artikel

Ontwikkelingen in allergenenwetgeving

Algemeen

Sinds eind 2005 is het wettelijk verplicht allergene ingrediënten op het etiket te vermelden. Menig discussie is gevoerd en vijf recalls werden uitgevoerd.

Inmiddels moeten lupine en weekdieren ook worden vermeld en wordt de lijst met producten waarvoor een uitzondering geldt aangepast. Tijd dus om de tussenstand op te maken.

 

Sinds 25 november 2005 hebben in Nederland vijf recalls plaats gevonden vanwege allergenen. Redenen om producten uit de markt te halen waren onjuiste of onvolledige informatie over allergenen op de verpakking, producten verpakt in de verkeerde verpakking of kruisbesmetting tijdens het productieproces met een productvreemd allergeen.

Deze recalls zijn echter het topje van de ijsberg. Onder andere bij de patiëntenverenigingen zijn diverse meldingen ontvangen over foutieve etiketten. Fabrikanten moeten dus aandacht blijven besteden aan het werken met een goed werkend allergenenmanagementsysteem.

Kruisbesmetting
Kruisbesmettingen, ook wel versleping of contaminatie genoemd, zijn wettelijk niet geregeld. De regelgeving richt zich alleen op de bewust toegevoegde stoffen, waaronder de ingrediënten, maar ook proceshulpstoffen, technische hulpstoffen, dragers en rework.

Als een producent echter serieus met de allergenenproblematiek omgaat, hoort daar een zorgvuldige omgang met kruisbesmetting bij. Dit is ook een vereiste vanuit bijvoorbeeld BRC of IFS-certificering.

 

Consumenten worden namelijk ziek van kleine spoortjes van een allergeen. Anafylactische reacties treden bij negen van de twaalf allergenen op en er zijn, met uitzondering van sulfiet, geen officiële drempelwaarden. Maar zelfs met drempelwaarden blijft een afweging tot bepaalde hoogte subjectief.

 

Kruisbesmetting

Kruisbesmetting leidt namelijk vaak tot inhomogene aanwezigheid van een allergeen in een batch, wat de vaststelling hiervan bemoeilijkt. Maar ook door keuze van ongeschikte analysetechnieken, monstername en de interpretatie van analysegegevens worden gemakkelijk verkeerde conclusies getrokken. Om keuzes beter te onderbouwen, kunnen partijen een beslisboom gebruiken (zie schema).

Etikettering
De manier waarop een eventuele kruisbesmetting wordt geëtiketteerd, varieert van geen enkele vermelding tot een waarschuwing voor de mogelijke aanwezigheid van alle twaalf allergene ingrediënten. De daarbij gehanteerde zinsneden variëren sterk.

 

Uit onderzoek van de Stichting VoedselAllergie (enquête 2006) en Food Standards Agency (Nut Allergy Labelling Report of Research into the Consumer Response, 2002) blijkt dat veel mensen die vermeldingen op dezelfde manier interpreteren, namelijk ‘dit product kan mogelijk x bevatten’. De vermelding ‘gemaakt op een productielijn waar ook x wordt verwerkt’ wordt door consumenten duidelijker gevonden dan ‘gemaakt in een bedrijf waar ook x wordt verwerkt’.

Menig keer worden de aanwezige allergenen samengevat in een apart kader onder de ingrediëntendeclaratie. Dit is geen wettelijke verplichting in tegenstelling tot het opnemen ervan in de ingrediëntendeclaratie. Niet altijd zijn echter alle allergenen in de ingredientendeclaratie ook opgenomen in het kader.

 

Andersom komt ook voor. Dat allergenen niet in de ingrediëntendeclaratie staan, maar wel in het aparte kader. De VWA controleert vooral of alle allergenen duidelijk op het etiket staan. De manier waarop dat gebeurt (ingredientendeclaratie en/of apart kader) is voor hen van ondergeschikt belang zolang er nog geen duidelijkheid is over de status van het interpretatiedocument van de Europese Commissie, waarin de zogeheten herhaalde etiketteringplicht van allergenen staat beschreven.

Glutenvrij
Voor het mogen vermelden van de claim ‘glutenvrij’ en voor het glutenvrij-logo op producten wordt (vooralsnog) een grens gehanteerd van 200 ppm (200 mg/kg) gluten. Deze drempelwaarde is gebaseerd op de Codex Alimentarius-standaard voor glutenvrije producten. Deze drempelwaarde is echter niet opgenomen in de Europese etiketteringrichtlijn vanwege het verschil tussen tarweallergie en coeliakie.

In de lijst met allergene ingrediënten van de etiketteringrichtlijn zijn de glutenbevattende granen opgenomen ter bescherming van mensen met coeliakie (glutenintolerantie) én tarweallergie Voor die laatste (relatief kleine) groep mensen is de grens van 200 ppm echter te hoog. Met als gevolg dat producten toch kunnen worden aangeprijsd als glutenvrij, terwijl bij de ingrediënten derivaten van glutenbevattende granen staan.

Buitenlandse wetgeving
De Europese etiketteringrichtlijn geldt voor alle Europese lidstaten. Binnen de Europese Unie heeft Finland nog aanvullende eisen gesteld. Naast de lijst met de twaalf EU-allergenen, moeten daar ook erwten worden geëtiketteerd, inclusief de geïmporteerde producten.

In diverse landen buiten de Europese Unie komen een aantal allergenen, zoals pinda en melk, overal voor op de lijsten met te declareren allergenen. In de Verenigde Staten, Australië, Nieuw Zeeland en Zuid-Afrika worden lijsten gehanteerd met acht allergene stoffen. Dit zijn de Europese twaalf, zonder sesam, selderij, mosterd en sulfiet.

 

Zwitserland heeft de Europese lijst overgenomen. En in Japan is een korte lijst met verplicht te etiketteren stoffen: eieren, melk, tarwe, boekweit en pinda’s. Daarnaast hanteert dit land een lange lijst van stoffen waarbij etikettering vanuit allergieoogpunt wordt aanbevolen: abalone (zeeoor), (pijl)inktvis, zalmkuit, garnalen, sinaasappelen, krab, kiwi, rundvlees, noten, zalm, makreel, soja, kip, varkensvlees, Matsutake-paddestoel, perziken, broodwortel (yam), appel, gelatine en banaan.

Naast verschillen in stoffen zijn er ook verschillen in producten die uitgezonderd zijn van etikettering en wettelijke eisen over kruisbesmetting. Zo zijn in de Verenigde Staten alle geraffineerde oliën – soja, pinda en noten – uitgesloten van de etiketteringplicht. Op de Europese uitzonderingslijst is alleen sojaolie opgenomen. In Japan is het gebruik van de zin ‘may contain…’ voor het aangeven van kruisbesmetting verboden.

Lupine en weekdieren
De lijst van twaalf allergenen is per 23 december 2006 uitgebreid uit twee allergenen: lupine en weekdieren. Uiterlijk 28 december 2008 moeten verpakkingen hiervoor zijn aangepast.
Lupine is een peulvrucht. Er bestaan zeker 450 soorten waarvan de witte, gele en blauwe lupine voor menselijke consumptie worden gebruikt.

 

Hoewel het een oud voedingsgewas is, wordt het pas sinds beginjaren negentig in de voedingsmiddelenindustrie toegepast. Vooral in brood, koek, gebak en pasta, maar ook als eivervanger of in worst wordt lupine gebruikt. Veel mensen met een pinda-allergie reageren allergisch op lupine. Door deze hoge mate van kruisreactiviteit moet lupine ook als een ernstige allergeen worden beschouwd.

Weekdieren zijn een zeer grote en diverse groep met daarin schelpdieren als oesters, mosselen, strandgapers, abalone/zeeoor, maar ook slakken en inktvissen. Het belangrijkste allergeen is het spiereiwit tropomyosine, wat ook voorkomt in schaaldieren en huismijt.

Lijst met uitzonderingen
Door Richtlijn 2003/89/EG moeten ingrediënten die zijn bereid uit een van de twaalf stoffen altijd worden geëtiketteerd. Er zijn echter derivaten of toepassingen van producten bekend waarbij geen allergische reacties optreden. De afweging of een bepaald afgeleid product niet geëtiketteerd hoeft te worden, is wettelijk geregeld.

 

 In Richtlijn 2005/26/EG (tot vaststelling van een lijst van ingrediënten of stoffen die tijdelijk worden geschrapt uit bijlage III bis bij Richtlijn 2000/13/EG) is een lijst met producten (bijvoorbeeld glucosestroop) opgenomen waarvoor geen expliciete vermelding nodig is naar de stof waarvan zij afkomstig zijn (in dit geval tarweglucosestroop). Deze lijst is tijdelijk en geldt tot 25 november 2007. Uiterlijk dan wordt de definitieve lijst gepubliceerd.

 

Momenteel worden de aanvragen ingediend voor definitieve uitsluiting. Hierbij zijn geen aanvragen voor nieuwe producten. Van bijna alle huidige producten op de lijst is een definitieve aanvraag ingediend. Onder andere selderijolie ontbreekt nog. Tot 31 augustus 2007 kan dit product worden ingediend. Anders zal het op de definitieve lijst ontbreken.

Reageer op dit artikel