artikel

Experimenteren met blockchain

Algemeen

Experimenteren met blockchain

Najaar 2016 bevond de blockchaintechnologie zich in de voedingsmiddelenindustrie zich nog in de kinderschoenen. Twee jaar later is de beweging richting pubertijd ingezet. Steeds meer bedrijven experimenteren met blockchain. Met als meest in het oog springend voorbeeld de keten voor sinaasappelsap die Albert Heijn (AH) samen met haar partners transparanter maakt. Pubertijd moet uiteindelijk leiden naar volwassenheid. Is de definitieve doorbraak van blockchain nu echt nabij? Dit artikel is verschenen in VMT 15 van 14 december 2018.

Evert-Jan Verschuren is even op bezoek in Nederland, bij Verstegen Spices & Sauces’ hoofdkantoor in Rotterdam. Eerder werkte hij op de Rotterdamse inkoopafdeling totdat hij voor de liefde naar Indonesië vertrok. Dat kwam Verstegen niet eens slecht uit: zo kan hij mooi als schakel, een wakend oog, tussen Nederland en Indonesië (waar het bedrijf veel van zijn specerijen koopt) fungeren.

Nootmuskaat

Waar veel van Verschurens tijd aan opgaat, is het lokaal handen en voeten geven van Verstegens blockchainproject in Indonesië. Samen met partner Fairfood zette het Rotterdamse bedrijf nootmuskaat in de blockchain. Het doel van het op 13 oktober – tijdens World Food Day gepresenteerde project – is de positie van de boeren in de keten te verbeteren: door de blockchain krijgen ze toegang tot informatie over prijsafspraken en daarmee een betere informatiepositie. Consumenten kunnen het hele proces van ‘boom tot bord’ volgen via een QR-code: ze krijgen bijvoorbeeld inzicht in de herkomst van hun nootmuskaat en welke reis die aflegt. Experimenteren met blockchain vormt voor Verstegen een logische, volgende stap in de verduurzaming: de technologie helpt met het transparant maken hiervan. Verschuren: “Als je als bedrijf je keten niet goed in kaart hebt, is blockchain niet het toverwoord om de keten ineens transparant te maken. Blockchain is slechts het middel om transparantie te tonen.”

Experimenteerfase

Meerdere partijen in de voedselketen experimenteren met blockchain. AH (zie kader verderop in dit artikel) en partners zijn bezig met blockchain in de sinaasappelketen, certificeerder DNV GL zet certificaten in de blockchain en IBM lanceerde ‘IBM Trust’: hiermee is via de blockchain voedsel door de keten te volgen. Onder andere Nestlé en Unilever sloten zich bij dit initiatief aan. Dat blockchain niet voor iedere bedrijf werkt, toont Tony’s Chocolonely. Na een proefperiode besloot het hippe chocoladebedrijf hier niet mee verder te gaan: blockchain biedt geen toegevoegde waarde aan het bestaande ‘Beantracker’-systeem.

Foto1_Jacob BoersmaBlockchain bevindt zich dus nog volop in de experimenteerfase. Blockchainexpert Jacob Boersma van Deloitte had meer verwacht. “Het is allemaal nog erg kleinschalig.” Toch zien bedrijven de potentie van de technologie weet hij, maar het optuigen van zo’n IT-netwerk is niet makkelijk. Mensen moeten de technologie nog onder de knie krijgen. Om die reden ‘oefenen’ partijen in de bekende cirkels in besloten (‘private’) blockchainpilots waardoor er veel versnippering ontstaat. Boersma ziet bijvoorbeeld startups die dure wijnen in de blockchain zetten, hetzelfde gebeurt met oude whisky’s. “Dat geeft zekerheid aan afnemers die hieraan veel geld uitgeven – dat er niet mee geknoeid is.”

Juist door het vastleggen van data in een gedeelde database zijn deze daarna niet meer te veranderen en wordt fraude voorkomen. Voor grensoverschrijdende transporten biedt het uitwisselen van documenten via de blockchain uitkomst, vertelt Boersma. “Door de Brexit is er straks veel documentatie nodig. Je werkt met meerdere partijen die documenten moeten inzien. Alle handelingen, tot en met de laatste versie van het document, maakt de blockchain transparant.”

Grootschalige samenwerking

Voedingsmiddelenbedrijven experimenteren met kleine stukjes van de keten. Maar hoe zorg je nu dat hele keten – van boer tot consument – inzichtelijk wordt? Met besloten, private ketens lijkt dat niet te lukken. Het systeem moet op z’n kop, weet Boersma. De eerste stap is om in kaart te brengen welke ketens gebaat zijn bij decentraal werken. Dat zijn vaak lange complexe ketens met veel kleine spelers. “Je moet wel uitkijken blockchain als oplossing te gebruiken terwijl er geen probleem is. Voor bedrijven die van zichzelf toch al transparant zijn over hun ketens is dit geen noodzaak.” Boersma signaleert dat bedrijven soms bang zijn om data te delen, de controle uit handen te geven. Want zullen andere supermarkten zich ook willen aansluiten bij de sinaasappelsapketen van AH?

“De vraag is in hoeverre de retailers gegevens kunnen inzien en hoe het beheer van de blockchain is ingericht.” Bij een private blockchain heb je toch te maken met één dominante partij, de initiatiefnemer. Boersma ziet daarom in het ideale geval het liefst anonieme publieke blockchains ontstaan. “Dan moet je wel in grote consortia alle afspraken goed vastleggen. Haal daarnaast alle prikkels weg om als bedrijf jezelf te promoten. Stel dat alle supermarkten in de blockchain zitten, laat ze dan niet hun eigen producten valideren.” Boersma hoopt dat er in de toekomst een beperkt aantal blockchainstandaarden ontstaat, in plaats van een wildgroei aan initiatieven: “Schaal is echt nodig.”

Afspraken data delen

Supply Chain Information Management (SIM) zit diep in de blockchainwereld. Het bedrijf ontwikkelde onder andere het blockchainsysteem voor AH’s houdbare sinaasappelsapketen. “We hebben dit systeem in vijf maanden gebouwd en het werkt goed. Dat het om blockchain gaat maakt niet uit. Het had ook een andere technologie kunnen zijn. Blockchain is een middel om een probleem op te lossen”, zegt SIMdirecteur Leontien Hasselman-Plugge.

Foto2_Leontien Hasselman PluggeNiet alleen is SIM aan de slag voor AH, ook voor een andere Nederlandse retailer ontwikkelt ze een blockchain voor verse en bevroren tilapia uit Indonesië. Over een half jaar moet deze klaar zijn. “De retailer wil hiermee een verhaal vertellen: in deze vis zit geen antibiotica wat wel vaak wordt beweerd.” Voedingsmiddelenbedrijven hebben uiteindelijk het meeste voordeel van blockchain: ze zitten dichter bij de bron en kunnen bewijs opvragen voor duurzame productie. “Dit bewijs komt dan in de blockchain, waardoor ze een ‘premium’ – extra geld – kunnen vragen voor hun product.” Hoe meer partijen meedoen in de blockchain, hoe positiever de impact op boeren kan zijn: “In de sinaasappelsapketen van AH zit de Braziliaanse handelaar Louis Dreyfus Company (LDC). Maar er zijn nog twee andere grote handelaren die we er graag bij zouden hebben. Gedrieën hebben ze zo’n tachtig tot negentig procent van de Braziliaanse sinaasappelmarkt in handen. Als je nog betere omstandigheden en prijzen wil garanderen voor Braziliaanse boeren dan moet je de blockchain uitbreiden.”

SIM zit daarom aan tafel bij The Consumer Goods Forum (CGF, een netwerkorganisatie voor retailers en fabrikanten) in de Endto- End Value Chainpilot om te praten over het aan elkaar linken van de verschillende blockchains. “Data delen wordt zo gemakkelijker. In de keten moeten al die blockchains gaan ‘communiceren’.” Vooral over het delen van data zijn volgens Hasselman- Plugge goede afspraken nodig. Welke data delen en welke niet, bijvoorbeeld. “Een ketenpartner kan besluiten een deel van zijn certificaat te delen, maar niet zijn auditrapport. Maar bij een recall of problemen met arbeidsomstandigheden vervalt die afspraak. Dit kan je zo afspreken. De blockchain is hier geschikt voor.”

Blockchain in nootmuskaatketen

Verstegen is open over de blockchain: deze is publiek (open) in plaats van privaat. Ook de kostenverdeling in de keten, hoeveel verdient iedere ketenpartij, is vanaf januari – deze maand begint de nootmuskaatoogst – te volgen. Consumenten kunnen via een QR-code het proces nalopen, ook hoeveel de boer aan de nootmuskaat verdient. “Dat gaan we inzichtelijk maken in de blockchain”, vertelt directeur duurzaamheid Marianne van Keep. “Nee, wat de supermarkt eraan overhoudt, komt er niet in.” De Indonesische agrariër krijgt met de blockchain ook invloed. “Hij kan met een sms bevestigen dat de prijs van de nootmuskaat klopt en dat hij hiermee akkoord is. Het tekstbericht leg je uiteindelijk vast in de blockchain.”

Aan de pilot van Fairfood en Verstegen doen zo’n 40 tot 50 boeren mee. Hun dagopbrengst van gemiddeld tussen de 20 en 100 kilogram verse nootmuskaat komt in de blockchain. “Je weet welke boer wat levert. Helaas kun je niet de opbrengst van iedere individuele boer apart houden.” Ook de andere stappen, zoals het drogen van de nootmuskaat, wat binnen 24 uur na de oogst moet gebeuren om alfatoxinevorming tegen te gaan, komt in de blockchain. Met blockchain waagt Verstegen een sprong in het diepe. Van Keep: “We zien wel wat we gedurende het traject tegenkomen.” Een volgende stap is om de 100.000 Indonesische peperboeren van het SpiceUpconsortium met acht Nederlandse en acht Indonesische partners in de blockchain te zetten. Het project, waarvan Verstegen de trekker is, stelt (geo-)informatie beschikbaar aan boeren om hun productie en leefomstandigheden te verbeteren.

Foto9_blockchain
Met blockchaintechnologie is voedsel in de hele keten tot aan de consument te volgen. 

Blockchain heeft toekomst

De toekomst voor blockchain ziet er zonnig uit, menen de deskundigen. “Natuurlijk is iedere nieuwe technologie relatief duur, maar in 2019 en 2020 dalen de prijzen door verdere doorontwikkeling”, verzekert Hasselman-Plugge. Boersma verwacht dan ook dat de experimenten zich volgend jaar verder uitbreiden: “In 2020 en 2021 verschijnen de eerste grote pilots.”

De uitdagingen liggen niet zozeer in de technologie, maar vooral op het menselijke vlak. “Je moet elkaar vertrouwen daar draait het om”, zegt Hasselman-Plugge. Door een toenemend aantal actoren in de keten verwacht ze dat bedrijven steeds dieper de keten induiken om informatie te halen bij bijvoorbeeld kleinere boeren. Het kan lastig zijn om hen het belang van data delen duidelijk te maken. Verstegen weet dit maar al te goed. Toch gaat het bedrijf geen uitdaging uit de weg. Na Indonesië, dat Verstegen door en door kent, zijn de kruiden- en specerijenketens van herkomstland India de volgende die op de blockchain belanden. “De boeren staan bij ons echt voorop”, zegt Van Keep stellig. “Toen ik hier zeventien jaar geleden begon, zei een handelaar tegen me: ‘Je moet een boer niet wijzer maken dan hij is’. Van oudsher zijn er belangen waardoor informatie niet vrijelijk heen en weer kan gaan. Gelukkig veranderen de tijden. Dergelijke handelaren bestaan niet meer. We gaan naar een andere samenleving toe. Zit je hier over vijf jaar weer, dan hangt de hele wereld van blockchain aan elkaar.”

Reageer op dit artikel