artikel

Wel de lusten, niet de lasten van zoet

Algemeen

Nieuwe suikers met een verlaagde glycemische index of een lagere energiewaarde bieden mogelijkheden voor de ontwikkeling van waters en fris-, zuivel- en sportdranken voor gezondheidsbewuste consumenten. Met proceseigenschappen die lijken op die van sucrose, bieden ze een verantwoord alternatief.

Beheersing van de bloedsuikerspiegel wordt een issue in de drankenindustrie. Het steeds vaker en op jongere leeftijd ontstaan van ouderdomsdiabetes door een te hoge consumptie van geraffineerde koolhydraten beheerst het gezondheidsnieuws. Langzaam groeit onder consumenten het bewustzijn dat de ene suiker de andere niet is. Behalve hoeveel calorieën een product bevat, willen gezondheidsbewuste Nederlanders weten hoe snel suikers in het lichaam worden opgenomen.

De glycemische index (GI) geeft consumenten houvast. Nu hebben veel (fris)dranken nog een hoge GI, maar nieuwe suikers maken het mogelijk die te verlagen. De drank is dan wel zoet, maar een deel van de suikers wordt veel geleidelijker opgenomen. De glucoseconcentratie in het bloed neemt dan minder snel toe en loopt minder op. Zo blijft de insulineproductie binnen de perken. Dat is gunstig bij tussendoorconsumptie, want hoe vaker het lichaam wordt aangezet een grote dosis insuline aan te maken, des te groter de kans dat dit op termijn leidt tot insulineresistentie.

Natuurlijke zoetstoffen
Met zoetstoffen is de glycemische index of de energiewaarde van dranken ook te beperken. Ze bieden echter niet altijd een gewenst alternatief. Zo roept de aanwezigheid van bekende zoetstoffen als sacharine, aspartaam en acesulfaam-K of de trendy nieuwkomer ‘Splenda’ (sucrolose) bij een deel van de consumenten weerstand op. Ze worden beschouwd als kunstmatig en vaak ook niet lekker gevonden. Tegen het gebruik pleit ook wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat de consumptie van zoetstoffen gezondheidsrisico’s met zich mee kan brengen. Zolang wetenschappelijke rapporten elkaar tegenspreken, zullen veel consumenten sceptisch blijven. Vaststaat dat de consumptie van zoetstoffen moet worden beperkt. Bij een consumptie van enkele glazen light-fris is er al kans op overschrijding van de aanbevolen dagelijkse dosis. Vooral kinderen krijgen via frisdrank en zuivel te veel zoetstoffen binnen.

Voor producten die juist energie moeten geven, zoals sportdranken, zijn zoetstoffen geen optie. Hier wordt hooguit gewerkt met combinaties van suikers en zoetstoffen of liever nog met natuurlijke zoetstoffen. Die doen het wel goed bij de consument. Xylitol is daar een goed voorbeeld van. Deze zoetstof heeft een sportief imago en een aantoonbaar gunstig effect op de tanden. Nadeel is de geringe zoetkracht die vergelijkbaar is met sucrose. Ook thaumatine is zo’n natuurlijke suikervervanger (E 957). Dit zoetsmakende eiwit met een zoetkracht tot circa 2.500 keer dat van kristalsuiker wordt geïsoleerd uit het Afrikaanse Katemfe-fruit. Een kenmerk is de lange zoete nasmaak wat de stof geschikt maakt voor toepassingen in kauwgom. Ook gebruik in (fris)dranken is toegestaan volgens de additievenlijst van de Codex Alimentarius.

Tagatose
Twee relatief nieuwe suikers met een lage GI zijn D-tagatose en isomaltulose. Beide zijn nog maar hooguit drie jaar op de markt en kennen toepassingen in dieet- en sportvoeding. D-Tagatose is een laag-calorische suikervervanger van het Deense Arla Foods Ingredients die samen met het Duitse Nordzucker is ontwikkeld. Het ingrediënt met de handelsnaam Gaio Tagatose is geschikt is voor toepassing in voedselproducten en dranken. Het geldt als een ‘novel food’ en mocht pas na een jarenlange toelatingsprocedure eind 2005 in alle EU-landen worden geïmporteerd.

D-tagatose wordt geproduceerd uit lactose. Melksuiker wordt door het geïmmobiliseerde enzym lactase gesplitst in de enkelvoudige suikers galactose en glucose. De galactosefractie wordt met een ionenwisselaar gescheiden en onder toevoeging van calciumhydroxide omgezet in D-tagatose. Na opzuivering heeft het eindproduct een zuiverheid boven de 98% met alleen galactose als bijproduct. Qua molecuulstructuur lijkt tagatose sterk op fructose en heeft vergelijkbare fysisch-chemische eigenschappen. Verschil is wel dat fructose geheel wordt opgenomen, terwijl van D-tagatose maar voor 20 tot 30% wordt geabsorbeerd. Het opgenomen deel gedraagt zich zoals fructose, het resterende deel wordt gefermenteerd door de darmflora tot korte ketenvetzuren. Dit heeft een prebiotisch effect en werkt dus gunstig op micro-organismen. Vanwege zijn gedeeltelijke absorptie levert D-tagatose slechts 1,5 kCal per gram op tegen 4 voor suikers. Maar de zoetstof smaakt wel naar suiker, gedraagt zich er ook naar en kan volgens de producent ook de textuur of smaak verbeteren. Daarbij is GI met een waarde van 3 ronduit laag. Met een relatieve zoetheid die volgens Arla Foods 75 tot 92% van sucrose bedraagt, biedt dit potentie voor toepassing in voeding met een verlaagd caloriegehalte, een gezondere suikersamenstelling en tandvriendelijker karakter.

Bij gebruik van D-tagatose worden er namelijk minder zuren gevormd in de mond.
Er zijn wel wat addertjes onder het gras. Bij een consumptie van 15 tot 20 gram per portie kunnen consumenten net als bij andere niet geheel verteerbare koolhydraten last krijgen van winderigheid of dunnere ontlasting. Volgens Arla zouden de meeste consumenten bij dagelijks gebruik niet boven de 10 gram uitkomen. Dit betekent wel dat D-tagatose nooit alle suiker in zoete producten kan vervangen. Desalniettemin kan het ingrediënt een bijdrage leveren aan het verlagen van de glycemische index van met kristalsuiker gezoete dranken. Storm lijkt het niet te lopen met dit ingrediënt. Een van de weinige toepassingen is 7-Eleven’s Diet Pepsi Slurpee en Pasco Brand’s Light and Tasty Frozen Juices. In een persbericht op de site www.gaio-tagatose.com valt te lezen dat de productie van tagatose is stopgezet. Reden is de tegenvallende afzet. De bestaande voorraad is voorlopig voldoende om de markt te bedienen.

Isomaltulose
Meer succes lijkt Palatinit, onderdeel van het Duitse Südzucker, te hebben met isomaltulose. Het als ‘Palitinose’ gedoopte suiker wordt via enzymatische omzetting gemaakt van bietsuiker en heeft eveneens een novel food-procedure doorlopen. Het gebruikte enzympreparaat ‘Protaminobacter rubrum’ werd al 20 jaar geleden veilig bevonden. Isomaltulose bestaat net als sucrose uit één glucose- en één fructosemolecuul, maar de chemisch binding is anders. De voedingswaarde van deze disaccharide is gelijk aan kristalsuiker, maar de vertering gaat langzamer.

Dit resulteert in een GI van 32 tegen 70 voor sucrose. Het smaakprofiel lijkt op kristalsuiker, al bedraagt de zoetkracht nog niet de helft. Overigens mag isomaltulose net als tagatose niet als ‘suiker’ gedeclareerd worden. Op de ingrediëntendeclaratie is richtlijn 2000/13/EG en artikel 89 van Verordening (EG) 259/97 van kracht.

Wat pleit in het voordeel van Palatinose is dat er ook in hoge doseringen geen bijwerkingen bekend zijn. Uitgezonderd zijn patiënten met een aan fructose verbonden stofwisselingstoornis. Dit betekent dat het ingrediënt in behoorlijke concentraties aan dranken kan worden toegevoegd. De producent noemt vooral toepassing in sportdranken kansrijk. Bij langdurig zware inspanning voorziet isomaltulose namelijk in een continue glucosebron zonder de bekende snelle pieken en dalen in de bloedsuikerspiegel. Bij gebruik van ‘Palatinose’ tijdens sporten zouden energieniveaus twee keer zo lang, wel twee uur, op peil blijven als bij gewone suiker. Verschillende producenten gebruiken inmiddels isomaltulose in combinatie met snellere suikers en andere functionele ingrediënten in sport- en dieetdranken.

In Nederland heeft 3Action energiemixdranken, een isotone dorstlesser, een spierversterkende eiwitdrank, een geldrink en een energiebiscuit op de markt gezet. Deze bevatten suiker, dextrose (glucose), isomaltulose, fructose en melkbestanddelen. Een Duits voorbeeld is Viva Vital Fitness-water van de Duitse supermarktketen Plus dat bestaat uit water, appelsap, fructose en isomaltulose. In Spanje heeft Danone in mei de melkvruchtendrank Danao geïntroduceerd. Gezoet wordt er met een mix van isomaltulose, aspartaam en acesulfaam-K. Met een aandeel ‘Palatinose’ van 5,5% wordt deze drank in markt gezet met de kreet: ‘Geeft langdurige energie’.

Reageer op dit artikel