artikel

Stop onterechte gezondheidsclaims

Algemeen

Voedingskundigen van Wageningen Universiteit willen de stroom aan producten met onterechte gezondheidsclaims een halt toe roepen. Marketing wint het van wetenschap en dat is een slechte zaak, vinden de wetenschappers. Ongeveer 90% van de claims is onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd. “Als bedrijven over de grens gaan dan moet er een sanctie volgen.”

Nieuws & achtergrond
Maurice de Jong

Stop onterechte gezondheidsclaims

Voedingskundigen van Wageningen Universiteit willen de stroom aan producten met onterechte gezondheidsclaims een halt toe roepen. Marketing wint het van wetenschap en dat is een slechte zaak, vinden de wetenschappers. Ongeveer 90% van de claims is onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd. “Als bedrijven over de grens gaan dan moet er een sanctie volgen.”

De Europese voedselautoriteit EFSA kreeg eind 2007 uit Nederland 2600 formuleringen voor gezondheidsclaims binnen. De organisatie moet deze voor eind 2010 verwerken, en dan volgt nog een politiek traject voordat de EU-claimregulering effectief wordt. Het zal volgens de Wageningse wetenschappers nog vele jaren duren voordat de claims goed zijn geregeld. “Tot die tijd kan de industrie probleemloos kreten de ether in galmen”, zegt hoogleraar Voeding en Gezondheid Frans Kok. Samen met zes collega’s sprak hij onlangs in NRC Handelsblad zijn zorg uit over het toegenomen aantal producten met onbewezen gezondheidsclaims.

Toezichthouder
Kok pleit voor één onafhankelijke toezichthouder voor gezondheidsclaims. “We kunnen niet op Brussel wachten”. Een dergelijke rol kan bijvoorbeeld worden vervuld door het RIVM en het Voedingscentrum. Bij de laatste instantie is een commissie ingesteld waar bedrijven vrijwillig hun claims kunnen toetsen. Overigens als het oordeel negatief uitvalt, gebeurt het dat de industrie toch gewoon de claim hanteert”.Volgens de hoogleraar werkt vrijwilligheid niet. Zijn sancties de oplossing? “Als bedrijven over de grens gaan dan moet een sanctie volgen”, benadrukt Kok. “Maar ik hoop dat het niet zo ver hoeft te komen.”

Ongefundeerde gezondheidsclaims ondermijnen het vertrouwen van consumenten in de industrie, vindt Kok. “Maar ook onderzoekers worden hierdoor straks niet serieus genomen.” Volgens FNLI-directeur Philip den Ouden kunnen consumenten bij een ongefundeerde claim naar de Reclame Code Commissie stappen. Ook staat in de wet dat je niet mag misleiden, aldus Den Ouden.

‘Gezonde’ producten
Het aantal ‘gezonde’ producten is de laatste paar jaar flink gegroeid. Kok: “Het is echt een hype geworden”. De hoogleraar hoort vaak dat de toevloed aan functional foods de wens van de consument is. Maar dat werkt toch wat anders, vindt hij. De consument wordt zich steeds meer bewust dat voeding van belang is voor zijn gezondheid. Reclamecampagnes spelen daarop in met steeds meer producten die aan gezondheid appelleren. Daar is niets mis mee, mits de claims kloppen. Kok: “Neem de veelheid aan drankjes die zorgen voor een evenwichtige darmflora en meer weerstand. Mensen leggen vaak de link dat je met zo’n drankje minder kans hebt op een verkoudheid of op diarree. Ze denken ook dat het goed is voor de stoelgang. Dit moet je allemaal eerst wel goed onderzoeken”.

Hoewel volgens de hoogleraar het overgrote deel van de gezondheidsclaims wetenschappelijk niet goed onderbouwd is, zijn er ook uitzonderingen, zoals Becel pro-active, dat het cholesterol verlaagt. Dat is een goed onderbouwde claim, meent Kok. Mensen leggen vaak het verband dat deze margarine de kans op hart- en vaatziekten verkleint. Hier is geen direct bewijs voor, maar wel indirect bewijs. Uit talloze studies blijkt dat een laag cholesterolgehalte de kans op hartproblemen vermindert.

We zijn niet tegen functional foods, nuanceert Kok zijn kritiek op de regen van gezondheidsclaims. Maar de wetenschappelijke onderbouwing en de productpromotie luisteren wel nauw. Hij vindt dat de industrie stappen heeft gemaakt om te komen tot gezondere producten. Zo bevatten voedingsmiddelen minder suiker en zout en meer voedingsvezels en gezonde vetten. Maar het kan altijd nog beter, meent hij.

Gezondheidslogo
Om een gezonde voedselkeuze voor de consument gemakkelijker te maken pleit hij samen met zijn Wageningse collega-voedingswetenschappers voor één gezondheidslogo gebaseerd op de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Daar kunnen dus, zoals nu bij het IKB-logo, geen drop, kroketten of frikadellen onder vallen, stelt Kok streng. Dit geeft een verkeerd signaal af aan de consument. De overheid moet een regierol spelen om de betrouwbaarheid van het logo te waarborgen.

Volgens de onderzoeker wint marketing het meestal van R&D. Hij ziet dit graag andersom zoals in de medicijnenbranche waar de R&D-afdeling vaak het laatste woord heeft. “Het zou goed zijn als universitaire onderzoekers, marketingmensen en R&D-ers eens vaker met elkaar om de tafel gaan zitten om elkaars standpunten te leren begrijpen”, zegt Kok. Hij proeft voldoende bereidheid onder het bedrijfsleven om te komen tot gefundeerde gezondheidsclaims en één gezondheidslogo.

Reageer op dit artikel