artikel

Integriteit vergroten met blockchains

Algemeen

Integriteit vergroten met blockchains

Fairfood verkocht vorig jaar als eerste Nederlandse partij blockchained food. Program-manager Marten van Gils zette daarvoor duizend kokosnoten op de blockchain. De ngo wilde met deze pilot de belofte van blockchains voor duurzaamheid onderzoeken. Die belofte blijkt groot. De kokosnootketen kon radicaal transpant worden gemaakt en de positie van de boer verbeterde. Deze bevindingen smaakten naar meer. Dit artikel is verschenen in VMT 5 van 20 april 2018.

Integriteit is doorgaans een eigenschap die al dan niet aan personen wordt toegekend. Een integer iemand beschikt over intrinsieke betrouwbaarheid en is eerlijk, oprecht en niet omkoopbaar. Maar wat is integer voedsel? Wat maakt voedselketens integer? Hoe bepalen we dat en hoe kunnen blockchains hierbij helpen? Veel voedselketens zijn misleidend, onveilig en oneerlijk – het gaat dan vooral om complexe ketens die hun oorsprong vinden in ontwikkelingslanden. Neem koffie. Veel koffiemerken claimen niet eens dat hun koffie integer is. En als ze dat al doen, wat moet je als consument met een claim als 100 procent eerlijke koffie. Wat betekent die term ‘eerlijk’? Hoe bewijs je dat en hoe vertrouw je degene die de claim maakt? De afgelopen decennia heeft Fairfood vooral gekeken naar de sociale duurzaamheid van supermarkten, voedselmerken en keurmerken. De kernvraag daarbij was of ons voedselsysteem wel een waardig bestaan mogelijk maakt voor de mensen die ons voedsel maken. Met name het werk van keurmerken als Fairtrade en UTZ heeft hier veel verbetering in gebracht. Echter, geen enkel keurmerk garandeert dat er een leefbaar loon of inkomen wordt betaald. Met 148 voedselkeurmerken die elk iets anders claimen, is het duidelijk dat we er met keurmerken alleen niet komen. Als zelfs de meest vooruitstrevende elementen in ons voedselsysteem niet de nodige guaranties bieden, hoe maken we ons voedselsysteem dan integer en klaar voor de toekomst?

Transparantie nodig

Volgens Fairfood begint integriteit bij transparantie. Zonder transparantie in voedselketens kunnen we geen uitspraken doen over de integriteit van die voedselketens. Alleen als er sprake is van transparantie kunnen we claims als ‘eerlijk’ immers op betrouwbaarheid toetsen. Dit is waar de ngo met campagnes, onderzoek en blockchaintechnologie aan werkt. Ze focust vooral op sociaal-economische aspecten en maakt zich zo hard voor een leefbaar inkomen voor de honderden miljoenen kleine boeren en fabrieksarbeiders uit ontwikkelingslanden die aan het begin van onze voedselketens staan. Een leefbaar inkomen wordt in die landen vrijwel nergens betaald.

Blockchains

Leefbaar inkomen is een relatief nieuw maar daarom niet minder belangrijk onderwerp. Geen supermarkt, merk of keurmerk claimt het, dus staan we voor een grote uitdaging en moeten we verder kijken dan onze neus lang is. Daarom kwam Fairfood uit bij blockchains. Die kunnen een belangrijke bijdrage leveren. Het permanente en robuuste karakter van deze decentrale databases maakt ze resistent tegen fraude en misbruik. Intrinsiek betrouwbaar dus. De potentie van blockchains voor traceerbaarheid en het verbeteren van de onderhandelingspositie van boeren toonde Fairfood aan in zijn eerste pilot met kokosnoten (https://www.blockchain. fairfood.nl). Daarna is de ngo verder gegaan in een Ethiopische koffieketen, waar ze een blockchaininterventie ontwierp die de claim ‘eerlijke koffie’ hard maakt. Eerst legde ze de hele koffieketen minutieus bloot om vast te stellen waar het gebruik van blockchains zinvol en mogelijk was. ‘Eerlijkheid’ operationaliseerde ze door een 20 procent premium voor koffieboeren en met de maatstaf dat meer dan 50 procent van wat consumenten voor die koffie betalen in Ethiopië achterblijft. Vervolgens ontwierp ze een model waarin data uit verschillende stappen in de keten op een blockchain gelogd en aan de eerlijkheidscriteria getoetst en zichtbaar gemaakt worden. Op dit moment doorloopt zo’n 60.000 kilo koffie deze blockchain. Of die volgens de blockchain inderdaad eerlijk is, zal snel genoeg blijken.

Geen overkoepelende autoriteit

Fairfood is inmiddels overtuigd van de potentie van blockchain. Want als het aankomt op duurzaamheidsclaims, zit de ware belofte van blockchains hem in de grote afwezige: de overkoepelende autoriteit. Doordat alle betrokken partijen toegang hebben tot de blockchain en er zicht op hebben, kan de macht ontnomen worden van bepaalde partijen die die macht op dit moment nog ernstig misbruiken. Iedereen kijkt mee, inclusief de consument aan het einde van de keten. Blockchains kunnen dus dankzij digitale identificatie transparantie bieden in een enorm vertroebelde keten. Maar er is meer: de smart contracts, de regels die in computercode in de blockchain zijn opgenomen. Ze zijn daarmee autonoom en kunnen processen in de voedselketens op efficiënte wijze automatiseren. Op hun beurt bieden digitale valuta’s de mogelijkheid om waarde op veilige en goedkope wijze via internet te verplaatsen en op te slaan. Tot slot is er de gedistribueerde opslag. Sommige partijen in de toeleveringsketens gebruiken op dit moment verschillende systemen om hun data op te slaan. Gedistribueerde opslag zorgt ervoor dat ze hun data op veilige wijze kunnen opslaan en delen. Inclusiviteit, transparantie en efficiëntie dus. Fairfood is een koploper voor wat betreft de inzet van blockchains voor de verduurzaming van voedselketens. De ngo ziet veel potentie in blockchains. Niet alleen om ketens transparanter en efficiënter te maken, maar ook om de mensen die ons eten maken eerlijker te betalen. Dat vergroot de integriteit van ons voedsel en dat is iets waar Fairfood 100 procent op inzet.

Reageer op dit artikel