artikel

De voedselketen moet op de schop

Algemeen

Nederland is nog maar een ontwikkelingsland. Althans als het om het toepassen van het concept ‘Cradle to Cradle’ (van wieg tot wieg) gaat, vindt professor Michael Braungart, een van de grondleggers. Hij pleit voor een gesloten kringloop zonder afvalstromen en voor producten zonder gevaarlijke stoffen, zodat ze kunnen worden teruggeven aan de natuur. Productiematerialen zijn zo eindeloos te hergebruiken. “Afval weggooien is leuk.”

Fabrieken die afvalwater lozen van drinkwaterkwaliteit. Producten die geen nutteloos afval worden als hun bruikbaarheidsduur voorbij is, maar die je juist weg kunt gooien om te verteren en opnieuw als voedsel te dienen. Of om terug te keren naar industriële cycli om grondstoffen te leveren voor nieuwe producten.

Geen kreten die in een script thuishoren van een SF-film, maar serieuze en uitvoerbare voorstellen voor een nieuwe economie. Bedenkers zijn de Duitse chemicus Michael Braungart en de Amerikaanse architect William McDonough, die hun ideeën hebben vastgelegd in het boek ‘Cradle to Cradle’, Remaking the Way We Make Things. Onlangs verscheen de Nederlandse vertaling, met als ondertitel: Afval is voedsel.

Braungart was een van de sprekers tijdens het VMT Food Event op 12 maart. Hij is wetenschappelijk directeur van het milieuonderzoeks- en adviesbureau EPEA in Hamburg dat werkt volgens het ‘cradle to cradle’-principe. EPEA begeleidt bedrijven die volgens deze methode willen werken en heeft over de hele wereld projecten lopen. Ondernemingen die geheel volgens dit idee produceren kunnen zelfs een keurmerk krijgen.

Kinderschoenen
In Nederland staat Cradle to Cradle nog maar in de kinderschoenen. Hier gaat de productie nog uit van het principe Cradle to Grave (van de wieg tot het graf), een model dat enorme afvalstromen en vervuiling genereert. Braungart predikt een heuse revolutie: dit hele systeem moet op de schop. Hij realiseert zich dat er nog een lange weg te gaan is, maar het is mogelijk. Tijdens het Food Event ontsnapte hij even aan de harde realiteit van een wereld vol met afval en verontreiniging. Hij zag nu juist afval dat nuttig werd gebruikt en volledig voldeed aan zijn motto: afval = voedsel.

Voedselontwerpster Katja Gruijters presenteerde haar ‘Cradle to Cradle’-diner. Van voedselresten die anders in de prullenbak zouden belanden, maakte Gruijters de heerlijkste hapjes zoals toastjes met groentepulp. De borden waren gemaakt van broodresten, het bestek van een soort biscuit, tafelkleden van ‘afgedankte’ dropjes en winegums. In zijn toespraak complimenteerde en bedankte Braungart haar voor haar creatieve invulling van zijn model: een oase in een woestijn van verkwisting en vervuiling.

Het huidige productiesysteem transformeren naar het principe van afval = voedsel, start bij de primaire sector. Kernwoorden daarbij zijn bodem en voer. “De landbouw is niet duurzaam. We moeten beginnen bij het begin: hoe te zorgen dat er geen gevaarlijke stoffen in de grond komen. We stoppen zware metalen zoals koper en arsenicum in het voer van biggen zodat ze snel groeien. Dit komt allemaal in de kringloop terecht en uiteindelijk ook in het voedsel van mensen. Er is totaal geen balans in de stromen van voedingsstoffen”, zegt Braungart. Boeren zouden ook geen chemische bestrijdingsmiddelen, zoals pesticiden moeten gebruiken, maar natuurlijke alternatieven zoals (menselijke) mest.

Voedingsmiddelenindustrie en Cradle to Cradle
Hoe doet de voedingsmiddelenindustrie het eigenlijk op het gebied van Cradle-to-Cradle? Voordat Braungart op deze vraag ingaat zegt hij: “Voor de voedingsmiddelenindustrie is er geen andere weg dan Cradle to Cradle.” Ongeveer twintig bedrijven hebben de eerste schreden richting het concept gezet. Het gaat onder meer om brood-, zuivel- en pastafabrikanten, vertelt de visionair.

Dan valt de naam Unilever. “We hebben een ijsverpakking voor Unilever ontwikkeld. Deze is binnen enkele uren biologisch afbreekbaar en bevat voeding voor wilde planten.” Volgens Braungart kun je een verpakking als deze gewoon weggooien. “Afval weggooien is leuk. We geven iets terug aan de natuur, brengen voedingsstoffen terug in de biosfeer. Je moet niet degene straffen die iets wegwerpt, maar degene die het ontwerpt. De voedingsmiddelenindustrie draagt schuld. Die ontwerpt de verpakkingen verkeerd. Verpakkingen van voedingproducten zijn primitief.”

Braungart noemt als voorbeeld het geel in de verpakkingen. “Dit gele pigment is al ruim twaalf jaar verboden in de textielindustrie. De voedingsindustrie loopt dus flink achter. Het geel is giftig en kan kanker veroorzaken.” Als het geel in aanraking komt met voeding dan neemt de gebruiker dit op, waarschuwt de kringloopgoeroe.

Giftige verpakkingen
Dan komt het gesprek op de alom bekende PET-fles. “PET is bedekt met synthetische kleurstoffen en chemicaliën en andere twijfelachtige stoffen als antimoon. Je vindt deze stoffen niet in de natuurlijke kringloop. Als je bijvoorbeeld sap dringt uit zo’n fles dan drink je antimoon. PET is niet ontworpen voor voeding, maar het is legaal. Dus het is op de markt. De voedingsmiddelenindustrie zal hier onder dwang pas iets aan veranderen.”

Klanten zijn niet de vijanden van de industrie maar juist vrienden. Voedingsbedrijven moeten een partnerschap aangaan, benadrukt Braungart. Daarom maant de professor de ondernemingen te stoppen met het gebruik van PVC in verpakkingsmaterialen. “Dit zorgt voor onvruchtbaarheid en diabetes op jonge leeftijd. De industrie moet zich distantiëren van giftige verpakkingen en niet-duurzame landbouwmethoden om zo de maximale winst te behalen.” Braungart kritiseert niet alleen verpakkingen maar ook het voedsel zelf. Rundvlees bijvoorbeeld. “De eiwitten die in rundvlees zitten, zijn de meest ongezonde die je je kunt voorstellen.” Volgens de wetenschapper is er een goed alternatief. “We zouden complete nieuwe eiwitten kunnen genereren uit algen. Dit is veel beter voor de gezondheid. We kunnen met compleet nieuw innovatief voedsel komen. Voedingsmiddelenproducenten hebben nog veel te doen.” Hij zucht. “Maar het kan hen niets schelen.”

Gezonde voeding
Braungart levert niet alleen kritiek op de voedingsmiddelenindustrie. Hij heeft ook een paar lovende woorden. “Voedingsmiddelenbedrijven hebben veel geïnvesteerd in gezonde voeding. Deze is in dertig jaar nog nooit zo gezond geweest. Het aantal gevallen van maagkanker is met de helft afgenomen in vergelijking met drie decennia geleden. Dit komt door de goede voeding.”

Hij vindt het reduceren van ongezonde vetten, zout en suiker in voeding mosterd na de maaltijd. “De industrie moet gewoon vanaf het begin gezonde voeding ontwerpen. De voedingsindustrie moet zich richten op het leveren van de beste kwaliteit in plaats van op de goedkoopste producten. Dan eten mensen ook minder.” Nederlanders zouden daarom niet 15% van hun inkomen aan voeding moeten uitgeven maar 20%, vindt Braungart.

“Het is niet zo dat de natuur zo goed is en mensen zo slecht. We kunnen leren van de natuur door gezonde voeding in een gezonde verpakking te verpakken”, zegt Braungart.

Tot slot wil hij nog iets kwijt over biobrandstoffen die steeds meer met voedsel concurreren voor de beschikbare landbouwgrond. “ Stop het biobrandstofdenken. Zelfs als alle voeding wordt omgezet in biobrandstof dan nog heb je maar 40% van alle brandstoffen die je nodig hebt.”

Reageer op dit artikel