artikel

Laag zuurstofgehalte en verhitting in plaats van gif

Algemeen

Bestrijding van ongedierte met behulp van giftige stoffen is al jaren aan de orde van de dag. Deze middelen zijn effectief, maar leiden tot ongezonde residuen en tot resistentie bij insecten. Gelukkig zijn er mens- en milieuvriendelijke, betaalbare alternatieven, zoals controlled of modified atmosphere-technieken en verhitting.

Gifstoffen voor de bestrijding van ongedierte in voedselvoorraden en landbouwgewassen werden begin vorige eeuw aanvankelijk met gejuich ontvangen: ze waren niet alleen effectief, maar ook gemakkelijk in gebruik. Na verloop van tijd kwamen er echter verschillende schadelijke bijwerkingen naar voren. Zo leidde behandeling met fosforwaterstof tot resistentie bij insecten, waardoor een steeds hogere dosis nodig was voor een goed resultaat. Inademing van het gas methylbromide kan dodelijk zijn en de residuen die achterblijven kunnen kanker veroorzaken. De stof tast bovendien de ozonlaag aan.

In navolging van het Montréal Protocol aangaande ozonaantastende stoffen is methylbromide voor de meeste toepassingen in voedingsindustrie en landbouw sinds 1 januari 2005 verboden in geïndustrialiseerde landen en vanaf 2015 ook in ontwikkelingslanden. Voor specialist in milieuvriendelijke ongediertebestrijding EcO2 was dit aanleiding om samen met het ministerie van VROM en onderzoeksinstituut TNO technieken te (her)ontwikkelen die het gebruik van gifstoffen overbodig maken.

Controlled atmosphere
De controlled atmosphere-techniek, ook wel laag-zuurstofmethode genoemd, ontdoet uiteenlopende grondstoffen, waaronder specerijen, granen en cacaobonen, op milieuvriendelijke wijze van de cacaomot en andere insecten. De methode wordt ook preventief ingezet en behalve in de voedingsmiddelsector toegepast op kunst, archieven en antiek. ‘Controlled atmosphere’ heeft geen invloed op de productkwaliteit en is daardoor ook geschikt voor de behandeling van gereed product.

De techniek is bovendien bruikbaar voor biologische levensmiddelen omdat hij voldoet aan richtlijnen voor biologische productie, bijvoorbeeld Skal en Ecocert. Een leuke bijkomstigheid is dat de methode de kiemkracht van zaden versterkt.
De behandeling vindt plaats in luchtdichte, zuurstofarme klimaatkamers op centrale plaatsen in Nederland en België. Het proces wordt van begin tot eind nauwkeurig bewaakt, waarbij ook gelet wordt op temperatuur en luchtvochtigheid. Per keer kunnen grote hoeveelheden grondstof worden behandeld. Zo neemt één klimaatkamer gemiddeld 120 ton cacao voor zijn rekening. Een behandeling duurt drie tot tien dagen, afhankelijk van product en insectensoort. Na afloop zijn niet alleen de levende insecten afgedood, maar ook de larven en eitjes.

Is het niet mogelijk grondstoffen naar de klimaatkamers te brengen, dan worden deze op locatie behandeld. Het betreft dan vooral agrarische bulkgoederen als granen en rijst, die worden aangevoerd per schip (lichters) of zijn opgeslagen in silo’s. De te behandelen objecten worden luchtdicht ingepakt en aangesloten op een mobiele installatie, die zorgt voor een laag zuurstofregime in scheepsruim of silo. Ook hier worden de luchtvochtigheid en temperatuur nauwkeurig bewaakt en zonodig bijgestuurd.

Hitte
De hittebehandeling wordt behalve in de voedingsbranche toegepast bij de bestrijding van ongedierte in monumentale gebouwen en verpakkingshout. De methode biedt een goed alternatief voor behandeling met methylbromide en is voor de voedingsbranche en verpakkingshout ook preventief toepasbaar.

Bij de hittebehandeling worden de aanwezige insecten en hun larven en eitjes afgedood door een geleidelijke temperatuursverhoging tot maximaal 55°C. Dit gebeurt met mobiele verwarmingsinstallaties op de betreffende locatie. Tijdens de behandeling wordt de luchtvochtigheid nauwkeurig bewaakt en zonodig bijgestuurd om eventuele schade aan constructiedelen te voorkomen. Temperatuurgevoelige apparatuur wordt geïsoleerd. De behandeling duurt ongeveer 36 uur en vindt, om het productieproces niet te verstoren, plaats in het weekeinde.

Modified atmosphere
De modified atmosphere-techniek is speciaal ontwikkeld voor de bestrijding van knaagdieren als muizen en ratten. Knaagdieren verspreiden niet alleen ziekten, maar kunnen ook schade veroorzaken doordat ze knagen aan verpakkings- en isolatiemateriaal, leidingen en kabels. Met de modified atmosphere-techniek kan de knaagdierpopulatie in een keer worden teruggebracht tot nul, zonder risico op resistentie bij de dieren of schade aan product en apparatuur.

Bij de modified atmosphere-techniek worden de ruimten waarin de muizen en/of ratten zich bevinden eerst hermetisch afgesloten. Daarna wordt een inert gas met zeer hoge snelheid in de te behandelen ruimte gebracht. Dit onttrekt zuurstof aan de ruimte, waardoor alle muizen en ratten worden gedood. De behandeling duurt een dag en vindt meestal plaats in het weekeinde. De modified atmosphere-methode wordt ook toegepast in combinatie met de hittebehandeling, om insecten en muizen op locatie gelijktijdig af te doden.

Zowel de controlled atmosphere-techniek, de hittebehandeling als de modified atmosphere-techniek zijn iets duurder dan gangbare toxische bestrijdingsmethoden. Verdere optimalisatie van de methoden zal leiden tot een nog meer concurrerende prijs. Volgens EcO2 wegen de mens- en milieuvoordelen er nu al tegenop.

Reageer op dit artikel