artikel

Minerale Oliën zijn hoofdpijndossier voedingsindustrie

Technologie & Techniek

Minerale Oliën zijn hoofdpijndossier voedingsindustrie

Wat zijn de beste analysemethoden om minerale oliën te detecteren en hoe schadelijk zijn MOAH en MOSH eigenlijk? Een eenduidig antwoord hierop is bijna niet te geven.

“Ik ben blij dat Foodwatch minerale oliën heeft gemeten. Dat wordt te weinig  gedaan”, zei wetenschapper Ulphard Thoden van Velzen tijdens het Food Future Event.

In het najaar van 2015 bracht Foodwatch naar buiten dat veel pasta’s, rijst, cornflakes en andere voedingsmiddelen besmet zijn met resten van minerale oliën. Uit onderzoek van de consumentenorganisatie bleek dat 51% van de 120 producten gekocht in winkels in Nederland, Duitsland en Frankrijk aromatische koolwaterstoffen uit minerale oliën bevatten (MOAH). Bron van besmetting waren volgens foodwatch verpakkingen van gerecycled papier.

Koolwaterstoffen  

Een jaar later testte Foodwatch huismerkproducten van Albert Heijn, Lidl, Aldi en Jumbo en vond daarin naast MOAH ook MOSH verzadigde koolwaterstoffen uit minerale oliën. Afgelopen zomer haalde Foodwatch via Facebook uit naar Kraft-Heinz: de fabrikant zou weigeren minerale oliën uit zijn verpakkingen Brinta en Dora Honig te halen. Niet veel later kondigde Kraft-Heinz aan over te stappen op een verpakking met beschermende binnenlaag.

Inmiddels staan minerale oliën hoog op de agenda van voedingsbedrijven en retail, maar wat ze er mee aan moeten is ze nog niet duidelijk. Hoe giftig zijn die kleine hoeveelheden mineralen oliën nu eigenlijk? Hoe meet je MOSH en MOAH? En hoe kunnen ze in het product komen? 

MOSH en MOAH

Ook na tientallen jaren van onderzoek valt geen zinnig antwoord te geven op de vraaghoe gevaarlijk MOSH en MOAH precies zijn. “MOSH hoopt zich op in het menselijk lichaam en van MOAH zijn er enkele carcinogeen. Kortom, we weten het niet”, reageert Ulphard Thoden van Velzen van Wageningen UR.  Wat het lastig maakt, is dat er geen drempelwaarde is ingevuld waarboven de identiteit en toxicologie van alle migranten bekend moet zijn, vertelt de chemicus. 

EFSA stelde in 2012 dat er wel enige reden is tot zorg, maar vond een nieuwe normstelling niet nodig. Ook in Nederland ontbreekt een norm. Foodwatch oefent wel druk uit op de regering om met een normstelling te komen.  Wel staat er in de Nederlandse Warenwet dat de totale migratiewaarde onder de 60 milligram per kilogram product blijven. “Van de 36 producten in Nederlandse winkels die foodwatch onderzocht, voldeden 35 hieraan”, vertelt de Wageningse wetenschapper.

Oud papier

In 2009 werd al ontdekt dat oud papier een belangrijke bron is van minerale oliën. Hoewel het gaat om lage concentraties, mag je je best een beetje zorgen maken over wat er in oud papier zit, vindt Thoden van Velzen. Omdat het ophalen hiervan gebeurt via een gesloten systeem kunnen allerlei ongewenste stoffen zich gemakkelijk opstapelen. “Omdat er geen ontinkting plaatsvindt, blijven stoffen zoals minerale oliën in het papier zitten. Ze kunnen vervolgens in verpakkingen terecht komen.” Ook karton uit Azië bevat veel verboden inkten, geeft hij aan. Het gebruiken van nieuwe vezels in verpakkingen in plaats van gerecyclede biedt volgens hem lang niet altijd een oplossing. Migratie verloopt dan via de gasfase: vanuit de omgeving, omverpakking en verpakking zo het levensmiddel in. “Minerale oliën lossen liever op in voeding dan in de verpakking. Zeker als het voedingsmiddel een beetje vettig is.”

CEN

Er zijn diverse analysemethodes om MOSH of MOAH te meten, waarvan die van het Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) zo’n beetje geldt als de standaard. “Maar ook de NVWA, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit is bezig een methode te ontwikkelen”, zegt Marcel de Vreeze, senior standardizationconsultant van het Nederlands Normalisatie Instituut NEN. Een methode die hij er graag uitlicht, is de Europese CEN-norm (EN 16995:2017) die binnenkort beschikbaar is. Aanleiding voor de ontwikkeling van deze norm was een partij vervuilde zonnebloemolie uit Oekraïne.

Na tests bleek in de partij 4 tot 197 mg/kg MOSH te zitten en 2 tot 51 mg/ kg MOAH. Voordeel van de methode is dat ze ook lage gehaltes minerale oliën kan detecteren. Nadeel is dat er geen bewijs is dat CEN toe te passen is op andere producten dan plantaardige olie, mayonaise en margarine. Ook valt niet te bepalen wat de herkomst van de MOSH en MOAH is. “Daarnaast is het niet mogelijk om met CEN het verschil te zien tussen MOSH en MOAH en andere componenten. We noemen dit false positive”, zegt De Vreeze.

Hij toont een chromatogram waarin een duidelijke piek zichtbaar is. Dit kan duiden op minerale oliën, maar dat hoe­ niet. “Zo’n piek hoe­ dus niet te betekenen dat een product MOSH of MOAH bevat. Bij verkeerde interpretatie kan dit dus wel leiden tot een overschatting van de hoeveelheid minerale oliën”, geeft­ de Vreeze aan. Hij raadt aan bij twijfel een andere analysetechniek te gebruiken.

 

Beperkingen analysemethoden

De huidige analysemethoden hebben allemaal een beperking, constateert de consultant. Hij vraagt zich af of er niet één analysemethode moet komen voor minerale oliën. “Laten we samen een methode ontwikkelen en die valideren.” Ook de voedingsindustrie bij monde van de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) steunt het streven om een bruikbare meetmethode op te stellen.  

Om aan te geven dat zo’n meetmethode hard nodig is, wijst Geert de Rooij van de FNLI graag op de inconsequenties van  het foodwatchonderzoek uit 2015. Daarin staat dat er in een pak Uncle Ben’s rijst 2,4 mg/kg MOSH zit, terwijl het Duitse pak rijst van Uncle Ben’s 0,9 mg/kg bevat. “Waarom is die Nederlandse waarde zo groot? Het gaat om hetzelfde product, dezelfde verpakking en hetzelfde merk. En Foodwatch wil zijn laboratoria of analysemethode niet onthullen.”

Oplossingsroutes

Van alle oplossingsroutes om de migratie van minerale oliën tegen te gaan, verwacht Ulphard Thoden van Velzen het meest van het gebruik van adsorptiemiddelen: dit heeft vrijwel direct effect. Ook het gebruik van barrières sorteert in 50-90% van de gevallen direct effect. Verder ontwikkelt de FNLI nog een toolkit voor risicoclassificatie: waar zitten de risico’s en wat kan het bedrijf het beste doen?  Intussen gaat het onderzoek naar MOSH en MOAH door. het Top Instituut Food & Nutrition (TIFN), het Kennis Instituut Duurzaam Verpakken en TNO gaan er de komende jaren onderzoek naar verrichten. Ook de overheid is onderzoek begonnen waarvan de resultaten nog dit jaar of in 2018 bekend worden. 

Reageer op dit artikel