nieuws

Wanneer mag er ‘natuurlijk’ of ‘van nature’ op een voedingsmiddel staan?

Wetgeving & Toezicht

Wanneer mag er ‘natuurlijk’ of ‘van nature’ op een voedingsmiddel staan?

Consumenten die op zoek zijn naar gezonde voedingsmiddelen voelen zich vaak aangetrokken tot natuurlijke producten. Maar wat is ‘natuurlijk’ eigenlijk? Hoe en wanneer je deze term mag gebruiken als producent, lees je in dit artikel.

Aan het begrip ‘natuurlijk’ worden verschillende interpretaties toegedicht, waaronder onbewerkte voedingsmiddelen, voedingsmiddelen zonder chemische stoffen en biologische voedingsmiddelen. Binnen de Europese levensmiddelenwetgeving is er echter geen geharmoniseerde definitie van het begrip ‘natuurlijke levensmiddelen’.

Verspreide regelgeving

Voedingsmiddelenproducenten zijn voor het gebruik van deze term daarom aangewezen op de algemene bepalingen voor de verstrekking van voedselinformatie. Daarnaast kunnen voedingsmiddelenproducenten hun voordeel doen met de voedingsclaim ’van nature’ of ‘natuurlijk’ wanneer deze van toepassing is. Ook kunnen zij aansluiting zoeken bij specifieke Europese wetgeving, waarin het begrip ‘natuurlijk’ onder bepaalde voorwaarden aan specifieke producten wordt toegeschreven. Deze bijdrage laat zien in welke situaties het begrip ‘natuurlijk’ binnen het Europese kader gebruikt kan worden.

Niet misleidend

Het belangrijkste uitgangspunt van de Europese levensmiddelenwetgeving luidt dat voedselinformatie niet misleidend mag zijn. Dit ziet met name op de aard, identiteit en samenstelling van het product. Het is bijvoorbeeld verboden te suggereren dat een levensmiddel bijzondere kenmer­ken vertoont terwijl alle soortgelijke levensmiddelen dezelfde kenmerken bezitten. Bepaalde additieven zoals zoetstoffen of voedingszuren kunnen bijvoorbeeld zijn verkregen uit natuurlijke bron, terwijl de EU Additieven Verordening geen onderscheid maakt tussen ‘natuurlijk’ en ‘kunstmatig’. Het kan daarom misleidend zijn wanneer er vervolgens wordt geclaimd dat een voedingsmiddel enkel natuurlijke conserveermiddelen bevat. De industrie lijkt hiervoor een oplossing te hebben gevonden door de beruchte E-nummers (bijvoorbeeld E250 voor natriumnitraat) te vervangen door een omschrijving van een natuurlijke stof met eenzelfde technische functie. Een voorbeeld hiervan is de declaratie van snijbiet in de ingrediëntenlijst, wat eenzelfde conserverend effect heeft als natriumnitraat.

Voedingsclaim ‘van nature’

Wanneer een voedingsmiddel van nature voldoet aan de voorwaarden voor het gebruik van een voedingsclaim volgens de EU Claimsverordening, mogen de woorden ‘van nature’ of ‘natuurlijk’ in de claim worden opgenomen. De claim ‘van nature eiwitrijk’ kan bijvoorbeeld worden gebruikt wanneer ten minste 20% van de energetische waarde van het betreffende voedingsmiddel wordt geleverd door van nature aanwezige eiwitten. Een ander voorbeeld betreft de claim ‘van nature vezelrijk’, die is toegestaan wanneer het product ten minste 6 g vezels bevat per 100 g product. De claims onder de EU Claimsverordening zien op de eindproducten zoals aan de consument gepresenteerd. Hoewel ook business-to-business leveranciers dergelijke claims aan hun producten kunnen verbinden, is het belangrijk dat zij daarbij het voorbehoud maken dat deze claims enkel op het eindproduct zijn toegestaan wanneer de samenstelling daarvan dit toelaat.

Aroma’s

Het begrip ‘natuurlijk’ komt ook als zodanig voor in de EU Aromaverordening. Indien het begrip ter aanduiding van een aroma wordt gebruikt, dienen de aromatiserende componenten volledig van natuurlijke oorsprong te zijn. Desalniettemin kan de aanduiding ‘’natuurlijk aroma’ ook worden gebruikt wanneer de aromatiserende component afkomstig is van verschillende uitgangsmaterialen en wanneer een vermelding van de uitgangsmaterialen de geur of smaak ervan niet adequaat zou weergeven. Dit is bijvoorbeeld het geval voor een umami aromatiserend preparaat op basis van fermentatie met natuurlijke uitgangsmaterialen.

Natuurlijke kauwgum

Een Nederlandse zaak voor de Reclame Code Commissie (RCC) vorig jaar heeft laten zien dat het begrip ‘natuurlijk’ in de EU Aromaverordening ook analoog toegepast kan worden. Dat houdt in dat de strekking van een regel voor gebied A wordt toegepast op gebied B. De onderhavige claim betrof de reclame-uiting dat BenBits kauwgum 100% natuurlijk is. Een concurrent van BenBits achtte het echter hoogst onaannemelijk dat alle ingrediënten van de kauwgum natuurlijk zouden zijn. De RCC sloot in haar uitspraak aan bij de verwachtingen die een gemiddeld geïnformeerde, omzichtige en oplettende consument mag hebben. Volgens de RCC zal de consument verwachten dat het begrip ‘natuurlijk’ zowel de ingrediënten als op het productieproces betreft. BenBits kon echter niet aantonen dat xylitol als hoofdingrediënt van het product bereid was volgens een van de traditionele productieprocessen zoals bedoeld in de EU Aromaverordening, waaronder fermenteren. De RCC achtte de claim ‘100% natuurlijk’ dan ook misleidend. Het is daarom opmerkelijk dat een soortgelijke reclame nu opnieuw te zien is (zie afbeelding bij dit artikel).

ISO standaard

Sinds kort is er ook een ISO standaard met definities en technische criteria voor voedselingrediënten om als natuurlijk te worden beschouwd. Deze standaard is bedoeld voor het creëren van een gelijk speelveld en eerlijke handelspraktijken op business-to-business niveau. Om als natuurlijk te kwalificeren moet volgens deze ISO standaard aan een aantal cumulatieve voorwaarden worden voldaan. Ten eerste moeten zij bestaan uit één of meer van de volgende bestanddelen: planten, algen, schimmels, dieren, micro-organismen, minerale afzettingen of zeewater. Ten tweede moeten zij zijn verkregen op basis van specifieke productiemethoden zoals fysiologische, enzymatische of microbiologische verwerking. Wanneer deze technieken niet beschikbaar zijn, mogen ook andere technieken worden toegepast, mits de samenstelling en structuur van het levensmiddel (‘constituent component’) hierdoor niet wordt gewijzigd. De ISO standaard bevat een handige beslisboom om deze stappen te doorlopen.

Richtlijnen lidstaten

Tot slot duiden ook nationale richtlijnen op het niveau van de lidstaten het gebruik van het begrip ‘natuurlijk’. In Groot-Brittannië heeft de UK Food Standard Agency richtlijnen geformuleerd voor het gebruik van het begrip ‘natuurlijk’ in het algemeen; in Frankrijk heeft het Directoraat-Generaal Mededinging richtlijnen gepubliceerd die specifiek zien op zuivelproducten.

Naast relevante Europese levensmiddelenwetgeving en nationale jurisprudentie worden deze richtlijnen onder de aandacht gebracht tijdens de sessie   ‘Natural versus functional foods’ tijdens het VMT Food Law Event op 21 Juni 2018. Meer informatie volgt binnenkort via deze link.

Auteurs: Karin Verzijden en Jasmin Buijs van Axon Advocaten. Axon is Kennispartner van VMT.

Reageer op dit artikel