij zijn er op het terrein van Groot Constantia Estate een aantal restaurants, een wijnproeverij, kantoren en musea, allemaal opgetrokken in de Kaaps-Nederlandse stijl. Jaarlijks vereren ruim 300.000 toeristen uit alle windstreken de oudste wijnmaker van Zuid-Afrika met een bezoek. Niet verwonderlijk dat zij verantwoordelijk zijn voor 20% van alle verkopen van de totale productie van 450.000 flessen (750 milliliter) per jaar. Ongeveer 20% komt voor rekening van de binnenlandse markt en 60% vindt zijn weg over de grenzen. Groot–Brittannië, Duitsland en Nederland zijn de belangrijkste exportlanden. Het is lastig om hier de wat duurdere en dus exclusieve wijnen af te zetten. Zij vragen toch vooral naar de lagere prijsklassen van €7 tot €12… “Nederland heeft nou eenmaal niet zo’n wijncultuur”, zegt Naudé. “Groot Constantia distribueert zijn producten naar Gall & Gall.”

Stellenbosch
Kaapzicht Wine Estate ligt in het belangrijkste wijngebied van Zuid-Afrika: Stellenbosch. Of beter gezegd van de Westkaap. Het is eigendom van de familie Steytler. Net als bij Groot Constantia komen hier alle druiven van het eigen land en worden verwerkt in de eigen wijnmakerij. Door het mediterrane klimaat is dit vrijwel de enige Zuid-Afrikaanse provincie waar wijnbouw mogelijk is. Niet alleen wemelt het in Stellenbosch van de wijnboeren; ook zijn er talloze instanties die zich met wijn bezighouden. Zo heeft de Universiteit van Stellenbosch als een van de weinige universiteiten een afdeling wijnbouw en oenologie. In testboerderijen nabij de universiteitsstad doen wetenschappers onderzoek naar onder andere nieuwe druivenrassen.

In Stellenbosch variëren de klimatologische omstandigheden van koel en winderig vlak aan zee tot redelijk warm landinwaarts. Dit komt naar voren in de grote verscheidenheid aan zowel rode als witte wijnen. De familie Steytler boert al sinds 1946 in Stellenbosch. In 1992, nog voor de opheffing van het apartheidsregime, exporteerde de familie haar allereerste wijn naar Nederland. Tegenwoordig is Nederland het tweede exportland, na Duitsland. De Steytlers bezitten 190 hectare land, waarvan 152 hectare voor wijnbouw wordt gebruikt. Net als bij Groot Constantia Estate, wordt bij Kaapzicht het land niet geïrrigeerd, omdat er in Stellenbosch voldoende regen valt.

De wijnproductie bedraagt één miljoen liter. Twee derde hiervan wordt in bulk op de binnenlandse markt verkocht. Een derde gaat in flessen onder de naam Kaapzicht, waarna het merendeel, 85%, wordt geëxporteerd. Net als voor Groot Constantia is ook voor Kaapzichtwijnen Europa de belangrijkste markt.

Afzet Europa stabiel
Maar de afzet blijft de laatste jaren stabiel, ook in Nederland. “Nederlanders kopen vooral goedkope wijnen. Ze gaan voor koopjes”, zegt exportmanager Yngvild Steytler. Het familiebedrijf wil zijn vleugels daarom uitslaan naar elders. “We focussen nu meer op landen als China, Indonesië en Brazilië.” Een blik op de exportcijfers naar de Europese Unie leert dat hier inderdaad nauwelijks nog groei valt te behalen. Nederland importeerde in 2007 minder wijn uit Zuid-Afrika, terwijl daarvoor de import uit dit land bijna ieder jaar toenam. Toch is Zuid-Afrika nog steeds het belangrijkste niet-Europese wijnland voor Nederland met een import van 7%, hoewel dat percentage in 2004 nog op 13% lag.

De stagnatie van de wijnexport naar Europa, baart directeur Jean Naudé van Groot Constantia Estate totaal geen zorgen. De Zuid-Afrikaanse wijnexport vertoont nog steeds een stijgende lijn en de productie neemt nog ieder jaar toe. Het Zuid-Afrikaanse marktaandeel groeide in vijftien jaar (na het einde van de apartheid) uit van praktisch 0 naar 3%. Vooral veel Europese landen importeren meer dan dat percentage, dus we doen het extreem goed in de concurrentiestrijd met Italië en Frankrijk, stelt Naudé. “De nieuwe wereld, het zuidelijk halfrond en Californië, groeit. Dat doen we ten koste van de oude wereld.”

Reageer op dit artikel