artikel

Weet wat je meet

Algemeen

De nachtmerrie van iedere kwaliteitsmanager is dat hij tijdens de meest hectische periode van het jaar geconfronteerd wordt met een onverwachte vervuiling. Was die te voorkomen geweest? Hadden we het kunnen zien aankomen? Om beter te zijn voorbereid op dergelijke incidenten, heeft TNO een innovatief systeem ontwikkeld waarmee bedrijfspecifieke risico’s in kaart kunnen worden gebracht.

De levensmiddelenindustrie is verantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid van de door haar geproduceerde levensmiddelen. Om deze eisen te kunnen waarborgen en incidenten te voorkomen, moet de industrie minimaal voldoen aan de wettelijke richtlijnen.

Die verantwoordelijkheid is alleen maar toegenomen, omdat stakeholders, partners, afnemers en de overheid hoge eisen stellen. Het is voor de industrie en maatschappij van groot belang om herstelacties ten gevolge van incidenten te voorkomen, vanwege de mogelijke economische schade, reputatieschade en gezondheidsschade, die hierdoor wordt veroorzaakt. Gericht preventief risicomanagement is dan ook essentieel voor een bedrijf om op dergelijke bedreigingen te kunnen anticiperen.

Binnen eigen muren
Het speelveld van preventief risicomanagement is de productieketen van grond tot mond, van ingrediënten tot en met de voedselcontactmaterialen. Deze keten wordt door de toenemende globalisering steeds complexer en minder inzichtelijk. Naast de mogelijke bedreigingen vanuit de keten, kunnen bedreigingen ook binnen de eigen muren ontstaan. Wat zijn bijvoorbeeld de gevolgen van aanpassingen van het eigen productieproces, het gebruik van een nieuwe verpakking of de introductie van een nieuw ingrediënt?

Hoewel de economische voordelen zichtbaar zijn, kunnen er voor het uiteindelijke product onvoorziene consequenties zijn. Aanpassing van procescondities kan bijvoorbeeld leiden tot versnelling van het productieproces, maar ook tot de vorming van eventuele verontreinigingen. Een nieuw ingrediënt kan eventueel de kostprijs drukken, maar is mogelijk niet inert en kan in reactie met andere ingrediënten leiden tot contaminaties (vergelijkbaar met de vorming van benzeen uit de reactie tussen het conserveermiddel benzoëzuur en vitamine C).

Specifieke risicomanagementinformatie
De grote hoeveelheid aan beschikbare informatie op onder meer het internet zorgt ervoor dat preventief risicomanagement een arbeidsintensieve activiteit is. Dit geldt vooral voor bedrijven die een breed scala aan producten hebben en afhankelijk zijn van een brede en lange toeleverende keten. Om relevante kennis te filteren uit de groeiende stroom van informatie die wetenschap en media jaarlijks genereren, heeft TNO een innovatief systeem ontwikkeld dat voor bedrijven specifieke risicomanagementinformatie kan leveren.

Het Emerging Risk Identification System (ERIS) van TNO is een informatiesysteem dat in staat is grote hoeveelheden data te verwerken en hieruit relevante aanwijzingen voor mogelijke gevaren rond alle aspecten van de productieketen te filteren. De kracht van ERIS is het vroegtijdig verbanden leggen tussen wetenschappelijke en bedrijfspecifieke informatie.

Deze informatie kan worden verkregen door het definiëren van bedrijfspecifieke zoekvragen, waarbinnen gegevens rond processen, materialen, ingrediënten, gevaren (chemisch en microbieel) en gezondheidseffecten op elke gewenste wijze aan elkaar gekoppeld kunnen worden. Een dergelijke vraag kan variëren van de screening van de risico’s rond de introductie van een nieuw ingrediënt of verpakkingsmateriaal, tot het volledig doorlichten van alle facetten van het productieproces om de bestaande HACCP-systemen te valideren of aan te vullen.

Altijd up-to-date
Het fundament van ERIS bestaat uit de combinatie van geavanceerde zoektechnologieën, up-to-date wetenschappelijke kennis rond voedselveiligheid en het gebruik van relevante databronnen. De databronnen die dienen als input voor ERIS zijn databases van wetenschappelijke artikelen op het gebied van toxicologie, microbiologie en foodprocessing, aangevuld met internetinformatie op het gebied van voedselveiligheid. Deze informatie wordt regelmatig geactualiseerd, zodat altijd up-to-date informatie beschikbaar is. De door TNO ingezette databronnen kunnen desgewenst worden aangevuld met specifieke bedrijfsinformatie, zoals lijsten van ingrediënten en verpakkingen, onderzoeksrapporten, inkoopspecificaties en HACCP-plannen, zodat voor het bedrijf meer relevante informatie kan worden gevonden.

Het resultaat dat met behulp van ERIS wordt gegenereerd, is een overzicht van mogelijke bedreigingen met verwijzing naar de (wetenschappelijke) bron. Door het feit dat er alleen relevante broninformatie wordt gebruikt en geavanceerde zoekstrategieën worden toegepast, levert ERIS informatie met een hoge relevantiedichtheid en wordt veel non-informatie gefilterd. Het trechteren en filteren van informatie met ERIS is schematisch in onderstaande figuur weergegeven.

Zoekvragen
Een typische vraag die bij bedrijven speelt is “Welke gevaren zijn te relateren aan de lijst van ingrediënten die ik inkoop?” Deze vraag kan met behulp van ERIS als volgt worden opgepakt. In de Food Safety Knowledge Base van TNO zijn de belangrijke chemische en microbiële voedselveiligheidsgevaren, die door food safety experts van TNO zijn geïdentificeerd, vastgelegd. Deze informatie wordt gebruikt als input voor een zoekvraag aan het systeem. Vervolgens wordt naar elke mogelijke relatie gezocht tussen de bekende gevaren en de door het bedrijf aangeleverde ingrediënten.

Voor de nog niet bij naam bekende mogelijke gevaren is een andere strategie ontwikkeld. Een opkomend gevaar begint vaak met slechts één of enkele publicaties ergens aanwezig in de databronnen. Om deze spreekwoordelijke naalden in de hooiberg te vinden worden geavanceerde zoektechnologieën toegepast, gerelateerd aan de grammatica van de taal. Hierbij wordt gebruikgemaakt van woorden in de omgeving van dit nog onbekende gevaar en kan vanuit de context bepaalde informatie als gevaar worden geïdentificeerd. Door gebruik te maken van beide strategieën is het mogelijk om zowel bekende als nog onbekende mogelijke gevaren te identificeren op basis van wetenschappelijke literatuur en internetbronnen.

Een voorbeeld uit het recente verleden dat mede gebruikt is om ERIS te valideren, is de eerste wetenschappelijke publicatie waar de vorming van de procescontaminant acrylamide in verband wordt gebracht met het verhitten van levensmiddelen. Deze publicatie verscheen bijna twee jaar eerder dan het in 2002 gepubliceerde persbericht, dat voor veel bedrijven een onverwachte confrontatie betekende. Het feit dat bedrijven verrast werden door dit persbericht, toont aan dat veel bedrijven het bewuste artikel of gemist hebben of de betekenis hiervan niet voldoende hebben ingeschat. Met behulp van ERIS zou al in 2000 de vorming van acrylamide als potentieel risico zijn geïdentificeerd en een passende plaats hebben gekregen op de prioriteitenlijst.

Een ander voorbeeld van een bedrijfsvraag is “Welke negatieve gezondheidseffecten worden genoemd met betrekking tot mijn ingrediënten en producten?” In dit geval gaat het niet om de aanwezigheid van contaminanten, maar om beschreven negatieve effecten op de gezondheid door ingrediënten en producten. Uitgaande van de lijst van ingrediënten en producten van het bedrijf worden met ERIS alle mogelijke relaties met mogelijk negatieve gezondheidseffecten in kaart gebracht.

Deze zoekvraag heeft als resultaat een overzichtelijke lijst van relaties tussen ingrediënten en producten met eventuele genoemde negatieve gezondheidseffecten, zoals beschreven in wetenschappelijke literatuur. Een voorbeeld van een dergelijk ingrediënt is aspartaam. Deze zoetstof wordt algemeen als veilig beschouwd, toch verschijnen er regelmatig publicaties die inspelen op eventuele negatieve gezondheidseffecten. Het kan voor een bedrijf van belang zijn dit soort berichten tijdig te identificeren zodat hierop kan worden geanticipeerd.

Rangorde van gevaren
Naast het identificeren van opkomende gevaren, kan TNO met een multidisciplinaire benadering de gevonden informatie ook beoordelen en interpreteren. Dit leidt tot een rangorde van de gevonden gevaren, waarbij gevaren met een hoog risico een hoge prioriteit krijgen. Experts met ervaring op een breed terrein plaatsen de informatie in een relevant perspectief en bieden praktische oplossingen hoe het beste met deze risico’s kan worden omgegaan. Op deze wijze wordt op gestructureerde wijze aan een risicomatrix gebouwd met hoge relevantie voor het bedrijf.

Reageer op dit artikel